BoyutPedia

BABÜR, (Babur diye de bilinir; asıl adı Zahireddin Muhammed’dir), (1483 Fergana - 1530 Agra), Türk-Hint İmparatorluğu’nun kurucusu ve ilk hükümdarı (1526-1530). Çocukluğu hakkında fazla bilgi yoktur. Babası Ömer Şeyh Mirza’nın bir kaza sonucu ölümü üzerine 12 yaşında tahta çıktı. Hükümdarlığının ilk yılları, taht üzerinde hak iddiasında bulunan akrabalarıyla mücadele şeklinde geçti. 1504’te Kâbil’i ele geçirip buraya yerleşti. Böylece Hindistan’a 300 yılı aşkın bir süre egemen olan Babürlü (Hint-Türk) İmparatorluğu’nun temellerini attı. 1527’de Mevar hükümdarı Rana Sanga’yı yenerek egemenlik alanını genişletti. Daha sonra sırasıyla Sind, Pencab çevresi, Delhi, Agra ve Luknov bölgesini topraklarına kattı. 1530’da Agra’da vefat etti; vasiyeti üzerine Kâbil’e defnedildi. Ünlü türbesi 1646’da Şah Cinan tarafından yaptırıldı. Yaşamı pek kısa sürmesine rağmen 16. yüzyıl doğu tarihinde önemli bir rol oynadı. Orta Asya Türkçesinin Çağatayca da denilen yeni devresinde Ali Şir Nevâî’den sonra şiir ve nesirde en güzel ve orijinal edebî örnekleri verenlerden biri de Bâbür’dür. Yaşadığı dönemde sanatkârları, şairleri, musikişinasları, hattat ve nakkaşları himaye edip etrafında toplamış, bu arada kendisi de güzel sanatların hemen her dalıyla, bilhassa şiir, hat ve musiki ile yakından ilgilenmiş, “Hatt-ı Bâbürî” denilen bir yazı çeşidini bulmuştur. Eserleri: Dîvan : Birçok nüshaları bulunmaktadır. Rampur nüshası Denison Ross; Paris Bibliothèque Nationale nüshası A. Samoyloviç; Halis Efendi Kütüphanesi’ndeki nüsha ise Fuad Köprülü tarafından eski harflerle basılmış; son olarak da, yeni harflerle Bilal Yücel tarafından Gramer-Metin-Sözlük-Tıpkıbasım olarak Ankara’da 1995’te yayımlanmıştır. Bâbürnâme : Diğer adı Vekâyi’dir. Bâbür, bu eserinde, tahta çıkışından başlayıp ölümünden bir yıl öncesine dek uzanan zaman dilimi içinde başından geçen olayları samimî ve açık bir ifadeyle kaleme almıştır (9 Haziran 1494-7 Eylül 1529). Yapıtın en önemli özelliği, Babür’ün kendini olduğu gibi anlatmasıdır. Olabildiğince nesneldir. Dil yapmacıksız ve sadedir. Babür Şah, gördüğü yerlerin coğrafî durumunu, siyasî, idarî ve askerî yapısını, ileri gelenlerin düşünce ve davranışlarını anlatır. Tarihî değeri yanı sıra edebî bakımdan da büyük değer taşır ve Çağatay nesrinin başyapıtı olarak kabul edilir. Eserin Türkçe metni 1857’de İlminskiy tarafından Kazan’da yayımlanmış, 1905’te Beveridge tarafından bir tıpkıbasımı gerçekleştirilmiş; İngilizce ve Fransızca çevirileri yapılmıştır. Ayrıca Reşid Rahmeti Arat tarafından günümüz Türkçesine çevrilen eser, aynı adla 1970’te Millî Eğitim Bakanlığı’nca basılmıştır. Aruz Risalesi : Türklerin aruzla yazdığı nazım biçimleri hakkında bilgi verir. Tek nüshası, Paris Bibliotheque Nationale’dedir. Mübeyyen : Hanefî fıkhıyla ilgili bir yapıttır. Aruz kalıbıyla yazılan eser, 1857’de Kazan’da bazı bölümleri eksik olarak yayımlanmıştır. Risale-i Vâlidiyye : Hace Ubeydullah Ahrar’ın tasavvufla ilgili yapıtının Türkçe çevirisidir. Aruz kalıbıyla mesnevî tarzında kaleme alınmıştır.