Keyif
verici maddelerle zehirlenmeler
Alkol zehirlenmesi
Uzun süreli alkol kullanımının olumsuz etkileri yanı sıra
akut alkol zehirlenmelerine de sık rastlanır.
Alkollü içkilerde değişik oranlarda bulunan Etil Alkol
karbonhidratların kimyasal reaksiyonlarla değişimi sonucu elde edilir. Yaygın
tüketilen içkilerden;
Bira % 2-6
Şarap % 10-12
Likör % 20-30
Rakı % 45-50
Kanyak % 40-45
Cin % 45-47
Viski % 43-50
oranlarında etil alkol içerir. Alkol, içkilerle hemen her
zaman sindirim yolu ile alınır. Alkol zehirlenmesinin oluşmasında yoğun alkollü
içkinin sindirim kanalından emilimi önemli faktördür. Mide boşken alınan alkol
daha kolay emilebildiğinden etkileri daha çabuk ve şiddetli oluşur.
Alkol vücuda alındıktan sonra bir enzim aracılığı ile
parçalanır. Normal şartlarda erişkin bir kişinin vücudu saatte 10 ml alkolü
parçalayabilir. Alkolün kısa zamanda ve fazla miktarda alımında bu limit
aşılacağından zehirlenme belirtileri başlar. Alkol zehirlenmesi belirtilerin
şiddetine göre hafif, orta ve ağır olabilir.
Akut alkol zehirlenmesinde en önemli belirtiler merkez sinir
sistemi üzerine baskılayıcı etkiler ve sonrasında oluşan solunum yetmezliği ile
kalp üzerine olumsuz etkiler ve kan
basıncının düşmesidir.
Alkol orta dozlarda özellikle çocuklarda kan şeker düzeyinin
düşmesine sebep olur. Buna bağlı bilinç kaybı oluşabilir. Uzun sürerse geri
dönüşümsüz hasarlara yol açabilir. Alkol zehirlenmele-rinde seyrek olarak vücut
ısısında düşme oluşur. Akciğerlerin iyi havalanma-ması, kalp atımlarının
yavaşlaması, solunum
ve dolaşım durması
ortaya çıkar.
Alkolün kan düzeyine göre, ortaya çıkan belirtileri
değişir:
% 50 mg Koordinasyon zayıflaması
% 50-100 mg Koordinasyon kusuru artar, duysal
düzensizlikler olur
% 100-150 mg Kişilik ve davranış durumlarında değişmeler,
zihinsel faaliyetlerin azalması, sendeleme
% 150-200 mg Reaksiyon süresinin uzaması
% 200-300 mg Bulantı, kusma, çift görme, denge bozukluğu
% 300-400 mg Vücut ısısının azalması, konuşma bozukluğu,
hafıza zayıflaması, hatırlamama
% 400-700 mg Koma, solunum yetmezliği, ölüm
Tedavi
Alkolün bulantı ve kusma yapıcı etkisi nedeniyle akut alkol
zehirlenmelerine çok sık rastlanmaz. Bu sayede henüz mideden dolaşıma geçmemiş
olan alkol atılır. Ağır zehirlenme vakalarında derhal mide yıkanmalıdır.
Solunum yetmezliği varsa hastanın solunumunun desteklenmesi gerekir. Hastanın
hava yollarının açılması ilk başvurulacak yoldur. Yeterli olmazsa suni solunum
uygulanmalıdır. Dikkat edilmesi gereken bir başka nokta hastanın kusmaları veya
mide yıkanması sırasında mide içeriğinin solunum yollarına kaçmasıdır. Hasta
ilk yardım gelene kadar solunum yolu tıkanmayacak şekilde başı yana çevrilerek
yüzü koyun yatırılmalıdır. Ciddi olgularda vakit kaybetmeden tıbbi tedaviye
geçilir. Hastanın solunum ve dolaşım bozukluklarına yönelik önlemler alınır.
Koma tablosu gelişmiş bir hastada çok hızlı bir şekilde ölümle sonuçlanan
gelişme görülür. Ağır vakalarda hemodiyaliz ile kan alkol düzeyi düşürülebilir.
Alkole bağlı kan ve vücut sıvılarında asitleşme varsa düzeltilir. Sıvı tedavisi
uygulanır. Kan şeker düzeyi düşükse uygun sıvılarla normale döndürülür.
Ağır zehirlenme vakalarında derhal mide yıkanmalıdır.
Metil alkol zehirlenmesi
Metil alkol içeren solüsyonların yanlışlıkla içilmesi ya da
metil alkol karıştırılmış kaçak üretilen içkilerin alınması ile zehirlenme
oluşur.
