Endüstriyel
maddelerle oluşan zehirlenmeler
Endüstride kullanılan birçok zehirli kimyasal maddenin
yanlışlıkla alınması veya çevreye yayılması sonucu zehirlenmeler görülebilir.
Ayrıca sanayi işyerlerinde kullanılan toksik maddelere uzun
süre maruz kalınması bazı meslek hastalıklarına yol açabilir.
Etilen Glikol
Etilen glikol sanayide değişik alanlarda kullanılır. En çok
kullanıldığı yer ise antfrizlerdir.
Motorlu taşıtlarda soğutma suyunun donması amacıyla
kullanılan antfrizler büyük oranda etilen glikol içerirler. Kaza ile veya
intihar amaçlı ağız yoluyla vücuda girer. Yutulmasından hemen sonra denge
bozukluğu, uyuşukluk, kasılmalar ve bilinç kaybı oluşur. İlacın vücutta
metabolize edilmesi sonucu asit karakterli maddeler oluşur. Bunlar kan ve vücut
suvılarının asitliğini arttırırlar. Bu safhada böbrek bozuklukları,
akciğerlerde sıvı toplanması, kalp kasında hasar ortaya çıkar. Hasta
kurtulursa, beyin ve böbrek hasarları kalıcı olarak devam edebilir. Etilen
glikol zehirlenmeleri ciddi zehirlenmeler olup kısa sürede tanı konulup
tedaviye başlanmasını gerektirir. Mide yıkaması yapılarak emilmemiş ilacın
atılması sağlanır. Metil alkol zehirlenmelerinde olduğu gibi alkol verilerek
zehirlenmenin şiddeti azaltılmaya çalışılır. Kan şekerinin düşmesine karşı sıvılar
verilir. Kanın asiditesi tedavi edilir. Solunum yetersizliğinde yapay solunum
uygulanır. Hemodiyaliz yararlıdır.
Siyanür
Siyanürler sanayide tekstil, metal endüstrisi, gübre
üretimi, dezenfektan yapımı gibi alanlarda sıklıkla kullanılır.
Siyanürler çok etkili zehir özelliği gösterirler.
Bileşiklerinin ağız yoluyla alınması veya buharlarının solunması ciddi
zehirlenmelere yol açar. Ciltten emilim yolu ile de zehirlenme yaratabilir.
Siyanürler hücrelerde oksijen kullanılmasını sağlayan enzimleri bloke ederek
bir çeşit oksijensizliğe neden olur. Çok hızlı etkisini gösterdiğinden birkaç
dakikada ölümle sonuçlanabilir. Solunum yoluyla alındığında birkaç saniyede
etkileri görülmeye başlar. Akut zehirlenmelerde ortaya çıkış süresi vücuda
giren siyanür miktarı ile orantılıdır. Bilinç kaybı, kasılmalar görülür. Hafif
zehirlenmelerde baş dönmesi, görme bozukluğu, solunum ve kalp hızlanması ve
daha sonra bilinç kaybı görülür. Daha sonra yaygın kasılmalar ortaya çıkar.
Meslekleri gereği sürekli siyanür bileşiklerine maruz kalanlarda kronik
zehirlenmeler gelişebilir. Baş dönmesi, güçsüzlük, iştahsızlık, zayıflama,
zihinsel gerileme gibi belirtiler görülür. Akut zehirlenmelerde hasta derhal
bulunduğu yerden uzaklaştırılır. Bulaşık giysiler çıkartılır, vücut bol suyla
yıkanır. Zaman kaybetmeden sağlık kurumuna yönlendirilir. Gerekli tıbbi tedavi
ve yapay solunum uygulanır.
Korosiv maddeler
Genellikle sanayide ve bazı şekilleri de evlerde
kullanılmaktadır.
Temas ettikleri dokularda tahriş ve harabiyete yol açarlar.
Hemen her zaman ağız yoluyla alınırlar. Kaza ile veya intihar kasdıyla
zehirlenmeler görülür.
