YANIK, DONMA VE SICAK BASMASINDA İLK YARDIM

Yayın tarihi: 25.12.2007
GENEL İLK YARDIM BİLGİLERİ

YANIK, DONMA VE SICAK BASMASINDA İLK YARDIM

 

 

Yanık nedir?

Herhangi bir ısıya maruz kalma sonucu oluşan doku bozulmasıdır. Yanık, genellikle sıcak su veya buhar teması sonucu meydana geldiği gibi, sıcak katı maddelerle temas, asit/alkali gibi kimyasal maddelerle temas, elektrik akımı etkisi ya da radyasyon nedeni ile de oluşabilir.

 

Kaç çeşit yanık vardır?

Fiziksel yanıklar:

•          Isı ile oluşan yanıklar: Direkt alev, yüksek sıcaklıktaki cisimlere direkt temas (kızgın sobaya dokunma gibi), su buharı, kaynar su, kızgın yağ ile temas etme sonucu oluşur. Evlerde sık karşılaşılan yanık vakaları olup, önemli bölümünü küçük çocuk ve bebeklerin kaynar su ile ve kızartma esnasında kızgın yağın sıçraması veya dökülmesi ile yanmaları oluşturur.

•          Elektrik nedeni ile oluşan yanıklar: Elektrikle oluşan kazalar sadece yanıklarla sonuçlandığı gibi ölümle de sonuçlanmaktadır. Ölüm sebebi ise yanıktan dolayı değil elektrik akımının geçmiş olduğu organ hasarlarından dolayı olur. Cilt yüzeyi incelendiğinde iki noktada yanık olduğu gözlenir. Bu iki nokta akımın girmiş olduğu ve çıkmış olduğu yerlerdir.

•          Işın ile oluşan yanıklar

•          Sürtünme ile oluşan yanıklar

•          Donma sonucu oluşan yanıklar

 

Kimyasal yanıklar:

Asit alkali madde ile oluşan yanıklar: Kimyasal yanıkların çoğu cilde temas eden kuvvetli asit veya bazlarla (alkali) oluşur. Bazen bunların gazları da solunum yollarında yanıklara neden olurlar. Özellikle gözler kimyasal maddelerden zarar görebilir. Kimyasal yanıkların çoğu endüstride-fabrikalarda veya laboratuarlarda meydana gelir.

 

Yanığın ciddiyetini belirleyen faktörler nelerdir?

•          Derinlik

•          Yaygınlık

•          Bölge

•          Enfeksiyon riski

•          Yaş (Küçük çocuklarda ve yaşlılarda tehlikeli olabilir.)

 

Yanıklar nasıl derecelendirilir?

1. derece yanık: Deride kızarıklık, ağrı, yanık bölgede ödem vardır. Yaklaşık 48 saatte iyileşir. (Örnek: Güneş yanıkları)

2. derece yanık: Deride içi su dolu kabarcıklar (bül) vardır. Ağrılıdır. Yanık yüzeyi geniş ise tehlikeli olabilir. Sıcak su ile haşlanma ikinci derece yanıklara iyi bir örnektir.

3. derece yanık: Derinin tüm tabakaları etkilenmiştir. Yanık deriyi aşmış yağ dokusu, kas dokusu ve hatta kemiğe kadar inmiş olabilir. Özellikle de kaslar, sinirler ve damarlar üzerinde etkisi görülür. Beyaz ve kara yaradan siyah renge kadar aşamaları vardır. Sinirler zarar gördüğü için ağrı yoktur.

 

 

Yanığın vücuttaki olumsuz etkileri nelerdir?

•          Organ ve sistemlerde fonksiyon kaybı

•          Ağrı ve sıvı kaybına bağlı şok

•          Yanık sonrasında enfeksiyon gelişebilir.

 

Isı ile oluşan yanıklarda ilk yardım nasıldır?

•          Kişi hala yanıyorsa paniğe engel olunur, koşması engellenir. (Koşma ile yanma daha yoğun hale gelir).Yanmayı sona erdirmek gerekir.

•          Hasta/yaralının üzeri battaniye ya da bir örtü ile kapatılır ve yuvarlanması sağlanır,

•          Yaşam belirtileri değerlendirilir (ABC),

•          Solunum yolunun etkilenip etkilenmediği kontrol edilir,

•          Yanık bölge en az 20 dakika soğuk su altında tutulur (yanık yüzeyi genişse ısı kaybı çok olacağından önerilmez),

•          Ödem oluşabileceği düşünülerek yüzük, bilezik, saat gibi eşyalar çıkarılır,

•          Yanmış alandaki deriler kaldırılmadan giysiler çıkarılır,

•          Takılan yerler varsa kesilir,

•          Hijyen ve temizliğe dikkat edilir,

•          Su toplamış yerler patlatılmaz,

•          Yanık üzerine ilaç ya da yanık merhemi gibi maddeler de sürülmemelidir,

•          Yanık üzeri temiz bir bezle örtülür,

•          Hasta/yaralı battaniye ile örtülür,

•          Tıbbi yardım istenir (Ambulans Tel: 112).

