Zehir
Nedir?
Küçük miktarlarda vücuda alındığında organizmada
bozukluklara neden olan maddelere zehir (toksin), bunlarla oluşan geçici ya da
kalıcı bozukluklara da zehirlenme adı verilir.
İnsan sağlığının bozulmasında hastalık etmenleri kadar zehirli maddelerin de
önemli rolü olmaktadır. İnsan sağlığı üzerine zararlı olan maddelerin
kökenlerini, yapılarını, organizmada oluşturdukları bozuklukları, canlı dokular
üzerine etkilerini, etki mekanizmalarını, tanınmalarını, oluşturdukları
hastalık durumlarını ve tedavilerini araştıran bilim dalına Toksikoloji adı
verilir. Toksikoloji kelimesi eski Yunanca’da zehir anlamına gelen “toxicon” ve
bilim anlamına gelen “logos” kelimelerinden kaynaklanmıştır.
“İntoksikasyon” ise tıp dilinde zehirlenme karşılığı olarak
kullanılmaktadır.
Zehirlenmeler akut veya kronik olabilir. Akut zehirlenmeler,
zehir özellikli maddenin hastalık oluşturabilecek miktarının vücuda alınması
ile kısa sürede ortaya çıkan durumlardır. Kronik zehirlenmelerde, zehirlenme
olayı daha uzun bir zaman dilimini kapsar.
Burada genellikle zehirin daha düşük miktarlarda uzun süreli
vücuda alınması söz konusudur.
Zehirlenme belirtileri de birden görülmeyip, sinsi bir
şekilde ortaya çıkar.
Sıklıkla zehirli maddenin düşük dozlarda uzun süre alımı
veya zehirli ortamlarda uzun süre kalınması ile görülür.
Bu tür zehirlenmelere sürekli tarım ilaçlaması ile
uğraşanlarda ve zehirli atık içeren ortamlarda çalışanlarda sık rastlanır.
Zehirlenme vakalarına günlük hayatımızda da sık
rastlanmaktadır.
Hastane acil servislerine akut zehirlenme bulguları ile
başvuran hastalar, tüm hastaların oldukça büyük bir bölümünü oluşturur.
Bunların bir kısmı çok ciddi olmayan zehirlenme vakaları olmasına karşın, bir
kısmı ağır vakalardır ve yoğun bakım servislerinde tedaviyi gerektirir.
Zehirlenmeler çok değişik nedenlerle oluşabilir. Genellikle
tüm ilaçlar potansiyel zehir özelliği taşır. Ancak burada vücuda giren miktar
önemlidir. Normal miktarlarda tedavi amacı ile kullanılan ilaçlar yüksek
dozlarda zehir olarak etki eder ve organizmada bozukluklara yol açar.
Zehirlenmeler; tedavi amaçlı ilaçlarla, endüstride kullanılan kimyasallarla,
evde kullanılan maddelerle, tarım ilaçları ile besin maddeleri ile oluşabilir.
Zaman zaman zehirli maddelerin besinlere karışması ile çok sayıda ölümle
sonuçlanan toplu zehirlenme olayları yaşanmaktadır. Hızla gelişen endüstrileşme
ile endüstriyel zehirli atıkların çevreye karışması ve çevre kirliğine neden
olmaları kronik zehirlenmelere yol açmaktadır. Zehirli atıklar, tarımsal
ilaçların bilinçsiz kullanımı, günlük hayatımızda sentetik maddelerin giderek
daha çok kullanılması insan sağlığını büyük ölçüde tehdit eder duruma
gelmiştir. Bugün gelişmiş ülkelerin en önemli sorunların biri de çevre
kirlenmesinin önlenememesidir. Zehirlenmeler kaza ile oluşabildiği gibi intihar
girişimi sonucunda da oluşabilir. Çok nadir olarak öldürme kasdi ile zehirlenme
vakalarına rastlanabilir. Günümüzde kullanımları uluslararası düzeyde
yasaklanmış olan harp gazları da soluma yolu ile etki gösteren ve zehirlenme
sonucu ölüme yol açan zehirli maddelerdir. Zehirlenmelerde belirtiler, alınan
zehire göre farklılıklar gösterir. Tedavileri de zehirin cinsine göre değişir.
Bu nedenle zehirlenme şüphesi bulunan hastalarda zehirlenmeye yol açan maddenin
bilinmesinin büyük önemi vardır.
Akut zehirlenmeler, zehir özellikli maddenin hastalık
oluşturabilecek miktarının vücuda alınması ile kısa sürede ortaya çıkan
durumlardır.