Bitkisel çaylar

Yayın tarihi: 28.08.2006

Bitkisel çaylar

 

Bitkisel çaylar eczacılıkta infüzyon ve dekoksiyon olarak iki farklı yöntemle elde edilir. Her iki yöntemin aslı da, bitkisel materyalin su ve ısı kullanılarak tüketilmesi yoluyla, taşıdığı cevherin içilebilir bir sıvı içinde elde edilmesine dayanır.

İnfüzyon: Bitkisel materyal üzerine on beş dakika kadar kaynamış olan su dökülür ve demliğin kapağı kapatılarak çok kısık ateş üstünde 5 - 10 dakika kadar ısısı sabit tutulur. Bu arada kaynatmamaya özen gösterilir ve ara sıra çalkalanır. Daha sonra ısıtma sona erdirilir ve ara sıra çalkalanarak soğuması beklenir. Soğuduktan sonra süzülür. Her gün taze olarak hazırlanır.

Dekoksiyon: Bitkisel materyal üzerine normal su eklenir. Karıştırılarak kaynama ısısına kadar (kaynatılmaz) ısıtılır ve bu noktada 5 dakika kadar tuttulduktan sonra, sıcakken süzülür. Bu çay da her gün taze hazırlanır.

İnfüzyon genellikle çiçek, yaprak, yumuşak meyve gibi kolay tüketilebilir materyal için, dekoksiyon ise kök, kabuk, sert yaprak ve meyveler için tercih edilmektedir.

 

Yeşil Çayın hazırlanmasında en iyi sonuca ulaşmak için infüzyon yolu kullanılır.

 

Örnek 1

• Demliğe bir tatlı kaşığı kadar limon suyu veya sirke eklenerek antioksidan özellikli bazı maddelerin (polifenollerin) su ve ısı ile bozulması engellenebilir, uyarıcı (ve bazen zehirli) bazı maddelerin (Örn: Çaydaki kafein, teofillin gibi alkaloidlerin) çaya daha çok geçmesi sağlanabilir ya da bazı zehirli maddelerin (Örn: Zehirli proteinler, kalp glikozitleri vb.) çaya geçmesi engellenebilir.

 

Örnek 2

• Yine demlik suyuna bir bıçak ucu içme sodası (sodyum bikarbonat) eklenerek bazı değerli maddelerin (Örn: Fenoller, glikozitler, proteinler vb.) özüte daha çok geçmesi sağlanırken, bazı zehirli maddeler (Örn: Alkaloidler) dışarıda bırakılabilir.

Görüldüğü gibi, bu yöntemleri uygulayabilmek için, hangi bitkiden, hangi sınıf maddenin, ne amaçla elde edilmesi (çayda bulunması) istendiğini çok iyi bilmek gerekir. Bu yüzden ilerki bölümde etken maddelerden söz edilirken, genel olarak da olsa, hangi sınıftan oldukları belirtilmiştir.

Bu yöntemler aslında tek bir bitkinin çayı hazırlanırken geçerlidir. Birden çok bitki birarada işlenirken (Örn: Zayıflama çayı adı altında satılanlar ve aktarlardan alınan çay karışımları), her bitkinin kimyasal içeriğinin bir diğerini etkileyebileceği unutulmamalıdır.

Aslında "Yeşil Çay” çayı hazırlanırken infüzyon yolunun seçilmesi en doğru yol olup, önce çok az içme sodası ile demlenip, hemen sonra limon suyu, eklenmesi (ki bu arada çayın rengi önce koyu iken, sonra açılır) en iyi sonuca ulaştırırken, bu yöntem, bir bitki karışımı söz konusu olduğunda, tamamen istenmeyen sonuçlara yol açabilir.

“Çay” tipi preparatları da mümkün olduğu ölçüde tek bir bitki ile hazırlamak en doğru yoldur. Ancak benzer kimyasal sınıftan maddeleri içeren bazı bitkileri birarada (2-3 bitkiyi aşmamak üzere) kullanmak da büyük sakıncalar yaratmaz. Çaylarda hazırlama oranı genellikle 1 tatlı kaşığı kuru, toz edilmiş bitki+1 bardak (250 cm3) sudur. Bu kişi başına bir kerelik dozu oluşturur.

Çay hazırlanmaya en uygun drogların bazıları şunlardır:

Kekik (Origanum onites), Oğul Otu (Melissa officinalis), Nane (Mentha spec.) türleri, Biberiye (Rosmarinus officinalis), Mercan Köşk (Origanum majorana ) ve Adaçayı (Salvia spec.) bitkilerinin yapraklı dalları, Yeşil Çay (Camelia sinensis) yaprakları, Ihlamur (Tilia spec.) türlerinin ve Karabaş Otu (Lavandula stoechas) bitkilerinin çiçekli dal uçları ve  Papatya (Matricaria chamomilla) çiçeklerinden çay hazırlanırken infüzyon yöntemi tercih edilebilir.

Özellikle Papatya çiçeği, Oğul Otu ve Lavanta çayları yatıştırıcı etkileri, Ihlamur ise göğüs yumuşatıcı ve terletici olarak kullanılabilen etkili ve zararsız droglardır. 

Dekoksiyon yöntemi ise Anason (Pimpinella anisum), Rezene (Foeniculum vulgare), Gül (Rosa canina) meyvesi (Kuşburnu), Meyan (Glycyrrhiza glabra) kökü ve benzeri droglar için daha uygundur.

 

Doğal ilaç yapımı, her aşamasında uzmanlık bilgisi ve deneyim gerektirir.

© 2019 Tüm hakları saklıdır.
Matbaacılar Sitesi No:115 Bağcılar, İstanbul
iletişim
Boyut Pedia Kategoriler