SAMSUN

Yayın tarihi: 01.09.2006
SAMSUN, Orta Karadeniz bölümünde il

SAMSUN, Orta Karadeniz bölümünde il. Doğuda Ordu, güneyde Tokat ve Amasya, batıda Çorum ve Sinop illeriyle çevrilidir; kuzeyde, Terme doğusundan Alaçam’ın batısına kadar, uzun bir kıyı şeridiyle Karadeniz’e açılır. Yüzey Biçimleri: İlin yüzey biçimleri denize parelel üç ana bölüme ayrılır. Güneyi dağlıktır. Bu dağların hemen kuzeyinde orta yükseltili plato alanı yer alır. Kuzeyde, iki büyük akarsuyun delta alanlarında oluşan kıyı ovaları uzanır. İl alanının % 45’ini kaplayan ve en ağırlıklı yüzey biçimleri olan dağlar, fazla yüksek değildir. Bunlar doğu-batı doğrultusunda uzanan ve birbirinin devamı özelliğini taşıyan, doğuda Canik, batıda Çangal dağlarıdır. Küre Dağları’nın uzantıları olan Çangal Dağları, Sinop’un güneyinden ile sokulur. Sıranın ortalama yükseltisi 1.525 metredir. Büyük bölümü Ordu ve Amasya illerinde kalan Canik Dağları’nın batı uzantıları il topraklarına doğru ilerler. İldeki en önemli tepeler Akdağ (2.062 metre), Böğürtlentepe (1.316 metre), Evliyaçalı Tepesi (1.158 metre), Saltuk Tepesi (1.152 metre). Samsun’da dağlık kesimlerle kıyı ovalarını birbirinden ayıran ve il alanının % 37’sini kaplayan platoların en önemlileri Havza ve Ladik’tir. İl topraklarının % 18’ini kaplayan ovalar, akarsuların denize ulaşırken oluşturdukları alüvyal birikinti ovalarıolan Bafra, Çarşamba ve Samsun kıyı ovalarıdır. Samsun’un en önemli akarsuları Kızılırmak ve Yeşilırmak’tır. Ayrıca Terme Çayı, Karaboğaz Deresi, Abdal Deresi ve Kürtüs Çayı, Mert Irmağı, ilin önde gelen akarsularıdır. Samsun’da çok sayıda göl vardır. Bunların büyük bölümü ırmakların taşıdığı alüvyonlarca oluşturulmuştur. Karaboğaz Gölü, Balık Gölü, Dutdibi Gölü, Liman Gölü, Uzungöl, Hayırlı Göl, İncegöl, Çernek Gölü ve Tombul Gölü, Bafra Gölleri adıyla; Bumalı Göl, Akarak Gölü, Akmaz Gölü, Koca Göl ise Çarşamba Gölleri adıyla anılır. Ayrıca ilde Simenit, Akgöl ve Ladik Gölleri sayılabilir. İklim, Bitki Örtüsü ve Yaban Hayat: İklim genellikle ılımandır. Kıyı şeridinde yağışlar boldur. Ancak iklimi, gerek sıcaklık, gerekse yağış bakımından Doğu Karadeniz ve Batı Karadeniz ikliminden farklı özellikler taşır. Yağışlar, Doğu Karadeniz Bölgesi’ne göre az, buna karşın sıcaklık ortalamaları yüksektir. Bununla birlikte, iç kesimler deniz etkisinden uzak olduğu için daha soğuktur. İlde havanın günde birkaç kez değiştiği gözleneir. En sıcak aylar temmuz, ağustos; en soğuk aylar ocak ve şubattır. Doğal bitki örtüsü