Eero Saarinen Geleceği Şekillendirmek

Yayın tarihi: 08.12.2006

Eero Saarinen: Geleceği Şekillendirmek

 

Aile kökleri Finlandiya’da olup Amerika’da mimar ve tasarımcı olarak ün yapmış olan Eero Saarinen’in yapıtlarından oluşan bir sergi, 7 Ekim-6 Aralık tarihleri arasında Helsinki’de Taidehalli salonlarında yer aldı. Finlandiya Mimarlık Müzesi’nin 50. yılını kutlama programı çerçevesinde düzenlenen “Geleceği Şekillendirmek” başlıklı etkinlik, aynı zamanda Eero Saarinen ile ilgili ilk retrospektif olma özelliğindeydi.

 

Eero Saarinen (Fotoğraf: Balthazar Korab; © Balthazar Korab Ltd).

 

Miller Evi, Ontario, 1952, mimar: Eero Saarinen (Fotoğraf: Balthazar Korab; © Balthazar Korab Ltd).

 

David S. Ingalls Buz Hokeyi Salonu, Yale Üniversitesi, New Haven, Connecticut, eskiz, 1953 dolayları, mimar: Eero Saarinen (Yale Üniversitesi, Arşiv ve Elyazmaları Bölümü, Eero Saarinen Koleksiyonu’nun izniyle).

 

Şermin Alyanak n 20. yüzyıla mimari yapıtları ve mobilya tasarımlarıyla biçim veren öncülerden biri kabul edilen Eero Saarinen’in çalışmalarını içeren toplu sergi fikri 2000 yılında oluşturulmuş; New York’taki Fin Kültür Enstitüsü, Fin Mimarlık Müzesi, Washington Ulusal Yapı Müzesi ve Yale Üniversitesi Mimarlık Okulu’nun altı yıldır süregiden yoğun işbirliği ile düzenlenmiştir. 2002 yılında, Eero Saarinen’in çalışma arkadaşlarından Kevin Roche’un Eero Saarinen and Associates bürosunun arşivini Yale Üniversitesi kitaplığına bağışlaması programa büyük katkıda bulunmuş. Şimdiye kadar hiçbir yerde görülmemiş olan eskizler, çizimler, fotoğraf ve modeller, belgeler üzerinde çalışan Fin ve Amerikalı mimarlık öğrencileri ile araştırmacıların çalışmaları, Saarinen’i konu edinen seminer ve konferansların sonunda gizli kalmış veya unutulmuş projeler de ortaya çıkarılmış. Yale Üniversitesi öğrencileri bu sergi için özel dijital animasyonlar tasarlamışlar. Çeşitli kuruluş ve arşivlerden toplanan günlük belgeler, dönemle ilgili filmler ve basın haberleri bize o yılları tekrar yaşatıyor.

 

Eero Saarinen’in yaşamını etkileyen iki ülke, Finlandiya ve ABD’den ilgili kuruluşların çalışma ve desteğiyle düzenlenmiş olan sergi, dört yıllık bir gezi programının ilk ayağı olarak, mimarın doğduğu ülke olan Finlandiya’da açıldı. Avrupa ve Amerika’da değişik şehirlerde sergilendikten sonra, doğum gününün 100. yıl kutlamaları için Yale Üniversitesi’nde turunu tamamlayacak.

 

“Eero Saarinen - Geleceği Şekillendirmek” sergisi, bu büyük mimarın 1930-60 yılları arasındaki proje ve uygulamalarına yer vermekte. 1961 yılındaki ani ölümünden sonra meslektaşları Kevin Roche ve John Dinkeloo’nun tamamladıkları projeler de sergilenen yapıtlar arasında. Serginin küratörü Donald Albrecht, araştırma küratörlüğü yöneticisi ise Yale öğretim üyelerinden Eeva-Liisa Pelkonen. Sergi yerleştirme tasarımı Fin Mimarlık Müzesi’nden mimar Roy Mänttäri, grafik tasarımı da Pentagram yöneticilerinden Michael Bierut tarafından gerçekleştirilmiş.

 

Serginin Saarinen’in yapıtlarını kapsayan ana bölümü mimarın çalışma alanlarına göre gruplandırılmış. İkinci bölüm de bir o kadar ilginç; Saarinen’in ailesi, arkadaşları ve meslektaşları ile olan ilişkilerinin değişik yönlerini gösteriyor. KDN film şirketi tarafından gerçekleştirilen dokümanter, iş arkadaşları ve eleştirmenlerle yapılan söyleşiler onu bize daha iyi tanıtıyor.

