Siyasi eylemci bir şair Caetano Veloso

Yayın tarihi: 16.01.2009
Siyasi eylemci bir şair; Caetano Veloso

Siyasi eylemci bir şair; Caetano Veloso

Gilberto Gil’in silah arkadaşı, beş Grammy ödüllü Caetano Veloso, 10 Temmuz’da Açık Hava Sahnesi’nde ilk kez karşımızda olacak. Şükür kavuşturana!

İnsanın büyük bir heyecanla beklediği müzisyenler vardır. Nihayet kavuştuğumuz Nick Cave, hâlâ “live” göremediğimiz Tom Waits gibi. Benim için, Caetano Veloso da böyle bir müzisyendi. Özellikle de, Brezilya Kültür Bakanı ve silah arkadaşı Gilberto Gil’i bir kereden çok İstanbul sahnelerinde gördüğümüz için, Tropicalismo’nun bir diğer üyesi, Gil ile birlikte Londra sürgünü Veloso’ya daha da fazla hasret kaldık. Brezilyalı şarkıcı, besteci, gitarist, yazar-şair, siyasi eylemci nihayet İstanbul’a geliyor. 10 Temmuz akşamı saat 21.00’de onu Açık Hava Sahnesi’nde izleyeceğiz. Şükür kavuşturana!

Festival’in broşüründe, “Jazz Festivali’nde 2006 yılında izlediğimiz Gilberto Gil’in ardından Veloso’nun konseriyle bir halka tamamlanacak, İstanbul, Brezilya’nın sırrına bir parça daha vakıf olacak,” deniyor. Gerçekten de öyle. Veloso ve Gil, yalnızca müzisyen değil, sanatla muhalefet eden insanlardı. Tiyatro, şiir ve müzik dahil sanatın birçok dalını içine alan Tropicalismo / Tropicalia hareketinin öncülerindendiler. 1960’lı yıllarda bu hareketle Brezilya diktatörlüğüne karşı çıkmışlardı. Bugün bile etkin olan Tropicalismo’nun bünyesinde Gil ve Veloso dışında Gal Costa, Tom Zé ve Os Mutantes gibi müzisyen ve gruplar da vardı.

Caetano Emanuel Vianna Telles Veloso, 1942 yılında Brezilya’da Santo Amaro da Purificação’da doğdu. Önce Karayipler, Afrika ve Kuzey Amerika pop müziğinin etkisi altındaki zengin Bahia müzik mirasını benimsedi ama Veloso’nun müziğini asıl şekillendirmiş olan 1950’li yılların Brezilyalı süperstarı João Gilberto’nun bossa nova’sıdır. Başarılı bir şarkıcı olan kızkardeşi Maria Bethânia’nın ardına düşüp Rio’ya gitti. Yirmi üç yaşındayken “Um Dia” adlı şarkısıyla bir şarkı sözü yarışmasını kazandı. Phillips şirketi ile anlaşma yaptı. Çok geçmeden Gal Costa ve Gilberto Gil gibi müzisyenlerle MPB’nin, yani Brezilyalılar’ın kendi pop müziklerine verdikleri adla, “musica popular brasileira”nın temsilcilerinden olmuştu.

O da, Gil de, çok yetenekli, yenilik yaratıcı müzisyenlerdi. Solcuydular, siyasi görüşlerini sanatlarından ayırmazlardı. 1967’de gene Gil ile birlikte yeni pop müziği Tropicalia’yı yarattılar. Bahia’dan Rio de Janeiro’ya gittiler ve Brezilya müziğini değiştirdiler. Bossa nova’dan ve Beatles’dan etkilenen bir müzikti. Gümbür gümbür elektro gitarlarında rock etkisi vardı sanki, halk müziği ve jazz’a da yabancı değildi. Geleneklerine bağlı müzisyenler ile, alıştıkları müziği isteyen seyirciler onlara karşı çıktı. Gil ve Veloso, Tropicalia yüzünden kimi izleyicilerin nefretiyle karşılaştı desek yeridir. Tıpkı Bob Dylan’ın elektro gitara döndüğünde aldığı tepkiler gibi... Zaten Veloso’yu değerlendiren müzik yazarlarının bazıları da onun Bob Dylan, Bob Marley ve John Lennon/Paul McCartney düzeyinde bir müzisyen olduğunu söyler. Kim ne derse desin, yeni bir müzisyen kuşağı doğmuştu. Ama onlardan hoşlanmayanlar sadece geleneksel değerlere bağlı dinleyiciler değildi. 1964’ten beri Brezilya’yı yöneten askeri cunta da, ne bu yenilikçi müzisyenlere sempatiyle bakıyordu, ne de onların devrimci müziğine. Tropicalia akımına dahil müzisyenlerin kayıtlarını ve sahne performanslarını engelleme girişiminde bulundular. Şarkı sözleri sansüre tabi tutuldu. Radyo ve televizyonların “play listleri” de aynı sansürden nasibini aldı. Böylece sık sık televizyona çıkan Caetano Veloso’nun iyice önü kesildi. Gil ile ikisi, “hükümet karşıtı eylemler” yüzünden iki ay hapiste kaldı, dört ay evlerinde gözaltında tutuldu. 1968’deki bir perfomanslarında cesaretlerinin kırılmadığı, gene de karşı çıktıkları anlaşılınca, ikisi birden Londra’ya sürgün edildi. Boş durmadılar ama, hatta bir adım da öne gittiler. Veloso da Gil gibi yurt dışında kayıtlar yaptı, diğer Tropicalia yıldızları için şarkılar besteledi ama 1972’den önce ülkesine dönemedi.

