“Rijksbouwmeester” Hollanda Devlet Başmimarı 200 Yıllık Bir Kurumlaşma

Yayın tarihi: 07.11.2006

“Rijksbouwmeester”: Hollanda Devlet Başmimarı 200 Yıllık Bir Kurumlaşma               

 

“Rijksbouwmeester”: Hollanda’da böyle bir görevli ve ona bağlı bir örgüt var. 2006, Devlet Başmimarlığı Ofisi’nin kuruluşunun 200. yılı. Devlet Başmimarları’nın kamusal mimarlıktaki rolüne, zamanla bu rolün nasıl değiştiğine ve etkinliklerinin ulusal mimari kalitenin gelişimine yaptığı katkılara değinen bu yazının Türkiye bağlamında bir düşünmeyi de tetiklemesi dileğiyle... Şimdilerde bu görevi, ülkenin en önemli tasarımcılarından Crouwel’in yürüttüğünü de anımsatalım.

 

2004 yılından beri Başmimar olan Mels Crouwel (Fotoğraf: Marcel Kentin Photography).

 

Devlet Başmimarı’nın görevi, Hollanda’da mimarlığın kalitesini yükseltmektir. Bu görev bağımsız bir pozisyona sahiptir, ancak Konut, Mekansal Planlama ve Çevre Bakanlığı’nın (VROM) bir parçası olan Devlet Binaları Dairesi’ne bağlıdır. Başmimar, devlete mimarlık politikaları ve devlet binaları konularında danışmanlık yapar. Görevi, ulusal mimarlık politikalarının oluşturulması ve uygulanmasını sağlayan merkezi bir eşgüdüm kurmaktır.

 

Devlet Başmimarı, Devlet Binaları Dairesi Genel İdaresi’nin arkitektonik kaliteyi teşvik eden ve kentsel/kırsal alanlarla uyumunu denetleyen başdanışmanıdır. Sorumluluk alanı, kentsel konumlandırma kararlarının verilmesi, arkitektonik kalitenin sağlanması, hükümet binalarının anıtsallığının korunması ve Devlet Binaları Dairesi bünyesinde gerçekleştirilen tüm yapı projeleridir. Başmimar, aynı zamanda, mimari nitelik adına mümkün olan en iyi koşulları yaratmak için, devletin finansör ya da doğrudan yüklenici olarak içinde yer aldığı tüm kamu hizmet kurum ve kuruluşlarının, altyapı projelerinin danışmanlığını yapar. Bu konumuyla başmimar, istendiği takdirde, talepte bulunan diğer birimlere, örneğin Dişişleri, Savunma, Eğitim, Kültür ve Bilim, Ulaştırma, Bayındırlık ve Su Yönetimi Bakanlıkları’na mimar isimleri önerir.

 

Devlet Başmimarlığı görevinin tarihi erken 19. yüzyılda başlıyor. Louis Napoleon 1806’da Hollanda Kralı olduğunda, kraliyet mimarı Jean Thomas Thibault’u da Fransa’dan beraberinde getirir ve Thibault, kraliyet yapılarından sorumlu mimar olarak görevlendirilir. İlk görevi Soestdijk Sarayı’nın genişletilmesi olan Thibault, mimarlığıyla kısa sürede devlet otoritesi nezdinde ün kazanarak Devlet Başmimarlığı görevine atanan ilk kişi olur. O zamandan itibaren Devlet Başmimarı’nın pozisyonu sağlamlaşmış ve çalışma alanı genişlemiştir. 19. ve 20. yüzyıllar boyunca, Devlet Başmimarı’nın mimari izi postane, okul ve belediye binalarında belirgindi. Günümüzde kişisel bir imza olarak Ofis’in etkisi daha az olmakla beraber, politika belirleme düzeyinde görev tanımının genişlediğinden söz edilebilir. Şu an görev başında bulunan Mels Crouwel ve ondan önce bu görevde yer alan son Başmimarlar’ın Hollanda mimarlığına olan en belirgin etkileri, devlete ait işleri yürütmeleri için belirledikleri mimarlar aracılığıyla olmaktadır.

Muiderslot Kalesi yenileme projesi şartnamesi, 1881 (NAi Koleksiyonu).

 

Pratik yapan mimardan politika belirleyiciliğe

Geçmişte, Hollanda’daki vergi binaları, mahkemeler, bakanlıklar ve diğer kamu yapıları geleneksel olarak Devlet Başmimarı tarafından tasarlanmaktaydı. Ancak son 20 yılda birçok devlet dairesinin özelleştirilmesiyle birlikte görev tanımı da değişti. Günümüzde, Devlet Başmimarı’nın projelere doğrudan etkisinin daha az olduğu, ancak eskisinden daha geniş kapsamlı bir alanda çalıştığı söylenebilir.