 

1910 yılında Finlandiya, Kirkonnumi’da doğan Eero Saarinen’in babası Fin Ulusal Romantizmi’nin temsilcilerinden mimar Eliel Saarinen (1873-1950), annesi dokuma sanatçısı Louise “Loja” Saarinen (1879-1968), ablası da iç mimar Eva-Lisa “Pipsan”dır (1905-1979). Saarinen ailesi, 1923 yılında, dönemin birçok Avrupalı mimar, sanatçı ve aydını gibi ABD’ye göç eder. Eliel Saarinen bir süre Michigan Üniversitesi’nde hocalık yapar, daha sonra da el sanatları ağırlıklı bir eğitim sistemi olan Cranbrook Akademisi’nin kuruluşunda görev alır. Karı koca Saarinenler, mimari projesinden perdesine, en ufak ayrıntısına kadar, yoğun bir şekilde, Akademi’nin kuruluşuna yönelik çalışmalar yaparlar. Eero Saarinen önceleri heykeltıraşlıkla ilgilendiği için, bir süre Paris’te Academie La Grande Chaumière’e devam eder. Daha sonra karar değiştirerek mimarlık eğitimi için Yale Üniversitesi’ne kaydolur. Eğitimi sırasında yapmış olduğu bazı mobilya tasarımlarında geometrik Jugendstil’den Bauhaus çizgilerine geçişi izlemek mümkündür. 1934’te mezun olduktan sonra Norman Belle Geddes’in yanında yaptığı staj, daha sonra aldığı bursla Avrupa’ya giderek bir süre Finlandiya’da çalışırken Alvar Aalto’nun mobilyalarıyla tanışması onun kendi özgün biçim anlayışının gelişmesine neden olacaktır. Tekrar Amerika’ya dönerek, Cranbrook Akademisi’nin müdürlüğünü de yürütmekte olan babası Elilel Saarinen’in bürosunda çalışmaya başlar, kısa bir süre Akademi’de hocalık yapar. Babasıyla beraber çalıştığı projelerde modern bir mimar olarak isim yaparken, bir taraftan da, Cranbrook’un deneysel ortamında yetişen ve Amerika’nın ikinci nesil tasarımcıları olarak 20. yüzyılın klasiklerini tasarlayacak olan Harry Bertoia ve Charles Eames ile tanışır.

 

Charles Eames ile yaşam boyu sürecek dostlukları sırasında ilginç projelerde çalışırlar, 1940 yılında da Kleinhans Music Hall için mobilya tasarlarlar. Aynı yıl MoMA’nın açmış olduğu ve üstünde çalıştıkları metal ayaklı pres-kontra kabuk oturma mobilyaları ile katıldıkları “Ev Döşemesinde Organik Tasarım” yarışmasında ödül kazanırlar. Yeni malzemelere ve üretim biçimlerine duyduğu ilgi, Saarinen’in savaş sonrası mobilya klasiklerini tasarlamasına neden olur. Cranbrook’tan tanıştığı Florence Knoll ve Hans Knoll’la birlikte, Knoll şirketi için, 1946’da döşemeli “Grasshopper” (Çekirge), 1948 yılında da CTP kabuk üstüne döşemeli “Womb” (Rahim) koltuk modellerini tasarlar. Savaş sonrası tasarımın ikonlarından kabul edilen bu koltuk, Eames ile birlikte girdikleri yarışmada önerdikleri pres-kontra kabuk düşüncesinin adeta gelişmiş ve yeni bir malzeme olan cam takviyeli plastiğe geçtiği örnektir. Bu malzeme ilk kez mobilya sektöründe seri üretimde kullanılmıştır. Malzemeşinin yeniliği kadar -isminin de çağrıştırdığı gibi- çok rahat oturma biçiminin insanı belirli bir pozisyona zorlamaması da koltuğun sunduğu başka bir yeniliktir. Saarinen, Knoll şirketi ile birlikte bir dizi büro mobilyası üzerinde çalışır, 1954-57 yılları arasında “Pedestal” adlı seriyi geliştirir. Amacının mobilyaların mekanda oluşturduğu ayak ormanını yok etmek olduğunu söylerken, tek plastik gövdeli oturma kabuğunun tek bir döküm alüminyum ayak tarafından taşındığı bu örnekler heykelimsi bir görüntü oluştururlar. Mobilyanın bütünsel bir strüktürü olması görüşünün temsilcisi olan “Tulip” (Lale) koltuğu bu serinin en güzel örneğidir. Aynı ayak sistemi masa ve orta masalara da uygulanır. Knoll şirketi ve Eero Saarinen modern Amerikan tasarımının öncüleri arasında sayılmaktadır.

 

General Motors Teknik Merkezi, Warren, Michigan, 1956, mimar: Eero Saarinen (Fotoğraflar: Ezra Stoller; © Ezra Stoller/Esto).