Geri döndüğünde Sao Paulo’da yaklaşık 20 bin kişi, Veloso’nun 1967’de çıkan şarkısı “Alegria, Alegria”yı hep bir ağızdan söyleyince iftihar etmiş. Veloso’nun kendi deyişiyle “Alegria, Alegria”, onun bestelediği en iyi şarkıydı. Rock’n’roll’u akla getiren elektro gitarlar ilk kez bu şarkıda kullanılmıştı, tropicalismo’nun açılış şarkısıydı. “Onu söylediğim zaman, tıpkı Rolling Stones “Satisfaction”ı söylemiş gibi oluyor. İlk marşımızdı.”

Siyasi görüşleri değişmese bile, Veloso ondan sonraki yirmi yılda Brezilya popunun gerçek yıldızı oldu. Hiç durmadan kayıt yapıyor, yapımcılıklar üstleniyor, konser veriyordu. 1970’lerin ortasında ise 1965 ile 1976 arasındaki dönemden yazıları, şiirleri ve şarkı sözlerinden oluşan bir kitap yayımladı. 1980’li yıllarda, turnelere kuvvet verdi, ülkesi dışında daha çok tanındı. Hatta Brezilya televizyonu için Mick Jagger ile bir söyleşi bile yaptı. 1983’te ilk kez A.B.D.’de çaldı. Salonlar ağzına kadar doldu, çok olumlu eleştiriler aldı.

Ancak, insanlar akın akın onun konserlerine gitse de, albümlerini bulmak bir meseleydi. Neredeyse yok gibiydiler, varolanlar da fahiş fiyatlara satılıyordu. Gerçi başta New York Times’ın pop müzik eleştirmeni Robert Palmer olmak üzere müzik eleştirmenlerinin çabasıyla biraz tanındı ama, Veloso zaten ülkesi dışında fazla tanınmamaya aldırmıyordu. Yıllar sonra daha meşhur olduğunda bile Amerikalılar’ın zevkine hizmet etmek için en ufak bir çaba göstermedi. İngilizce’ye bile itibar etmedi. Evet, bazı şarkılarını İngilizce söyledi ama kayıtlarının çoğunda Portekiz dilinde şarkılar vardır. Kendini beğenmiş değildi, meşhur olmaya aldırmıyordu. Bu da onu daha fazla takdir etmemize yol açıyor, elbette. Ancak 1989’da yaptığı ve A.B.D.’de “ithal malı” olmadan çıkan ilk plağı “Estrangeiro”, adı A.B.D.’de daha fazla duyuldu. Gilberto Gil ile gerçekleştirdikleri “Tropicália 2” ise, daha da meşhur olmasına yolaçtı. Bu albüm, ikisinin yeteneklerinin de gerilemediğinin, tam tersine geliştiğinin bir kanıtıydı.

Neler çalmış ve çalıyor diye bakacak olursak, karşımıza Latin, Afro-Brezilya, Tropicalia, Música Popular Brasileira’dan oluşan karma bir liste çıkar. Caetano Veloso, ilk albümünü yayınladığı 1967 yılından itibaren, aksamadan, yorulmadan, neredeyse her yıl bir albüm çıkardı. Ayrıca aralarında yakın dostu Pedro Almódovar’ın “Hable con Ella / Konuş Onunla”sı bulunan birçok filmin ve televizyon dizisinin müziğini yaptı. “Hable con Ella”da, herkesin diline düşen “Cucurrucucu Paloma”yı seslendirdi. 1999’da, yönetmen Federico Fellini ve eşi aktris Giulietta Masina için “Omaggio a Federico e Giulietta”yı yaptı.

Caetano Veloso yeni bin yıla, Bahia’da yapılmış canlı bir kayıt olan “Noites do Norte” ile girdi. Sonra şair Jorge Mautner ile bir işbirliğinin ardından da “songbook” albümü “A Foreign Sound”u yaptı. 2006’da, yapımcılığını oğlu Moreno ile birlikte üstlendiği albümü “Cê” ile geri döndü. Brezilya’da ve ülkesi dışında konser vermeyi sürdürüyor. Yolu nihayet bizim buralara da düştüğü için çok mutluyuz.

Sevin Okyay

sevino@gmail.com

51-SAYI_03-Jazz Temmuz 2008 » Konu Başlıkları

© 2019 Tüm hakları saklıdır.
Matbaacılar Sitesi No:115 Bağcılar, İstanbul
iletişim
Boyut Pedia Kategoriler