Uyarıcı etkili bitkiler

Yayın tarihi: 28.08.2006

Uyarıcı etkili bitkiler

   

Çay: Camelia sinensis  (Thea sinensis)

Çay bitkisi yabani olarak Çin’in güneyindeki Hainan ve Yukarı Assam’da tespit edilmiştir. Bu bölgelerin, bitkinin ana vatanı olduğu tahmin edilmektedir. İlk kullanılışa ait Çin’de MS 350 yılına ait belgeler vardır. 15. yüzyılda Japonya’ya, 1550’de de Venedik üzerinden Avrupa’ya yayılmıştır. Bir yy. sonra Avrupa eczanelerinde ilaç olarak, çok yüksek fiyatlarla satılmaktaydı. 19. yy’da İngilizlerin Hindistan’da bitkiyi üretmeye başlaması ile de yaygınlaşmıştır.

İlk bilimsel adlandırılışı Thea sinensis olarak yapılmış, daha sonra Camelia thea ve son olarak da Camelia sinensis olarak adlandırılmıştır. Dünyada aroması ile ünlü Kamelya Çayı, bir başka cins kamelyanın (C. Sasangua) çiçeklerinin çaya karıştırılması ile elde edilmekteydi.

Taze yapraklar iyi bir C vitamini kaynağıdır.

“Yeşil Çay”, yaprakların karartılmadan kurutulması yoluyla elde edilir.

Genel olarak kullanılan “karartılmış çay yaprakları”nın elde edilebilmesi için yeşil yapraklar iyice rutubetlendirilir ve bir süre kendi kendine mayalanmaya bırakılır. Bu sırada Yeşil Çayı günümüzde önemli kılan, güçlü antioksidan etkiye sahip maddeler okside olarak koyu bir renk kazanır. Aslında taze iken kesildiğinde kararan tüm meyve ve sebzelerde (genel olarak) meydana gelen değişim budur.

Karartılmış çay antioksidan etkisini büyük ölçüde yitirmiştir. Çay bitkisinin ve ondan demleme yoluyla hazırlanan içeceklerin antik çağda Çin’de ve sonra tüm Orta Çağ Avrupası'nda ilaç olarak kullanılmasının iki temel nedeni şunlardır:

1- Taşıdığı kararan maddelerin (Tanenlerin) proteinler ve ağır metaller ile özel bazı başka zehirli maddelerle mide ve bağırsaklarda biraraya gelmesi esnasında bunları bağlayıp, sindirilemez (vücuda giremez) hale getirmesidir. Bu yolla Çinliler İmparator dahil, değerli kişileri zehirlenmelerden korumaya çalışmışlardır. Çünkü, o çağda suikast amacıyla yaygın olarak kullanılan zehirlerin çoğu (yılan, arı, örümcek zehirleri ve lektin içeren bitkisel maddelerin zehirleri protein yapılı olduğu, diğer pek çok zehir ise ya arsenik, cıva, kurşun vb. gibi ağır metal ya da tanenle birleşen bitkisel maddeler taşıdığı için) özellikle yiyecek ve içeceklerle alındıklarında, çay ile çökerek kana geçememektedir. Yemekten sonra çay içme geleneğinin doğuşunda bu özelliğin etkili olduğu düşünülmektedir.

2- Çay yapraklarının taşıdığı kafein, teofilin ve teobrominin özel etkileri.

Çayda bunlardan en çok kafein bulunur ve oranı kahveden daha fazladır. Bu madde merkezi sinir sistemi uyarıcısıdır. 

Teofilin özellikle solunum uyarıcısı olarak kullanılmaktadır (Bronş ve damar genişletici).

Teobromin de bronş ve damar genişletici olup, idrar söktürücüdür. Kalp üzerine bir etkisi yoktur.

Çaydakine benzer maddeler taşıyan Kahve (Coffea spec.), Kakao (Theobroma cacao) ve Mate yaprağı (Ilex spec.) da ilaç ve içecek olarak geniş çapta kullanılan droglardır.

Kola (Cola nitida vb. spec.) meyvelerinden elde edilen büyük tohumlar, bu amaçla çok geniş çapta kullanılan bitkisel droglardır. Özel aroması ile çok ünlü bazı içeceklerin içinde yer almaktadır. Bunlara genel olarak “kolalı” içecekler denmektedir.

 

Ilex paraguariensis yani Mate bitkisinin yapraklarının doğal bir yenileyici ve tazeleyici olduğu bilinmektedir. Mate bu etkisini, içeriğinde bulunan yüksek orandaki mineral içerikleri ile sağlamaktadır. Ayrıca bitki doğal olarak kafein de içermektedir.