bakımından zengindir. İç kesimlerde, ovalarda ve dağların en eğimli yamaçlarında orman örtüsü hemen hemen yok denecek kadar az olmakla birlikte, yükseltinin arttığı yerlerde meşe, gürgen, ıhlamur, kestane, kayın ağaçlarından oluşan ormanlar başlar. Kıyı ovalarında yer yer ağaç topluluklarına rastlanırsa da, egemen bitki örtüsü çayırlardır. Ekonomi: Nüfus açısından Karadeniz Bölgesi’nin en büyük ilidir. Yaklaşık yüzde 63’ü kırsal kesimde yaşayan il halkı, geçimini tarım ve tarıma dayalı sanayi ve ticaretten sağlar. Yetiştirilen başlıca ürünler buğday, mısır, şekerpancarı, ayçiçeği ve fındıktır; bunları kuru ve yaş sebzeler, elma, armut gibi meyveler izler. İlde hayvancılık ve balıkçılık gelişmiştir. Genellikle dağlık alanlardaki yaylalarda koyun, alçak düzlüklerde sığır ve manda besiciliği ile tavukçuluk yapılır. Açık deniz balıkçılığı bir başka etkinliktir. Ayrıca ildeki akarsu ve göllerde tatlı su ürünleri avlanarak pazarlanır. İl tarımına katkıda bulunan kurumlardan Gelemen ve Karaköy tarım işletmelerinde sığırcılık, koyunculuk, tavukçuluk, tarla tarımı ve bahçe kültürleri alanlarında etkinlik gösteren birimler vardır. İl tarımında kullanılan traktör sayısı oldukça fazladır. Ulaşım olanakları gelişmiş sayılabilecek ilde, sanayi fazla gelişmemiştir. Başlıca sanayi tesisleri un, salça, süt ürünleri, çeltik, bitkisel yağ, şeker, su ürünleri işleme, sigara, yaprak tütün işleme, yem, orman ürünleri, gübre, çimento, metalürji, plastik, profil boru ve tel alanlarında etkinlik gösteren fabrika ve işletmelerdir. Küçük sanayinin önemli dallarını ise metal eşya ve makine, orman ürünleri ve gıda üretimi ile dokumacılık oluşturur. İldeki en önemli sanayi tesisleri Etibank’a bağlı Karadeniz Bakır İşletmeleri Afi’ye (KBİ) ait kuruluşlardır. Yeraltı kaynakları açısından yoksul olan ilin çeşitli kesimlerinde sıcak madensuyu kaynakları ile tuğla-kiremit ham maddesi, Havza yöresinde linyit ve Vezirköprü yöresinde mermer içeren cevher yatakları vardır. Karadeniz kıyısı ve göl kıyıları dışındaki önemli mesire alanları Çakırlar Korusu, Çamgöl ve Vezirköprü orman içi dinlenme yerleridir. Havza ve Lâdik kaplıcaları da yöre halkının ilgisini çeker. İlin doğal değerlerinden olan geyikler için Vezirköprü’de bir üretme istasyonu, sülünler ile su kuşları için de Terme’de koruma ve üretme alanları kurulmuştur. Turistik Yerler: Samsun ve yöresi: Dündartepe (Öksürüktepe) Höyüğü (I. kültür katı: Kalkolitik Dönem’e ait, II. kültür katı: İlk Tunç Çağa ait, III. kültür