Korosiv maddelerin iki türü vardır: 1. Asitler (Hidroklorik
asit, sülfürük asit, nitrik asit, florhidrik asit) 2. Kostik Alkaliler (Soda,
potas, amonyak, hipoklorid, alkalenler)
Korosiv maddelerin asit veya alkali şekillerinin ağızdan
alınmasında görülen etkiler büyük oranda benzerlik gösterir. Maddenin temas
ettiği dudak, ağız, yutak, yemek borusu ve midede şiddetli ağrı ile başlar.
Kusma görülebilir. Kusmukta kan veya doku parçaları saptanabilir. Bazan yutak
bölgesinin şişmesi ile solunum yolu tıkanabilir. Ani ölümlere yol açabilir.
Bu safhadan sonra ilk günlerde yemek borusunun iltihabı
gelişebilir. İlk hafta içinde yemek borusu ve mide delinmeleri ortaya çıkar.
Şiddetli mide kanamaları oluşabilir. Bu safhalar atlatılabildiğinde geç
komplikasyonlar ortaya çıkar. Bunlar yaralanan yerlerde iyileşme sırasında doku
kalınlaşmasından kaynaklanır. En çok yemek borusunda ve daha az midede
sertleşme ve daralmalar görülür. Korosiv maddenin deri veya gözlere bulaşması
sonucu yanıklar ve gözde körlüğe kadar varabilen hasar oluşur. Korosiv
maddelerle oluşan zehirlenmelerde mide yıkaması ve kusturma yapılmamalıdır.
Nötralizan maddelerin içirilmesi de önerilmemektedir. Delinme olmuşsa cerrahi
müdahale ile tedavi edilir. Korosiv madde asit ise yumurta akı ve su karışımı,
alkali ise limonlu su içirilmesi yarar sağlayabilir. Ağrılı durumlarda ağrı
kesiciler uygulanır. Mide koruyucu önlemler alınır. Enfeksiyonlar için
antibiyotik tedavisine başlanır. Yemek borusunun daralması ile sonuçlanan
vakalarda daralmanın genişletilmesi için cerrahi girişimler yapılır. Ameliyat
gerekebilir.
Maddenin temas ettiği dudak, ağız, yutak, yemek borusu ve
midede şiddetli ağrı ile başlar.
Gaz yağı, mazot ve diğer petrol ürünleri
Yakıt olarak kullanılan gaz yağı petrol zehirlenmelerine
daha çok çocuklarda kaza ile içme sonucu rastlanır.
Petrol ürünleri tahriş edici etkiye sahiptir. Özellikle hava
yollarından akciğerlere kaçması tehlikelidir. Akciğerlerde hızla bozulmaya yol
açar. Akciğerlerde sıvı birikimi görülür. Akciğerlere kaçma, içme sırasında
veya kusma sırasında oluşabilir. Bu yerel etkilerin dışında vücuda alınan
ürünler merkez sinir sistemi üzerine etki gösterirler. Hafif zehirlenmelerde
baş dönmesi, bulantı, kusma, bilinç bulanıklığı, ağır vakalarda kasılmalar ve
koma ortaya çıkar. Hastanın midesinde bulunan emilmemiş maddenin alınmasına
çalışılır. Kusturma bilinç bulanıklığı olan hastalarda ve çocuklarda hava
yoluna kaçma riski taşığından tehlikeli olabilir. Hastada kusmalar başlamışsa
hava yoluna kaçmayı önlemek amacıyla kişinin başı aşağıda tutulmalıdır. Mide
bir tüp aracılığı ile dikkatlice yıkanır. Bu sırada hava yolu güven altına
alınmalıdır. Diğer tıbbi tedaviler hastanede yapılır.
Metal zehirlenmeleri
Endüstride değişik amaçlarla çeşitli alanlarda metal tuzları
kullanılır. Bunların başlıcaları alüminyum, bakır, altın, antimon, civa,
kobalt, kurşun, magnezyum, demir çinko, krom, nikel ve manganezdir. Her birinin
kendine özgü zehirlenme belirtileri vardır. Daha çok sanayide çalışanlarda
görülür. Bir kısmı kronik zehirlenmelere neden olur.