 

Bütün bu mobilya tasarım örneklerinin eskiz aşama ve model çalışmalarının yer aldığı bu bölüm dışında, serginin ana gruplarından bir tanesi de “Nation” (Ulus) başlığı altında toplanan bölümdür. Burada Saarinen’in ABD’nin yurtiçi ve dışındaki imajına katkıda bulunduğu mimari yapıtlar yer almaktadır. Ülkenin yurtdışına kapıları olan Dulles Havaalanı (1958-62) ve New York, John F. Kennedy Havaalanı’ndaki TWA Terminali (1956-61) modern teknolojinin yapı konstrüksiyonunda kullanılışı açısından ve oluşturduğu mekanların ilginçliği ile dikkat çekmektedir. Aynı şekilde, Milwaukee County War Memorial (1953-57) ve St Louis Gateway Arch (1948-64) gibi anıtlarda kullandığı cesur ve özgün biçimlerle de ülkenin gücü vurgulanmaktadır. Dinamik biçimlerin ve yeni strüktürlerin uygulandığı bu yapılar savaş sonrası Amerika’sının gelişimini ve iyimserliğini yansıtıyor. ABD’nin yurtdışında temsil edildiği, Londra ve Oslo’daki elçilik binaları da bu grup içinde yer almakta. Londra’da bulunan ABD Büyükelçiliği Binası, tepesindeki koskoca kartalı ve anıtsal cephesinin faşistimsi hatırlatmaları ile en çok eleştirilen yapılarından biri olur.

 

Saarinen’in bir başka yapıt verdiği alan da, önde gelen şirketlerin kurumsal kimliklerine mimarlığın ne gibi bir güçle yeni bir yüz kazandırabileceğini kanıtladığı yapılardır. Hemen hemen tüm yapılarında uyguladığı yeni teknolojilerle, şirketlerin ilerici, yenilikçi, güçlü kimlikleri de vurgulanmaktadır. Babasının mimarlık bürosuyla birlikte tasarlayıp uyguladığı General Motors Teknik Merkezi, Detroit (1948-56) çağdaş kurumsal planlamanın ilkidir. Alüminyum ve cam konstrüksiyonun kullanıldığı bu merkez “endüstrinin Versaille”ı olarak adlandırılacak; Eero Saarinen’in iş dünyasında tanınmasına neden olacağı gibi, “Time” dergisinin kapağında yer almasına da yol açacaktır. Bu ün ayrıca, mimarın başka şirketlerle kuracağı bağlantıları için de bir ilk adım olmuştur. Bell Laboratories, New Jersey (1957-62) ilk kez Saarinen tarafından kullanılan ayna cam perde duvar sistemiyle, CBS, New York (1960-64) güçlendirilmiş betonun ilk kez bir gökdelende uygulanması sayesinde ve IBM Araştırma Merkezi, Yorktown NY (1957-61) yapı kompleksi de şehir dışında uygulanmış projelerin ikonlarından biri olarak tanınmaktadır.

 

Eero Saarinen’in “toplum” başlığı altında toplanan yapılarında, babası Eliel Saarinen’in temel öğretisi olan “mimari biçim sosyal biçime eşittir” savını sürdürdüğünü izleyebiliriz. Babasının ölümünden sonra, 1950 yılında Ann Arbor’da kendi mimarlık ve tasarım bürosunu kuran Saarinen, Cranbrook Akademisi kampüsünün deneyimlerinden etkilenerek yapmış olduğu Vassar College, Concordia Senior College, Yale Üniversitesi, Michigan Üniversitesi gibi yüksek eğitim kurumları için tasarladığı yapılarda öğrencinin rahatlığı ve mahremiyeti arasında denge kurarken, sosyal iletişimine de katkıda bulunan mekanlar yaratmıştır. Varolan kampüslerin içinde inşa ettiği özgün yapılarla bu kampüslerin tarihsel malzemesi arasında bir denge kurarak bütünsel çevre oluşumuna katkı sağlamıştır. Aynı şekilde, kilise, tiyatro gibi dini ve kültürel yapılarda uyguladığı açık planlarda, izleyici veya topluluk ile yapılan performansla doğrudan ilişkinin kurulduğu ikonik yapı birimleri oluşturmuştur. Concordia College’daki Kramer Şapeli (1958), North Christian Kilisesi, Columbus (1959-64) dini yapıların güzel örnekleridir. Kamusal yapılar grubunda sayılabilecek, strüktür açısından ilginç bir diğer yapısı da, Yale Üniversitesi’nin David S. Ingalls Buz Hokeyi Salonu’dur. Bu yapı, Saarinen’in mimarlık, tasarım ve mühendisliği iç içe kaynaştırarak ulaştığı ve diğer yapılarında da izlediğimiz dramatik etkinin örneklerinden biridir.

 

Kramer Şapeli, Concordia Senior College (bugün: Concordia Theological Seminary), Fort Wayne, Indiana, 1958, mimar: Eero Saarinen (Fotoğraf: Balthazar Korab; © Balthazar Korab Ltd).

