Japonya ve Bauhaus

Yayın tarihi: 26.10.2006

Japonya ve Bauhaus

    

Shell Binası, Berlin, 1931, fotoğraf: Yamawaki Iwao (Mori Art Museum, Tokyo ve Neue Nationalgalerie, Berlin’in izniyle).

 

Tomoko Kuroiwa n Bauhaus, Weimarer Hochschule für Bildende Kunst (Weimar Plastik Sanatlar Yüksek Okulu) 1919’da Grossherzoglich-Saechsischen Kunstgewerbeschule (Saksonya Grandüklük Zanaat Okulu) ile birleştiği zaman kuruldu. Kurum, endüstri devriminin getirdiği mekanizasyon ve kitlesel üretime karşı bir hareketi temsil ediyordu. Britanya Arts and Crafts eyleminin, Art Nouveau’nun ve Alman Zanaat birliklerinin ardılı olarak, Bauhaus sanatçı ve zanaatçıyı eğitmeye yönelik bir kurum olacaktı. Amacı, kurumun ilk başkanı olan Berlinli mimar Walter Gropius tarafından açıklanmıştı. Hem kuram hem de pratikle ilgilenen çalışma gruplarının kurulması sayesinde “ustalar” (Gropius Alman Ortaçağ loncalarına ait bu terimi bilinçli olarak seçmişti) genç mimar, ressam ve heykelcileri yetenekli pratik profesyonel sanatçılar olarak biçimleyeceklerdi. Öğretmenlerden biri, Johannes Itten, temel eğitim derslerinin içeriğini, modelleme, renk ve malzemeyi öğrencinin yaratıcılığını geliştirecek biçimde katarak tasarladı. Bunun ardından Werklehre (malzeme ve teknik) ve Baulehre (konstrüksiyon çalışması) sınıflarına alınacaklardı. 1922’de Kikuji Ishimoto ve Sadanosuke Nakada Bauhaus’u ziyaret eden ilk Japon sanatçılar oldular. Ishimoto Japonya’ya döndükten sonra “Kenchiku-fu” (Mimari Kayıtlar) adlı kitabında Bauhaus’u Almanya’daki üç ana mimari ekolden biri olarak refere edecekti1. Daha sonra bir sanat eleştirmeni olacak olan Nakada ise “Mizue” adlı dergide Bauhaus üzerine bir makale yayımlayacak ve Sanka ve Tani Sanka gibi avangart sanat hareketlerine katılacaktı2.

 

Bauhaus önceleri elişçiliğini önemserken, bu 1923’teki Bauhaus Sergisi’nden sonra değişti. Sergide Georg Muche’nin bir ana hol ile ona açılan küçük odaları olan ve prefabrik bileşenlerle inşa edilmiş işlevselci bir evi de yer alıyordu. Bu kavşakta Bauhaus yolunu Ekspresyonizm’den ayırdı ve sanatla endüstriyel teknolojiyi vurgulayan ve mottosu “sanat ve teknoloji - yeni bir sentez” olan işlevselci bir yönelim benimsedi. 1930 civarında Japon mimarlığı da Bauhaus tipi beyaz ve dikaçılı Modernist yapılara odaklanmaya başlamıştı. Ishimoto, Chikatada Kurata, Kameki Tsuchiura ve Sutemi Horiguchi Gropius’un kuru yapım ilkelerini Japon ahşap ev bileşenlerine başarıyla uyguladılar.

 

1925’te muhafazakarların siyasal baskılarından ötürü, Bauhaus Weimar’dan Dessau’ya taşındı. Atelyeler yeniden örgütlendi ve öğretim kadrosu, kurumun Gunta Stölzl, Marcel Breuer, Joost Schmidt ve Walter Peterhans gibi mezunlarından devşirilen yeni hocalarla genişletildi. Gropius, kurumun ruhunu cisimleştiren  Dessau’daki Bauhaus yapılarını tasarladı. Tüm Bauhaus bölümleri cam ve çelikten bu “tümel sanat yapıtı bina”ya katkıda bulundular. 1928’de Gropius görevi Hannes Meyer’e bırakarak başkanlıktan çekildi. Meyer’in mottosu “zenginlerin değil, kitlelerin gereksinmeleri için” olduğundan, çeşitli üretici firmalara Bauhaus modellerinin kitlesel üretimini yapmaları için üretim hakkı tanındı. 1930’da Meyer’i başkanlığı devralan Mies van der Rohe izledi.       