katı: Hitit Çağı’na aittir), Tekkeköy (Tekeköy; Hitit ve İlk Tunç Çağına aittir), Kale Camii (1314’te İlhanlı Valisi Emir Timurtaş Paşa adına yaptırılmıştır), Pazar Camii (14. yüzyıl İlhanlı yapısıdır), Şeyh Seyyid Kudbeddin Camii ve Türbesi (Osmanlı Dönemi yapısıdır), İsa Baba Camii ve Türbesi (15. yüzyıl), Hacı Hatun Camii (1694’te Hatice oğlu İbrahimhayrat olarak yaptırmıştır), Büyük Camii (1884’te Batumlu Hacı Ali Efendi yaptırmıştır. Sultan Abdülaziz’in annesi onarttığı için Valide Camii olarak da bilinir), Yalı Camii (1894’te Sadık bin Abdullah yaptırmıştır), Atatürk Anıtı (1932’de yerine konan tunç heykel Avusturyalı heykeltıraş Heinrich Krippel’in yapıtıdır), İlk Adım Anıtı (Mimar Seçkin Viter’in tasarımı olan ve dayanışmayı simgeleyen yapıt, 1969’da açılmıştır), Hasköy Korusu mesiresi; plajlar. Alaçam ve yöresi: Geyikkoşan ve Çamgöl plajları. Bafra ve yöresi: İkiztepe (İkiztepe I: İlk Tunç Çağ III. ve Er-Hitit geçiş çağı dönemi, İkiztepe II: İlk Tunç Çağ II. ve I. dönemine ait), Büyük Camii (1670’te Köprülü Mehmed Paşa’nın eşi Ayşe Hatun yaptırmıştır), Tayyar Paşa Camii (1869’da Tayyar Paşa yaptırmıştır), Emir Mirza Bey Türbesi (1381’de Emir Mirza Bey yaptırmıştır), Hızır Bey Türbesi (14. yüzyıla tarihlenen türbe İsfendiyar Bey’in oğlu Hızır Bey’indir), Hasırlı ve Yörükler köylerindeki hamamlar; Alibey (1751), Kadı (1778), Mescit (1840) çeşmeleri, Darboğaz Madensuyu, Çangöl ve Çakırlar Korusu mesireleri, plajlar. Çarşamba ve yöresi: Rıdvan Bey (1781), Abdullah Paşa (1847), Değirmenbaşı (1916) camileri, Çakaldere Madensuyu. Havza ve yöresi: Lerdüge Tümülüsleri (MÖ 1. yüzyıl), Mustafa Paşa Camii (1256), Havza İmareti (1429’da Yörgüç Paşazade Mustafa Bey yaptırmıştır), Mustafa Bey Türbesi (1429), Kızgözü-Aslanağzı Kaplıcası (1256’da yapılmıştır, Büyük Hamam veya Sadi Paşa Hamamı olarak da bilinir), Küçük Hamam (Şifa Kaplıcası, 1429’da Amasya Emiri Mustafa Bey yaptırmıştır). Ladik ve yöresi: Hilyas Kaplıcası. Kavak ve yöresi: Kaledoruğu Höyüğü (İlk Tunç Çağına ait buluntular ele geçmiştir). Vezirköprü ve yöresi: Taceddin Paşa Camii (1494), Taşkale Camii ve Hamamı (1659’da Köprülü Mehmed Paşa’nın eşi Ayşe Sultan yaptırmıştır), Fazıl Ahmed Paşa Medresesi (1662), Fazıl Ahmed Paşa Bedesten ve Arastası (17. yüzyıl), Çifte Hamam (17. yüzyılda Ayşe Sultan yaptırmıştır), Şifa Hamamı (17. yüzyıl sonlarında Köprülü Mehmed Paşa’nın kızı yaptırmıştır), Vezirköprü mesiresi. Yakakent yöresi: Yakakent plajı. Havalimanı: Samsun Havalimanı (1990).