 

ABD Büyükelçiliği Binası, Londra, 1960, mimar: Eero Saarinen (Fotoğraf: Balthazar Korab; © Balthazar Korab Ltd).


War Memorial Center, Milwaukee, Wisconsin, 1957, mimar: Eero Saarinen (Fotoğraf: Balthazar Korab; © Balthazar Korab Ltd).

 

Miller Evi, Columbus, Indiana, 1957, mimar: Eero Saarinen (Fotoğraf: Ezra Stoller; © Ezra Stoller/Esto).

 

Eero Saarinen’in çalışmaları arasında yer alan bir başka grup da, kendisinin daha az tanındığı konut projeleridir. Saarinen, İkinci Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında konut sorununa yanıt arayan yarışmalara da katılmıştır. Az sayıda gerçekleştirdiği projeler arasında, Estenza Evi, Los Angeles (1945) ve Miller Evi, Columbus (1953-57) çağdaş konut mimarisine yeni standartlar getirdiği örneklerdir; açık plan, iç ve dış mekanların birbiri içine geçişinin sürekliliği, hazır yapı elemanlarının kullanımı ile modern evin biçimsel, mekansal ve teknolojik paradigmalarını oluşturur. Özellikle Miller Evi zengin bütçesi ile görkemli bir yapıdır, bu projeye birçok tasarımcıyı da dahil ederek, mimarlık, doğa ve iç mimarlık arasında güzel bir denge kurmuştur.

 

Tüm yapıtlarında, çağdaşı olan meslektaşlarıyla işbirliği ve diyalog içinde çalışmış olan Eero Saarinen, kurduğu ilişkilerde döneminin medya stratejilerini bilinçli olarak kullanmayı becermiştir. İkinci eşi olan, New York Times gazetesinin sanat eleştirmeni Aline B. Louchheim, aynı zamanda onun ve Eero Saarinen and Associates mimarlık ve tasarım bürosunun basınla ilişkilerini yürütmüştür. Saarinen’in başarıyla yürütülen halkla ilişkileri onun “kültüre katkıda bulunan” bir mimar olmanın ötesinde bir “kültür insanı” olarak tanınmasına neden olmuştur. Kendisi ve mimarlık bürosunun oluşturduğu güven, yapımına başlanmış dokuz büyük projesinin, 1961 yılındaki ani rahatsızlığı ve ölümü sonrasında devam etmesinin ve başarıyla tamamlanmasının tek açıklamasıdır. n Prof.Dr. Şermin Alyanak, Marmara Üniversitesi Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümü.

 

TWA Terminali, John F. Kennedy Havaalanı, New York, 1962, mimar: Eero Saarinen (Fotoğraflar: Ezra Stoller; © Ezra Stoller/Esto).

 

Dulles Havaalanı, Chantilly, Virginia, 1963, mimar: Eero Saarinen (Fotoğraf: Balthazar Korab; © Balthazar Korab Ltd).

 

TWA Terminali’nde mobilya yerleşim planı, John F. Kennedy Havaalanı, New York, 1962, mimar: Eero Saarinen (Yale Üniversitesi, Arşiv ve Elyazmaları Bölümü, Eero Saarinen Koleksiyonu’nun izniyle).

 

E. Stiles, S.F.B. Morse Colleges, Yale Üniversitesi, New Haven, Connecticut, 1962, mimar: Eero Saarinen (Fotoğraf: Balthazar Korab; © Balthazar Korab Ltd).

 

John Deere and Company Genel Merkez Binası, Moline, Illinois, 1963, mimar: Eero Saarinen (Fotoğraf: Harold Corsini; Yale Üniversitesi, Arşiv ve Elyazmaları Bölümü, Eero Saarinen Koleksiyonu’nun izniyle).

 

John Deere and Company Genel Merkez Binası, Moline, Illinois, 1963, mimar: Eero Saarinen (Fotoğraf: Ezra Stoller; © Ezra Stoller/Esto).

 

Jefferson National Expansion Memorial, St. Louis, Missouri, 1965, mimar: Eero Saarinen (Fotoğraf: Balthazar Korab;

© Balthazar Korab Ltd).

 

Ayaklı oturma mobilyaları eskizi, 7 Haziran 1960 (Yale Üniversitesi, Arşiv ve Elyazmaları Bölümü, Eero Saarinen Koleksiyonu’nun izniyle).

 

Organic Design Furniture Company, mimar: Eero Saarinen (Fotoğraf: Wurts Brothers Hyde; Yale Üniversitesi, Arşiv ve Elyazmaları Bölümü, Eero Saarinen Koleksiyonu’nun izniyle).

Mimarlık » Konu Başlıkları

© 2019 Tüm hakları saklıdır.
Matbaacılar Sitesi No:115 Bağcılar, İstanbul
iletişim
Boyut Pedia Kategoriler