 

 

Kimyasal yanıklarda ilk yardım nasıl olmalıdır?

•          Deriyle temas eden kimyasal maddenin en kısa sürede deriyle teması kesilmelidir,

•          Bölge bol tazyiksiz suyla, en az 15-20 dakika yumuşak bir şekilde yıkanmalıdır,

•          Giysiler çıkarılmalıdır,

•          Hasta/yaralı örtülmelidir,

•          Tıbbi yardım istenmelidir (Ambulans Tel: 112).

 

Elektrik yanıklarında ilk yardım nasıl olmalıdır?

•          Soğukkanlı ve sakin olunmalıdır,

•          Hasta/yaralıya dokunmadan önce elektrik akımı kesilmelidir, akımı kesme imkanı yoksa tahta çubuk ya da ip gibi bir cisimle elektrik teması kesilmelidir,

•          Hasta/yaralının ABC’si değerlendirilmelidir,

•          Hasta/yaralıya kesinlikle su ile müdahale edilmemelidir,

•          Hasta/yaralı hareket ettirilmemelidir,

•          Hasar gören bölgenin üzeri temiz bir bezle örtülmelidir,

•          Tıbbi yardım istenmelidir (Ambulans Tel: 112).

 

 

 

Sıcak çarpması belirtileri nelerdir?

Yüksek derece ısı ve nem sonucu vücut ısısının ayarlanamaması sonucu ortaya bazı bozukluklar çıkar. Az görülen sıcak çarpması, ciddi bir hastalıktır. Tedavi edilmezse ölümle sonuçlanabilir. Sıcak çarpmasının belirtileri:

•          Adale krampları

•          Güçsüzlük, yorgunluk

•          Baş dönmesi, baş ağrısı

•          Davranış bozukluğu, sinirlilik

•          Solgun ve sıcak deri

•          Bol terleme (daha sonra azalır)

•          Mide krampları, kusma, bulantı

•          Bilinç kaybı, hayal görme

•          Hızlı nabız

 

Sıcak çarpmasında ilk yardım nasıl olmalıdır?

•          Hasta serin ve havadar bir yere alınır,

•          Giysiler çıkarılır,

•          Sırt üstü yatırılarak, kol ve bacaklar yükseltilir,

•          Bulantısı yoksa ve bilinci açıksa su ve tuz kaybını gidermek için 1 litre su + 1 çay kaşığı karbonat + 1 çay kaşığı tuz karışımı sıvı ya da soda içirilir.

 

Donuk belirtileri nelerdir?

Aşırı soğuk nedeni ile soğuğa maruz kalan bölgeye yeterince kan gitmemesi ve kanın pıhtılaşması ile dokuda hasar oluşur. Vücut ısısının birkaç derece düşmesi tolere edilebilir. Ama hayati organlarda ısı 350C’nin altına inerse ölümcül olmaya başlar.

 

 

Donuklar şu şekilde derecelendirilir:

Birinci derece: En hafif şeklidir. Erken müdahale edilirse hızla iyileşir. Örnek: Çocuğunuz 20-30 dk kadar kartopu oynadıktan sonra ellerindeki belirtiler birinci derece donuk belirtileri olacaktır.

•          Deride solukluk, soğukluk hissi olur,

•          Uyuşukluk ve halsizlik görülür,

•          Daha sonra kızarıklık ve iğnelenme hissi oluşur.

 

İkinci derece: Soğuğun sürekli olması ile belirtiler belirginleşir.

•          Zarar gören bölgede gerginlik hissi olur,

•          Ödem, şişkinlik, ağrı ve içi su dolu kabarcıklar (bül) meydana gelir,

•          Su toplanması iyileşirken siyah kabuklara dönüşür.

 

Üçüncü derece: Dokuların geriye dönülmez biçimde hasara uğramasıdır.

•          Canlı ve sağlıklı deriden kesin hatları ile ayrılan siyah bir bölge oluşur. En ciddi lokal soğuk yaralanması olan donukta, dokular gerçekten donar ve hücreler ölür. Kangren gelişirse ölü dokuların cerrahi olarak uzaklaştırılması gerekir.

 

Donukta ilk yardım nasıl olmalıdır?

•          Hasta/yaralı ılık bir ortama alınarak soğukla teması kesilir,

•          Sakinleştirilir, kesin istirahata alınır ve hareket ettirilmez,

•          Kuru giysiler giydirilir,

•          Sıcak içecekler verilir,

•          Su toplamış bölgeler patlatılmaz, bu bölgelerin üstü örtülür,

•          Donuk bölge ovulmaz, kendi kendine ısınması sağlanır,

•          El ve ayaklar yukarı kaldırılır,

•          Tıbbi yardım istenir (Ambulans Tel: 112).

 

© 2017 Tüm hakları saklıdır.
Matbaacılar Sitesi No:115 Bağcılar, İstanbul
iletişim
Boyut Pedia Kategoriler