SAMSUN (55)

Orta Karadeniz bölümünde, aynı adı taşıyan ilin merkezi olan liman kenti. Nüfusu 437.189 (2000). Ankara’ya 417 km uzaklıktadır. Tarih: İl merkezi, çok eski çağlarda yerleşim merkezi olarak kurulmuş ve değişik adlarla anılmıştır. Tunç çağında Miletliler tarafından inşa edildiği sanılmaktadır. Karadeniz kıyısında kullanışlı bir liman olduğu için önemli bir kentti. Bir süre Atinalıların egemenliği altına girdi, daha sonra Büyük İskender kente bağımsızlığını verdi. Pers, Pontus, Roma ve Bizans imparatorluklarının egemenliği altına girdi. 9. yüzyılda İslam orduları kenti yağmaladılar. II. Kılıç Arslan Anadolu’yu fethedince Samsun’u aldı. Ancak kentin bir kısmı Bizansı’ın elinde kaldı. Daha sonra bir süre Cenevizlilerin eline geçti. Kentin tamamı 1425’te Osmanlı topraklarına katıldı. Osmanlı döneminde eski önemini yitirdi; küçük bir kasaba hâlini aldı. 1869’da büyük bir kısmı yandı, bir Fransız mimarının planıyla yeniden kuruldu. I. Dünya Savaşı’nda Rus donanması tarafından 4 kez topa tutuldu. Mondros Mütarekesi sonrası İngilizlerin işgaline uğradı. Samsun yakın tarihinin en önemli olayı, Mustafa Kemal Paşa’nın Millî Mücadele’yi başlatmak üzere 19 Mayıs 1919’da kente ayak basmasıdır. Cumhuriyet’ten sonra gelişen Samsun limanı, 1952’de demiryolunun ulaşmasıyla daha çok önem kazandı. Güzel Sanatlar: MÖ 7. yüzyılda kurulan Amisos’tan yalnızca küçük buluntular vardır. Surlardan hiçbir kalıntı kalmamıştır. Türk dönemi yapıları çoğunlukla tek kubbeli, yalın örneklerdir. 1312 tarihli Yalı (Hoca Hayrettin) Camisi, Sadık bin Abdullah tarafından yaptırılmıştır. Kare planlı ana mekân, sekizgen kasnağa oturan, tonoz bingili bir kubbeyle örtülüdür. Kale Camii, İlhanlılar döneminde Emir Timurtaş Paşa adına inşa edilmiş (1314), onarımlarla mescide dönüştürülmüştür. 14. yüzyıldan kalma bir İlhanlı yapısı olan Pazar Camii, dikdörtgen planlı, ahşap çatılıdır (1819’da onarıldı). Şeyh Seyit Kutbettin Camii, dikdörtgen planlı, ahşap çatılıdır; önünde L biçiminde son cemaat yeri vardır. Güneyinde beşik tonoz örtülü, kare planlı türbe yer alır. Kare planlı küçük bir mescit ve türbeden oluşan İsa Baba Camii, 15. yüzyıl yapısıdır; 1895’te ve 1975-1976’da onarılmıştır. 1694’te Hatice bin Abdullah tarafından inşa ettirilen Hacı Hatun Camii, kesme taştan, kare planlı, tek kubbeli bir örnektir; duvarlar tuğla hatıllıdır. Kentin dikkati çeken en önemli anıtı, Batumlu Hacı Ali Efendi’nin yaptırdığı (17. yüzyıl) Büyük Cami’dir. 19. yüzyılın ikinci yarısında Abdülaziz’in annesi Pertevniyal Sultan tarafından onartıldığından “Valide Camii” olarak da tanınır. Klasik Osmanlı hanları planındaki Taşhan’ın 17. yüzyıl sonlarında yapıldığı sanılmaktadır. Avusturyalı heykeltıraş H. Krippel’in yapıtı olan Atatürk Anıtı’nın (1931) kaidesinde, Atatürk’ün Samsun’a çıkışı betimlenir. Tunçtan heykelde Atatürk, şaha kalkmış at üzerinde, asker giysili olarak gösterilmiştir. Kurtuluş Savaşı’ndaki dayanışmayı simgeleyen İlk Adım Anıtı, Seçkin Viter’in eseridir (1969).

SAMSUN

Yüzölçümü           :  9.083 km2

Nüfusu                 :  1.209.137 (2000)

İlçe sayısı             :  15

İl trafik kodu         :  55

SAMSUN’UN İLÇELERİ

İlçe                                İlçe Nüfusu

Merkez                       437.189

Alaçam                         37.490

Asarcık                         18.267

Ayvacık                         24.275

Bafra                          157.010

Çarşamba                   131.194

Havza                           53.512

Kavak                           27.371

Ladik                            22.041

Ondokuzmayıs               25.820

Salıpazarı                     25.113

Tekkeköy                      50.476

Terme                          82.608

Vezirköprü                  106.139

Yakakent                       10.632

Toplam (2000):              1.209.137

© 2019 Tüm hakları saklıdır.
Matbaacılar Sitesi No:115 Bağcılar, İstanbul
iletişim
Boyut Pedia Kategoriler