Kapdokya Güvercinlikler

Yayın tarihi: 03.09.2007
Renklerin Coğrafyası

 KAPADOKYA GÜVERCİNLİKLERİ

 

Çok ucuza mal olan güvercin gübresi zamanla bölgenin ekonomik faaliyetlerinden biri haline geldiyse de, güvercinliklerden gübre toplamak oldukça zor bir iş.



Kapadokya’nın birçok yerinde rastlanan ve “Güvercinlik” denilen yapılar manastır yaşamının başladığı devirlerden de önce aynı amaç için yapılmış ve kullanılmış. Daha önce de belirtildiği gibi, bölgenin kendine özgü toprak dokusu tarım için özel bir gübre türünü zorunlu kılmış ve bölge halkı için güvercinlerden bu şekilde yararlanılabileceğini keşfetmek fazla zaman almamış. Güvercinlikler bu kuşun etinden ziyade gübresinden yararlanmak için yapılmış. Yöre çiftçileri tarafından nesilden nesile bağ ve bahçelerde verimi artırmak için güvercin gübresi kullanılmış, bu nedenle çok sayıda güvercinlik inşa edilmiş.

İslam inancında güvercin, aileye bağlılığın ve barışın, Hristiyanlık’ta ise Tanrı’nın ruhunun simgesi. Hemen hemen bütün vadilerin yüksek kısımlarına ya da peri bacalarının üst kısımlarına  inşa edilen güvercinliklerin yönleri genellikle vadilerin doğu ya da güney tarafına bakar. Güvercinler, kursaklarına doldurdukları tahıl tanelerini sindirebilmek için sık sık su içme gereksinimi duymalarından dolayı ‘Su pınarlarının koruyucu kuşu’  olarak da anılırlar. Bu nedenle güvercinliklerde su kaynaklarına yakın yerlere inşa edilmişler.



Kapadokya Bölgesi güvercinlikleri en yoğun biçimde Uçhisar civarındaki vadilerde, Göreme- Kılıçlar ve Güllüdere Vadilerinde, Ürgüp Üzengi Vadisi’nde, Ortahisar Balkan Deresi ve Kızılçukur Vadisi’nde, Nevşehir yakınlarındaki Çat Vadisi’nde ve Kayseri sınırları içindeki Soğanlı Vadisi’nde bulunuyor.


18. YÜZYILDAN GÜNÜMÜZE...

Kapadokya Bölgesi’nde yer alan güvercinliklerin büyük çoğunluğu 19. yüzyılın sonları 20. yüzyılın başlarına tarihlenmekle birlikte, 18. yüzyılda yapılmış örneklere rastlamak da mümkün. Pek çoğumuzun dikkatini çekmeyen bu küçük yapılar, Kapadokya Bölgesi’nde oldukça nadir olan İslam resim sanatını göstermesi açısından önemli.

Vadi seviyelerinden oldukça yükseğe inşa edildiklerinden güvercinliklere ya içten oyulan bir tünel vasıtasıyla ya da merdivenler sayesiyle ulaşılabilmekte. Başka tip güvercinlikler de manastır veya kilise olarak yapılmış kaya oyma yapıların girişleri ve pencere boşlukları kapatılarak kullanılmış olanlar. Çavuşin Kasabası yakınlarındaki Çavuşin (Nicephorus Phocası) Kilisesi, Göreme’de Kılıçlar (Kuşluk) Meryemana Kilisesi ve Karşıbucak Vadisi’nde yer alan kiliseler buna en iyi örnek.

Bugün güvercinlik olarak kullanılmış manastır ve kilise fresklerinin sağlam kalmasını bu kuşlara borçluyuz. Çünkü bu sayede freskleri olumsuz yönde etkileyen güneş ışınlarından ve insanlardan uzak kalmışlar. Zira insanlar, güvercinliğe yılda sadece bir kez güvercin gübresini almak için girmekte, daha sonra duvarı tekrar inşa ederek terk etmektedirler.

Güvercinliklerin dış yüzeyi genelde yöresel sanatçı tarafından zamanın geleneğine ve sosyal yaşamına uygun olarak zengin bir bezeme ile süslenmiş; kullanılan boyalar da ağaçlar, çiçekler, yabani otlar ve demir oksit içeren topraktan elde edilmiş. Ayrıca güvercinliklerde oldukça yaygın kullanılan kırmızı renk, bölgeye has ‘ Yoşa ‘ adıyla tanınan bir toprak/çamur türünden elde edilmiş.

Yöre halkının ifade ettiğine göre beyaz boya, alçı ve yumurta akının karışımından yapılmakta, bu sayede güvercinlere ve güvercin yumurtalarına ulaşmak isteyen sansar, tilki, gelincik v.s.gibi hayvanların ayaklarını kaydırarak tırmanmalarını güçlendirmekte. Uçhisar Kalesi’nin batı tarafında yer alan güvercinliklerin büyük bir kısmına ise, güvercini yırtıcı hayvanlardan korumak için kolay bir yol olan teneke veya çinko levhalar çakılmış.

Göreme, Çavuşin ve Zelve vadilerindeki güvercinliklerin hemen hepsinin sağ ve sol kenarlarında yer alan çark-ı felek motifleri, Anadolu’da görülen en eski motiflerden. Tarihsel açıdan dört rüzgar tanrısını temsil etmiş olmasına karşın günümüzde dönen dünyayı, dönen kaderi, feleğin ve aşkın çemberini simgeler.

Üstünde kuş tünemiş hayat ağacı ve nar motifleri de çark-ı felek motifleri gibi yaygın. Şaman geleneklerinden kaynaklanan hayat ağacı, öteki dünyaya geçişi sağlayan yol, üzerinde yer alan kuşlar ise ağaca bekçilik yapan ve bu yolculukta eşlik eden yaratıklar. Cenneti, bolluğu ve bereketi temsil eden nar ise Anadolu’da tarih boyunca kutsal bir meyve olarak kabul ediliyor. Aynı zamanda evliliğin devamlı olacağına, ailenin zengin, çocuklarının çok ve uzun ömürlü olacağına işaret eder.


Bazı güvercinliklerde Eski Türkçe ile yazılmış kitabeler de yer almaktadır. Genelde güvercinliğin yapıldığı tarih, ‘Maşaallah‘ ve ‘Allah‘ kelimeleri, nadir de olsa güvercinliğin sahibinin kimliği ve mesleği belirtilmektedir.

Çok renkli boya ile süslenmiş güvercinliklerde yer alan motiflerde yöre sanatçılarının duyguları, düşünceleri, mesajları ve yaratıcılığı gizli. Yüzden fazla motifin üzerinde tespit edilebilen süslemeler, 18. ve 19. yüzyılda yaşamış Kapadokyalı sanatçıların basit, ancak mistik anlamlı olan motifleri tercih ettiklerini gösterir.

© 2019 Tüm hakları saklıdır.
Matbaacılar Sitesi No:115 Bağcılar, İstanbul
iletişim
Boyut Pedia Kategoriler