 

Bu geçiş döneminde Bauhaus’a okumaya gelen Japon öğrencilerden biri de Tokyo Sanat Okulu’nda doçent olan Takehiko Mizutani’dir. Mizutani bir tasarım okulunda öğrenim görürken Japon Eğitim Bakanlığı’nın bir bursuyla Almanya’ya gönderilmişti. Mizutani, Bauhaus ürünlerini ilk olarak orada vitrinde teşhir edilirken gördü ve 1927’de adıgeçen kuruma kaydoldu. Önce Josef Albers ve Laszlo Moholy-Nagy’nin yürüttüğü başlangıç derslerinde malzeme ve biçim çalışmalarını tamamladı ve ardından, inşaat ve mobilya yapımı ustalık sınıflarına devam etti. Mobilyaları özellikle çok takdir gördü3.

 

Öteki iki Japon öğrenci, Iwao Yamawaki ve eşi Michiko da o dönemde Bauhaus’ta okudular. Iwao Tokyo Sanat Okulu’nu bitirmiş ve sonra Yokogawa atölyesinde çalışmıştı; ayrıca, modern sahne sanatları hareketiyle bağlantılıydı. Michiko’nun ailesi Iwao’yu evlat edinmek isteyince, 1928’de çiftin Bauhaus’ta okumasına izin verilmesi koşuluyla Michiko ile evlendi4. Michiko ve Iwao 1930’da Birleşik Devletler üzerinden Almanya’ya geldiler ve 1932’ye kadar orada kaldılar. Bauhaus’a gelene dek Michiko resmi bir sanat eğitimi görmemişti. O ve kocası başlangıç derslerinde Albers’ten malzeme ve biçim, Kandinsky’den renk bilgisi öğrendiler. 1931’de bu evreyi tamamladılar. Iwao mimarlık ve iç mekan tasarımına yönelirken, Michiko dokuma çalıştı. Sonraları Iwao Japonya’da mimarlık da yapsa bile, asıl öğrenim alanına giderek daha az ilgi duydu ve daha çok fotoğraf ve fotomontajla ilgilendi5. Natürmort enstantanelerini ve konstrüktivist mimari fotoğraf ve kolajı denedi. Michiko’yu Gunta Stölzl ve Otti Berger, farklı malzemeleri doğalarına en uygun kullanma ilkesi bağlamında, dokumacılık alanında eğittiler.

 

