Çayı hazırlanan bitkiler

Yayın tarihi: 28.08.2006

Çayı hazırlanan bitkiler

 

Aşırı dozajlarla hazırlanan litrelerce bitki çayı içmek sağlınıza fayda yerine zarar verebilir. Şifalı bitkiler ölçülü kullanılmalıdır. Çaylarda veya başka uygulamalarda aşırı miktarda bitki kullanımı kişiye hiçbir kazanç sağlamaz.

 

Karabaş Otu (Lavandula stoechas)

Kafur taşıdığı için özel kokusu ve büyük çiçek durumları ile diğer lavanta türlerinden kolayca ayrılır. Ege'de endemik olan, benzeri bir tür (L. cariensis) daha vardır.

Solunum sistemini uyarıcı etkisi kafur nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Direnç artırıcı ve kolesterol düşürücü olarak kullanılmaktadır. Bu etkinin söz konusu maddenin kan dolaşımını uyarması nedeniyle oluştuğu sanılmaktadır.

Biberiye (Rosmarinus officinalis)

Özellikle taşıdığı çok kuvvetli antioksidan etkili rozmanol ve depsid türevi maddeler nedeniyle hem tıbbi alanda hem de gıda sanayinde yoğun kullanımı olan bir bitkidir. Son yıllarda bağışıklık sistemi ve direncin oynadığı rolün öneminin daha iyi anlaşılmasına bağlı olarak, bu konuyla ilişkili tüm hastalıklarda kullanılışı artmıştır.  

Anason (Pimpinella anisum)

 

Rezene (Foeniculum vulgare)

Anason ve rezene, özellikle Doğu Akdeniz’de (Mısır, Ege vb.) antik çağlardan bu yana ilaç ve içecek yapımında kullanılan bitkilerdir. Anason’un Eski Mısır’da ekmek ve yemeklere konduğu bilinmektedir. Tıbbın babası kabul edilen Hipokrat’ın eserlerinde bu bitki “Anison” adıyla geçer. Arapların “Yansoon” dedikleri bitkiden, ünlü hekim Ibn El Baytar Anisun, Habbat Havlat ve Razianac Rumi adlarıyla bahsetmektedir. Özellikle karın ağrılarına karşı, gaz sökücü, spazm çözücü ve süt arttırıcı olarak önerilmiştir.

Rezenenin meyveleri de Anason gibi kullanılır. Her iki drogda da ortak bir etken madde (Anetol) vardır. Anasonda daha çok, rezenede daha azdır. Anadolu’da Rakı yapımında anason, Yunanistan’da ise Uzo yapımında Rezene tercih edilir. Kökleri idrar söktürücü, otu ise iltihap (yangı) dindirici, meme iltihaplarına ve menstrüasyon bozukluklarına karşı ve sarılıkta kullanılmıştır.

Her iki bitki de son yıllarda özellikle östrojenik etkileri nedeniyle dikkat çekmektedir. Bu etki, taşıdıkları maddelerin sentetik östrojene benzer bir yapıda olması ile açıklanmaktadır.

Anasonun en kalitelisi İzmir (Karaburun, Çeşme ve Foça) bölgesinde yetişir. Tüm Akdeniz’e, Pers savaşları sırasında göç edip Sicilya’da Palermo ve Fransa’da Marsilya’yı kuran Lidya kültürü etkisindeki Foçalılar tarafından yayıldığı sanılmaktadır.

 

Rezene bitkisi

 

Tıbbi Papatya (Matricaria chamomille)

Oğul Otu (Melissa officinalis) ve tıbbi Nane (Mentha piperita). sıklıkla çayı hazırlanarak kullanılan bitkilerdir. Tıbbi Papatya kamazulen grubu maddeler taşır. Uçan yağının mavi olması ile diğer türlerden ayrılır. Haricen ve dahilen yatıştırıcı etki gösterir.

 

Oğul Otu

Kuvvetli limon kokuludur ve papatyanınkine benzer yatıştırıcı etkisi yanında, mikropları öldürücü, direnci artırıcı ve virüslere karşı belirlenmiş etkileri olan bir drogtur. Bu çok önemli etkisi nedeniyle günümüzde uçuk, soğuk algınlığı ve gripten kansere kadar pek çok hastalıkta destek olarak kullanımı yaygındır. Ülkemizde Oğul Otu adı altında limon kokulu pek çok farklı bitki satılmaktadır.

 

Nane (Mentha piperita)

Özellikle taşıdığı mentol nedeniyle solunum yolları uyarıcısı ve antiseptiğidir. Ancak özellikle Biberiyede (Rosmarinus officinalis) bulunan depsid grubu kuvvetli antioksidan maddeler Oğul Otu, Nane ve Kekik türlerinde de mevcuttur. Ayrıca bu bitki ailesinin genelinde bulunan uçan yağların taşıdığı Fenilpropan maddesinin türevleri önemli derecede hormonal (fito-östrojenik) etki gösterir.

