Solunum
yoluyla oluşan zehirlenmeler
Solunum yoluyla oluşan zehirlenmeler ya zehirli bir gaz veya
zehirli madde buharının solunması veya kendisi zehirli olmayıp havaya bol
miktarda karışarak solunan havada oksijenin yetersiz kalması sonucu oluşur.
Zehirli gaz veya buharların solunmasında hava yolları ve
akciğerlerde hasar oluştuğu gibi zehirin akciğerlerden kana karışarak genel bir
zehirlenmeye yol açması da söz konusudur.
Zehirli gazların en tipik örneği harp gazlarıdır. Bunlar
solunum yoluyla vücuda alınarak çok kısa sürede etki gösteren kuvvetli
zehirlerdir. Uluslararası kurallara göre kullanımları yasaktır. Toplu
zehirlenme ve ölümlere yol açarlar. Çok çeşitleri olmakla beraber genelikle
tarım ilaçları ve haşere mücadelesinde kullanılan ilaçlarla benzerlik
gösterirler. Tarımsal ilaçlama veya haşere mücadelesinde çalışanların zehirli
hava ile karşı karşıya kalmaları ve solumaları da zehirlenmeye yol açar.
Fabrika, imalathane gibi sanayi kollarında çalışanlarda zehirli madde
buharlarına maruz kalınması da bir başka nedendir. Bu tür çalışma yerlerinde
yeterli güvenlik tedbirleri alınmalıdır.
Karbonmonoksit zehirlenmesi
Ölümle sonuçlanan kaza ve intihar amaçlı zehirlenmelerde
karbonmonoksit ilk sıralarda yer almaktadır.
Kömür ve diğer karbonlu maddelerin tam olarak yanmamasından,
motor egzoslarından, daha az olarak aydınlatma ve ısıtma amaçlı kullanılan
gazlardan açığa çıkar ve yayılır. Kaza sonucu oluşan zehirlenmelerin çoğu gazla
çalışan ısıtma ve aydınlatma araçlarının kaçak yapması ile oluşur. Kapalı
yerlerde soba ve mangal yakılması da başta gelen nedenlerdir. Mangal kömürünün
tam yanmamasından oluşan gaz sızıntısı karbonmonoksit zehirlenmeye yol açar.
Borulu sobalarda ters esen rüzgarla gazın bacadan çıkmayarak ev içinde
birikmesi şeklinde olaylara da sıklıkla rastlanmaktadır. Bu tür zehirlenmeler
daha çok kış aylarında görülür. Bazen aile fertlerinin tamamı zehirlenir.
Kapalı yerlerde çalıştırılan araçların egzos gazları da zehirlenmeye neden
olabilir.
Karbonmonoksit akciğerler yolu ile alınıp kana geçtikten
sonra alyuvarlardaki hemoglobine bağlanır. Hemoglobin akciğerlerden alınan
oksijeni dokulara taşıyan maddedir. Karbonmonoksit hemoglobine sıkı bir şekilde
bağlanır. Böylece kanın oksijen taşıma yeteneği ortadan kalkar. Vücut dokuları
oksijensiz kalır.
Başlangıçta baş ağrısı ve hafif solunum güçlüğü dikkat
çekmez. Göğüs ağrısı ile beraber baş ağrısında şiddetlenme artar. Bulantı,
kusma, görme bozukluğu, bitkinlik ve bilinç bulanıklığı gelişir. Bilinç
bulanıklığı bir süre sonra bilinç kaybına dönüşür. Bu safhada solunum zorluğu
va kalp atımlarının hızlanması ortaya çıkar.
Koma ile birlikte genel kasılmalar görülür. Kalp ve
solunumun ileri derecede bozulması, kalp ve solunum durması sonucu ölüm izler.
Karbonmonoksitle zehirlenenlerde cildin görünüşü pembedir.
Dudaklar kiraz rengini almıştır.
Çok defa terleme görülür.
Hastaların uzun süre zehirlenmeye maruz kalmadan
kurtarıldığı durumlarda tam bir şifa sağlanır.
Zehirlenmenin derecesine göre kalıcı hasarlar oluşabilir.
Ağır zehirlenmelerde bitkisel hayat veya kalıcı koma gelişebilir. Ölüm çok defa
farkına varılmayan olgularda olay yerinde oluşur.
Zehirlenmiş kişiler bulunduğunda ilk yapılacak şey bulunan
ortamın havalandırılarak mevcut zehirli gazın atılmasının sağlanmasıdır.
Hasta derhal açık havaya çıkarılır.
Derhal sağlık kuruluşuna nakledilme-leri gerçekleştirilir.
Zehirlenmede en etkili nokta hastanın
oksijenlendirilmesidir. Hastaya dıştan oksijen verilmesi yetersiz kalabilir.
Yüzde yüz oksijenle suni solunum yaptırılır. Olanak varsa hiperbarik oksijen
tedavisi (atmosfer basıncından daha yüksek oksijen verilmesi) ile iyi sonuç alınır.
Bunun yanısıra diğer bulgulara yönelik tedavilere başlanır.
Karbonmonoksit zehirlenmesinden korunma son derece
önemlidir. Bu zehirlenmenin ciddiyetinin bilinmesi için eğitim şarttır.
Özellikle kış aylarında televizyon, basın gibi genel yayın organları ile halkın
aydınlatılması, tehlikelere karşı dikkatinin çekilmesi ve bilinçlendirilmesi
büyük ölçüde bu tür kazaların azalmasını sağlayabilir. Soba veya benzeri
ısıtıcı kullanan ailelerde baş ağrısı, uyuşukluk gibi en küçük bir belirtide
gerekli önlemler alınmalıdır. Zehirlenme kısa sürede uyku, bilinç bulanıklığı,
aşırı bitkinliğe yol açtığından bu safhada geç kalınmış olur.
Mangal kömürünün tam yanmamasından oluşan sızıntı
karbonmonoksit zehirlenmeye yol açar.