Iwao ve Michiko öğrenimlerini tamamlamadan okul 1932’de sağcı siyasal baskılar sonucu kapandı. İki Japon öğrenci Mies van der Rohe’nin Berlin’de kurduğu özel okul statüsündeki Bauhaus’a kayıt yaptırtmadılar, onun yerine Japonya’ya dönmeyi tercih ettiler. Japon “Kokusai Kenchiku” (Uluslararası Mimarlık) Bauhaus’un sonu üzerine bir makale yayınladığında, bu Iwao’nun Almanya’da sergilenme olanağı bulunamayan fotomontajı “Bauhaus’a Saldırı” ile resimlendi6. Bir yıl sonra Berlin’de açılan Bauhaus’u kapattı ve bu da sözkonusu kurumun sonu oldu. Bauhaus’ta yürütülen öğretim Japonya’yı, örneğin, mimar Renshichiro Kawakita’nın 1931’de kurduğu “Shin kenchiku kogei gakuin”in (Yeni İnşaat Sanatları Akademisi) ders programında ve Kurata ile meslektaşlarının 1932’de kurdukları atölyede olduğu gibi etkiledi. Kawakita, Nakada’nın bağlantılarından, topladığı malzemeden ve Mizutani’ni Almanya’dan getirdiği başlangıç kursu materyalinden yararlandı. Kawakita mimarlık öğretimini kendisi, Mizutani’yi, İwao ve Michiko çiftini ve Kameki Tsuchiura ile Ken Ichura gibi Modern Mimarlık savunucularını içeren bir kadronun desteğiyle yürüttü. Kawakita ayrıca çok miktarda yazı da yazdı: Mimarlık dergisi “Kenchiku kogei - I see all”u (Mimarlık ve Tasarım - I see all) edite etti, eğitim kuramcısı Takei Kazuo ile birlikte “Kosei kyoiku”yu (Mimari Öğrenim Yardımcı Kitabı) hazırladı ve Moholy-Nagy’nin Bauhaus üzerine bir dizi çalışmasını çevirdi. Ne var ki, Almanya’da olduğu gibi Japonya’da da militarizm yükselmekteydi; bu liberal okul altıncı yılında kapanmak zorunda kaldı. Yine de başarıları büyüktü. Japonya’nın önde gelen grafik sanatçısı Yusaku Kamekura, “Kuwasawa dezain kenkyujo”nun (Kuwasawa Tasarım ve Moda Okulu) kurucusu Yoko Kuwasawa ve Sogetsu-Ikebana denilen Modernist bir çiçek düzenleme okulu kuran Sofu Teshigawara gibi sanatçılar yetiştirdi.

 

Notlar:

1 “Ortaya koymaya çalıştığım bu konu, genel kabul görmüş bir olgudan çok bir kuramdır: ancak, biri Magdeburg’da ana figürü Bruno Taut ve onun ‘Frühlicht’i olan, ötekilerse, başında Hans Poelzig’in bulunduğu Dresden Mimarlık Okulu ile Weimar’da Walter Gropius’un yönetimindeki Bauhaus olarak sıralanabilecek üç ana ekolü ayırdetmek mümkün.” Kikuji Ishimoto, Kenchiku-fu kaisetsu (Mimarlık Notları), Tokyo, 1924, s. 1.

2 Sadanosuke Nakada Almanya’da 1922-1924 arasında eğitim gördü. Ishimoto ile birlikte Bauhaus’a ve Der Sturm galerisindeki sergilere gitti. Japonya’ya döndükten sonra Nakada sanatçı ve sanat eleştirmeni olarak çalıştı. Tani Sanka sergisinde heykeller sergiledi. Tani Sanka üyeleri olan Iwao Yamawaki ile Bunzo Yamaguchi’yi Almanya’ya gitmeye yüreklendirdi. Kitaplığı başvuranlar için değerli bir bilgi kaynağıydı.

3 Bkz. Akio Izutsu, The Bauhaus, A Japanese Perspective and a Profile of Hans and Florence Schust Knoll, Tokyo, 1992, s. 22.

4 Bkz. Naomichi Kawabata, “Nihonjin Bauhausura, Yamawaki Iwao Michiko” (Japon Bauhaus Öğrncileri Iwao ve Michiko Yamawaki), The Bauhaus, 1919-1933, Sezon Museum of Modern Art, 1995, s. 328.

5 “O zamanlar Bauhaus’ta sadece kendi uzmanlığım olan mimarlık derslerini değil, düzensiz olarak da, Japonya’ya döndükten sonra ilgilendiğim bir sanatı çalışmak için, fotoğraf sanatı bölümünü de ziyaret ediyordum.” Iwao Yamawaki, Keyaki, Tokyo, 1942, s. 124-125.

6 Bkz. Iwao Yamawaki, “Über die Schliessung des Bauhauses” (Bauhaus’un Kapanması Üzerine), Kokusai

 

Bauhaus Binası, Dessau, 1930-32, fotoğraf: Yamawaki Iwao (Mori Art Museum, Tokyo ve Neue Nationalgalerie, Berlin’in izniyle).

Mimarlık » Konu Başlıkları

© 2019 Tüm hakları saklıdır.
Matbaacılar Sitesi No:115 Bağcılar, İstanbul
iletişim
Boyut Pedia Kategoriler