Metil alkol normalde tüketilen bir madde değildir. Gıda
maddelerine, içkilere, kolonya gibi solüsyonlara karıştırılması da yasal
değildir. Endüstride değişik amaçlarla kullanılır. Bazı yasal olmayan şekilde
imal edilmiş kolonyalarda da metil alkol bulunabilir. Alkol alımı amacıyla
kolonya içerek zehirlenen vakalara rastlanmaktadır.
Hafif zehirlenme vakalarında baş dönmesi, yorgunluk, bulantı
ve görme bozuklukları görülür. Ağır zehirlenmelerde bilinç kaybı, dolaşım
sisteminin bozukluğu ağır bir tabloya neden olur. Göz sinirlerinde tahribat
yapar ve kalıcı körlüklere neden olabilir. Metil alkol vücutta parçalanarak
kuvvetli zehirler olan formaldehit ve formik aside dönüşerek zehirlenmeye neden
olur. Bu dönüşüme aracılık eden enzim alkoldehidrogenaz’dır.
Bu enzim etil alkol varlığında, etil alkolün metabolize
olmasını sağlar. Metil alkol zehirlenme-lerinde, etil alkol verilerek enzimin
metil alkolü parçalayarak zararlı maddelerin açığa çıkması yavaşlatılır. Ciddi
vakalarda hemodiyaliz uygulanarak kanın temizlenmesi sağlanır. Metil alkol
zehirlenmeleri ağır zehirlenmelerdir, ölüme veya sakatlıklara neden olur.
Hafif zehirlenme vakalarında baş dönmesi, yorgunluk,
bulantı ve görme bozuklukları görülür.
Esrar
Esrar, Hint Keneviri bitkisinden elde edilen keyif verici
bir maddedir.
Esrar bağımlılık oluşturur ve psikiyatrik hastalıklara
(psikoz) yol açar. Esrar çoğu kez sigara şeklinde içilir. Seyrek olarak
çiğnenerek veya enjeksiyonla da alınır. Etkisi 10-20 dakika sonra başlar, 2-6
saat devam eder. Esrar alanlarda başlangıçta hafif huzursuzluk ve uyarım bir
süre sonra yerini sakinlik ve uyuşukluğa bırakır. Öfori ve kontrol edilemeyen
gülmeler görülebilir. Bunları ruhsal gevşeme, rüya görme ve uyku izler. Ağız
kuruluğu, tansiyon düşmesi gözlerde kızarmalar ortaya çıkar. İçim yoluyla
zehirlenmelere nadir rastlanır. Esrarlı bitkilerin kaynatılması ve damar
yolundan verilmesi ciddi zehirlenmelere neden olabilir. Kısa sürede bulantı,
kusma, karın ağrıları ve ishal başlar. Bu bulgulara ateş, tansiyon düşmesi,
kalp bozuklukları eklenir.
Esrar bağımlılık oluşturur ve psikiyatrik hastalıklara
(psikoz) yol açar.
Narkotikler
Narkotiklerin kesilmesinde tehlikeli olabilecek yoksunluk
belirtileri denilen bulgular ortaya çıkar.
Morfin ve türevlerine genel olarak narkotikler denilir.
Afyon bitkisi (Opium) morfin, kodein, tebain, papaverin gibi bazı maddeler içerir
ve bunlara Afyon Alkoloidleri adı verilir. Morfin ve morfin kimyasal yollarla
türetilen birçok bileşik tıpta ilaç olarak kullanılır. Morfin ve türevleri
şiddetli bağımlılık yapar. Kullanılan miktar giderek arttırılma zorunda
kalınır. Narkotik zehirlenmelerinde ana belirtiler göz bebeklerinin aşırı
küçülmesi ve solunum baskılanmasıdır. Solunum yetersizliği hipoksi yaratacak
düzeylerde ise göz bebekleri normal çapta ya da genişlemiş bulunabilir.
Hipoksiye sekonder olarak tansiyon yükselmesi olabilir. Akut zehirlenmelerde
ölüm solunum durması sonucu oluşur. Uzun süre uyuşturucu kullananlarda cilt
bozuklukları, enfeksiyonlar, kalp kası harabiyeti, karaciğer ve akciğer
bozuklukları, merkez sinir sistemi bozuklukları ve psikiyatrik sorunlar gibi
komplikasyonlar ortaya çıkar. Akut zehirlenmelerde süratle solunumun
yeterliliği sağlanmalıdır. Eroin, morfinden geliştirilen bir sentetik üründür.
Damar yoluyla kullanılır. Çok çabuk bağımlılık yapar. Damar yoluyla
kullanıldığından ciddi zehirlenmelere ve ani ölümlere neden olur. Morfin ve
morfinden türetilen bir çok madde kuvvetli ağrı kesici özellikleri nedeniyle
ilaç olarak kullanılır. Uzun süre bu ilaçları kullananlarda zamanla bağımlılık
oluşabilir.
Narkotik zehirlenmelerinde ana belirtiler göz
bebeklerinin aşırı küçülmesi ve solunum baskılanmasıdır.