 

Nane

 

Kekik

Kekik adının, büyük olasılıkla “Keklik Otu” adından türemiş olduğunu düşünmekteyiz. Halen Türkistan’da bu şekilde kullanılmaktadır.

Pek çok bilimsel ya da popüler yayında kekik olarak Thymus türler gösterilmekle birlikte, biz buna katılmıyoruz, çünkü Avrupa’nın aksine, memleketimizde kullanımı en yaygın ve etkisi en güçlü olan kekikler, karşımıza Origanum türleri olarak çıkmakta, Thymus (ve diğer bazı cinslerin) türleri ise, bunlara karıştırmak üzere (katıştırma) toplanmaktadır.

Bu bitkilerin hemen tümünün özgün koku ve lezzeti genel olarak fenolik maddeler (karvakrol, timol vb.) ile daha çiçeğimsi ve tatlı bir kokuda olan  linalool maddesi tarafından oluşturulmaktadır. Bu maddeleri taşıdığı için özgün “kekik koku ve lezzeti” taşıyan hemen her bitki aynı adla anılmaktadır. Böylece, Origanum ve Thymus cinsleri yanında Thymbra, Coridothymus vb. pek çok cinsten ve türden (350'den fazla) bitki aynı sınıfa girmektedir. Bu yüzden, kısaca "kekik şu bitkidir" demek, oldukça zordur. Genellikle baharat olarak sözü edilen birbirine yakın türlerden bazıları  şunlardır:

Günümüzde tercih edilen kekikler mümkün olan en yüksek karvakrol ve timol gibi (fenolik) maddeleri taşıyanlardır. Hemen hepsi ilk planda uçan yağ elde edilişinde kullanılmaktadır. Kullanıldıkları tüm hastalıklarda, tedavi edici etkileri üç ana mekanizma ile ortaya çıkmaktadır:

1-Tahriş yaratıp, kan dolaşımını ve ak kan drenajını artırmak.

2-Mikrop öldürücü ve antibiyotik.

3-Antioksidan.

 

Kekik türleri

Thymus vulgaris: Bahçe kekiği (Thyme, Garten – Thymian)

Majorana hortensis: Mercanköşk (Majoran) (Syn: Origanum majorana)

Thymus sepyllum: Tarla kekiği, (Quendel, Feldthymian)

Satureja hortensis: Sater

Thymbra spicata: Sater, karabaş kekik

Satureja thymbra: Girit Sateri

Origanum onites: İzmir kekiği (Oregano)

 

Kekik

 

Adaçayı(Salvia triloba)

 

Tıbbi Adaçayı(Salvia officinalis)

Türkiye’de Adaçayı olarak tüketilen bitki (Salvia triloba) zararsız maddeler (Ökaliptol vb.) taşır ve solunum yolları antiseptiği ya da uyarıcısı olarak kullanılır, son yıllarda ise dahilen ve haricen taşıdığı östrojenik etkili maddeler nedeniyle önem kazanmıştır. Ancak ülkemizde de çok sayıda Salvia türü vardır ve çoğu kez bilerek ya da bilmeyerek birarada toplanırlar. Diğer bazı türlerde tıbbi Adaçayında (Salvia officinalis) olduğu gibi zehirli bir madde (Tuyon) vardır ve sürekli kullanılışları beyin zarı iltihabına bağlı olarak ciddi beyin hasarları yaratabilir. (Benzer bir durum Vermut yapımında kullanılan Pelin Otu/Artemisia absinthium da bulunan Absintin maddesi için de geçerlidir). Özellikle Batı kaynaklı bitkisel tedavi kitaplarında sözü edilen Adaçayı, tıbbi olandır ve Türkiye’dekinin hiçbir şekilde muadili olamaz. Tehlikeli bir drogtur.

 

Adaçayı

 

Meyan (Glycyrrhiza glabra)

Meyan kökü (Glycyrrhiza glabra), çayı hazırlanan, ekstrelerinden meyan balı elde edilen bir drogtur ve özellikle solunum yollarını yumuşatıp balgam söktürür ve idrar artırıcıdır. Etkili maddesi (glisirhizik asit) kan dolaşımını hızlandırır ve bu yolla afrodizyak (seks gücünü artırıcı) etki gösterir. Ancak benzeri tüm diğer ilaçlar gibi, artan kan basıncının zararlı olabileceği yüksek tansiyonlu kişiler tarafından kullanılmamalıdır. Bağışıklık sistemini, bu sistemde etkili bazı hücreleri artırarak güçlendirdiği yolunda kayıtlar vardır. Tıpta ve sanayide yaygın şekilde kullanılmaktadır.

 

Meyan bitkisi

 

 

© 2017 Tüm hakları saklıdır.
Matbaacılar Sitesi No:115 Bağcılar, İstanbul
iletişim
Boyut Pedia Kategoriler