BoyutPedia

CAFER ÇELEBİ (TACİZÂDE), (1452 Amasya - 1515 İstanbul), II.Bayezid’in şehzadeliği döneminde Amasya’da nişancılık görevinde bulunan şair ve hattat Taci Bey’in oğludur. İlköğrenimini Amasya’da yaptı ve bu arada Amasyalı Şeyh Hamdullah’tan hat sanatını öğrendi. Daha sonra Bursa’da dönemin ünlü bilginlerinden ders aldıktan sonra “ilmiyye” sınıfına geçti; bir süre medresede müderrislik yaptı. II.Bayezid döneminde Dîvan-ı Hümayun nişancılığına atandı, paşa unvanını aldı. II.Bayezid’in son yıllarında, şehzade kavgaları sırasında Şehzade II.Ahmed tarafını tuttuğundan I.Selim taraftarlarınca evi ve malları yağmalanıp görevden alındıysa da I.Selim’in tahta geçişinden sonra affedilip aynı göreve yeniden atandı. Çaldıran Seferi’nin başarıyla sonuçlanmasından sonra esir alınan Şah İsmail’in karısı Taçlı Hanım ile evlendi. Anadolu Kazaskerliği’ne atandı. Daha sonra Amasya dolaylarındaki yeni bir yeniçeri ayaklanmasına karıştığı iddiasıyla Yavuz Sultan Selim’in emriyle idam edildi ve kardeşi Şadî Çelebi’nin İstanbul Balat’taki mescidinin haziresine defnedildi. Yaşadığı dönemin en güçlü şairlerinden olan Cafer Çelebi’nin şiirlerinde Ahmed Paşa’nın etkisi görülür. Salt Türkçe sözcüklerle yazdığı dizelerinin yanında Farsça tamlamalarla kurulmuş, bir tek Türkçe sözcük dahi bulunmayan dizeleri de vardır. Dile ve tekniğe egemen olduğu şiirlerinin yanı sıra nesir de yazmıştır. Düz yazılarının daha güçlü olduğu söylenir. Eserleri : Dîvan : 3382 beyittir. Bilinen 8 nüshası vardır. İsmail Erünsal tarafından eleştirili basımı yayımlanmıştır. Hevesnâme : Yazılış tarihi 1493’tür. Cafer Çelebi’nin en tanınmış eseri olup tertip, üslup, nazım tekniği, konusunun orijinalliğiyle dikkat çeker. 3750 beyitlik üç bölümden oluşmuştur. İlk bölümde İstanbul anlatılır; Galata Kulesi, Topkapı Sarayı, camiler, İstanbul’un çeşitli semtleri ve doğal güzellikleri hakkında bilgiler verilir. İkinci bölüm, şairin hayatından kesitler ve evli bir kadınla olan ilişkisini içerir. Şairin aşk maceralarının tüm ayrıntılarıyla dile getirildiği üçüncü bölümde aşktan, kadından ve içkiden söz edilir. Çeşitli kütüphanelerde yazma nüshaları bulunmaktadır. Mahrusa-i İstanbul Fetihnâmesi : 1453’te Fatih Sultan Mehmet tarafından İstanbul’un fethi, eserin konusunu oluşturur. Münşeat : Bir yapıt olup olmadığı konusu tartışmalıdır. Şairin yazdığı mektuplara yer verilen eserde, sadece 6 mektup Cafer Çelebi’ye aittir. Bu mektuplardan 3’ü Çaldıran Savaşı, 2’si Koron ve Modon Kalelerinin zaptı sırasında; 1 mektup da Semerkant Hakanı Ubeyd Han’a yazılmıştır. Henüz ele geçmemiştir. Enis ül-Ârifîn : Şükrüllah’ın aynı adlı Farsça yapıtının çevirisidir. Hadım Ali Paşa’nın isteği üzerine kaleme alınmış olup ahlakî öğütleri içerir. Kûsnâme : Diğer adı, “Kavsnâme” olup henüz ele geçmemiştir.