 

Tatala  (Datura spec.)

Eskiden solunum uyarıcısı sigaralar yapımında kullanılan Tatala (Datura spec.) ve Lobelia (Lobelia spec.) bitkileri bugün ilaç sanayinde işlenerek değerli ilaçların yapılmasında hammadde olarak kullanılmaktadır. Tatala ve benzer türlerin taşıdığı maddeler özellikle çok değerli spazm çözücülerdir. Lobeliadaki madde (lobelin) ise yine solunum yolları spazmlarını çözerek, solunum sorunları yaşanan pek çok hastalıkta tedavi açısından çok önemli bir işleve sahiptir. Tatala fazla alındığında merkezi sinir sistemini etkileyen ve davranış bozukluğuna yol açabilen bir bitkidir. Özellikle Batı Anadolu’da bu duruma girmiş kişilere benzetilerek, saçma sapan konuşan insanlara “Tatala yutmuş” denmektedir.   

 

Kafur Ağacı (Cinnamomum camphora)

Nane (Mentha spec.) türlerindeki Mentol, Ökaliptus türlerindeki ve Defne (Laurus nobilis) türlerindeki Ökaliptol, Kafur Ağacında ve Karabaş Otu (Lavandula stoechas) gibi bitkilerde bulunan Kafur maddeleri, benzerleri gibi, etkili ve zararsız olarak, hem dahilen hem de haricen kullanılabilen bitkisel ilaçların yapımında kullanılmaktadır.

 

Ardıç (Juniperus communis)

Türkiye’de çok sayıda Ardıç türü vardır ve bunlardan bazıları zehirlidir. Bu yüzden hangi türün kullanıldığı kesin olarak bilinmeden kullanılması çok zararlı olabilir. Kuvvetli idrar yolu antiseptiği olarak kullanılan bitki (Türkiye’de) J. Communis türünün “cüce ardıç” denen bir alt türüdür. Etkisi, taşıdığı uçan yağdaki maddelerden ileri gelir. Bu maddeler az miktarda odununda da vardır. Ardıç, çam vb. odunlarından elde edilen katranlar haricen cilt hastalıkları (egzema vb.) tedavisinde de kullanılmaktadır. “Cin” adı verilen bir içkinin yapılmasında da kullanılmaktadır. Bazı kişilerde bu droga karşı ciddi alerjiler söz konusudur. Özellikle hamilelerin kesinlikle kullanmaması gereken bir drogtur.

 

Kayışkıran (Ononis spinosa)

Kayışkıran (Ononis spinoza) da etkili bir idrar söktürücüdür. Bu amaçla kökleri kullanılır. Haricen yara iyi edici ve antiseptik etkileri nedeniyle (diğer benzer etkili bitkilerde olduğu gibi) direnç artırıcı bir etkisinin de olduğu sanılmaktadır.

 

Yapışkan Ot (Parietaria officinalis)

Yapışkan Ot (Parietaria officinalis) Türkiye’de az bulunur ancak yine idrar söktürücü olarak kullanılabilen akraba türleri vardır. Etkisinin, taşıdığı potasyum tuzlarından ileri geldiği bildirilmektedir. Şeker düşürücü etkisi konusunda bilimsel bir kanıt yoktur.

 

Güvey Feneri (Physalis alkekengi)

Güvey Fenerinin (Physalis alkekengi) tohumları etkili bir idrar söktürücüdür. Ayrıca ateş düşürücü ve yatıştırıcı olarak da kullanılmaktadır. Bitki bu özellikleri ile bazı virüs enfeksiyonlarında (soğuk algınlığı, grip vb.) etkili olması nedeniyle önem taşımaktadır.

Diğer bazı önemli idrar söktürücü bitkiler olarak Çayır Üçgülü (Trifolium pratense), Kasık Otu (Agrimonia eupatoria) ve Çobansüzeği (Galium aparine) sayılabilir.

 

Çayır Üçgülü (Trifolium pratense)

 

Mürver (Sambucus nigra)

Mürver (Sambucus nigra) çiçekleri özellikle ter ve idrar söktürücüdür. Atfedilen müshil etkisi ise tartışmalıdır. Değerli etken maddeler (rutin, kolin ) ve özellikle yaprak ve meyve çekirdeklerinde acıbademdekine benzer zehirli bir madde (sambunigrin) taşır. Meyvelerinin rengini veren maddelerin antioksidan etkisi vardır. Bu nedenlerden ötürü dikkatli kullanıldığında önemli yararlar sağlayabilecek bir drogtur.

© 2017 Tüm hakları saklıdır.
Matbaacılar Sitesi No:115 Bağcılar, İstanbul
iletişim
Boyut Pedia Kategoriler