 

Ülkedeki ünlü yapılarla ilişkili tanınmış mimarlar arasında, yüzyıl dönümünde Hollanda’da birçok postane yapısı tasarlayan Cornelius Peters, Binnenhof’u çevreleyen bakanlık binalarını yeniden inşa eden Daniel Knuttel ve 2. Dünya Savaşı’ndan sonra ülkedeki pek çok vergi dairesinin tasarımından sorumlu olan Gijsbert Friedhoff sayılabilir. Bu kişiler çoğu kez Hollanda şehirlerinin görünümünü de etkilemişlerdir. Adliye binaları, karakollar, iş bulma kurumları ve devlet okulları 150 yıldan beri belirli bir grup tarafından tasarlanmıştır. Günümüzdeyse bunun değiştiğini söylemek yanlış olmaz. Jo Vegter’in görevi süresince (1958-71) Başmimar’ın rolü, tasarımdan sorumlu olmaktan çıkıp politika belirleme sorumluluğuna dönüşmüştür. Son geleneksel kimlikli yapımcı olarak Vegter, Lahey’deki Maliye Bakanlığı’nı inşa etmiş ve o zamandan itibaren mimari projeleri ihaleye çıkarma yöntemi başat hale gelmiştir. Sonuç olarak, ticari mimarların kamu yapılarındaki izleri artmaya başlamıştır. Devlet Başmimarı’nın rolü son 25 yılda yerini tasarımcılıktan yetki vericilikle danışmanlık arakesitinde bir role bırakmıştır. 1970 ortalarında, Başmimar Wim Quist döneminde kent planlama önemi giderek artan bir odak noktasını oluşturuyordu. Başmimar, Amsterdam’ın Nieuwmarkt alanının yeniden düzenlenerek geliştirilmesi tartışmalarını yönetmekteydi. Tekrardan bugüne dönersek, Başmimarlık Atelier’si, Hollanda gibi yoğun nüfusa sahip bir ülkede farklı disiplinlerin etkileşim içerisinde olması gerekliliği argümanına dayandırılarak altyapı ve peyzaj tasarımı konularından da sorumlu olmuştur. Örneğin Başmimar, Zuiderzeelijn deniz seddinin polderlerden oluşan peyzaja ve ülkenin kuzeyindeki kırsal alanlara nasıl bir etkisinin olacağının araştırıldığı çalışmanın ilk planlama aşamalarına dahil olmuştur. Aynı durum, set güçlendirmeleri ve selleri önleme amaçlı rezervuarların ülkenin nehir peyzajını nasıl etkileyeceği konusunda da yaşanmıştır. Başmimar 2005 yılından beri, peyzaj, altyapı ve kültürel miras konularında hizmet veren ulusal danışmanları ile birlikte, bu ve benzeri ülke sorunlarıyla ilgilenmektedir. Sözkonusu müdahalelerin gerekliliği ve geri dönüşünün mümkün olmaması nedeniyle, atölye çalışmaları ve araştırmalar çok önemli bir yer tutmaktadır. Ofis, geçtiğimiz sekiz yıldan bu yana laboratuar işlevini ön plana çıkararak, konusunda uzman kişilerin görüş bildirdiği bir think tank halini almıştır.

 

2006’da Başmimar’ın rolü

Şu anki Devlet Başmimarı Mels Crouwel, Devlet Binaları Dairesi’nin (Rijksgebouwendienst) ve Konut, Mekansal Planlama ve Çevre Bakanlığı’nın mimari başdanışmanıdır. Mahkeme, hapishane, müze ve bakanlıklar gibi kamu binalarının kentsel peyzaja uygunluğundan sorumludur, mimari kaliteyi denetler ve destekler. Aynı zamanda kent planlama, tarihi anıtların koruma ve restorasyonu, mimari politikalar ve kamusal alanlardaki görsel sanatlar üzerine de (talep edildiği takdirde ya da kendi inisiyatifiyle) danışmanlık yapar. Sonuç olarak, kamusal mimarlık politikasının hazırlanması ve uygulanmasında kilit bir role sahiptir.

 

Devlet Başmimarlığı kurumu 2005 yılının başında üç farklı konuda hükümet danışmanlığını kapsayacak şekilde genişletildi: Peyzaj, kültürel miras ve altyapı. Bu üç kurumsa sırasıyla, Tarım, Çevre ve Besin Kalitesi Bakanlığı; Eğitim, Kültür ve Bilim Bakanlığı; Ulaşım, Bayındırlık ve Su Yönetimi Bakanlığı’dır. Sözkonusu danışmanlıklar, Devlet Başmimarı’nın kendisiyle birlikte Hükümet Danışmanları Kurulu’nu oluşturdu. Bu birleştirici yasal düzenleme, yenilikçi bir araştırmayı ve tasarımı yönlendirmek, desteklemek, kalitenin devamlılığını sağlamak ve hükümetin bu konudaki tayin edici rolünü geliştirmek amacını gütmektedir. Başmimarlık görevi, Devlet Binaları Dairesi Genel İdaresi’nin belirli bir süre için (5 yıla kadar) aday göstermesi ve kraliyet kararı ile belirlenmektedir.

 

Bu metin Berran Sözer tarafından derlenmiştir.

 

Amersfoort Merkez Postanesi, 1960-61, mimar: J. de Bruin (Devlet Başmimarlık Arşivi).

 

Tarım, Çevre ve Besin Kalitesi Bakanlığı iç mekanı, Lahey, 1958, mimarlar: G. Friedhoff ve M. Bolten (Devlet Başmimarlık Arşivi).

 

Dışişleri Bakanlığı, Devlet Güvenlik Ofisi ve 2007’de yenilenen eski Eğitim, Kültür ve Bilim Bakanlığı, mimar: Ph.M. Rosdorff, 1984 (Devlet Başmimarlık Arşivi).

 

Başmimar C.H. Peter döneminde (1907-10) inşa edilen dört ayrı postane yapısı. Saat yönünde: Deventer, Assen, Hilversum ve Kampen (NAi Koleksiyonu).

Mimarlık » Konu Başlıkları

© 2019 Tüm hakları saklıdır.
Matbaacılar Sitesi No:115 Bağcılar, İstanbul
iletişim
Boyut Pedia Kategoriler