|
ÇANAKKALE, Marmara Bölgesi’nin batısında il. Türkiye’de, toprakları
iki kıtaya yayılan ikinci ildir (diğeri İstanbul). İl topraklarının bütünüyle
göze çarpan başlıca özelliği, Marmara ile Ege Denizi ve bu denizleri birbirine
bağlayan Çanakkale Boğazı arasında bir “yarımada” görünümü taşımasıdır. İlin
kıyıları, kuzeyde, Marmara Denizi’nin Erdek Körfezi’nden başlar, Çanakkale
Boğazı’nın güneybatı ucunda Kumkale’ye dek uzanır. Boğazın kuzeyinde Gelibolu
Yarımadası’nın tümü ve Gökçeada, il sınırları içinde kalır. Ege kıyıları (orta
kesiminde yer alan Bozcaada ile birlikte), kuzeyde Saros Körfezi’nden Edremit
Körfezi’nin kuzey kıyısında Küçükkuyu’nun doğusuna dek uzanır. Bu kıyı
sınırları dışında, Saros Körfezi’nin kuzeyinde Edirne, kuzeydoğuda Tekirdağ ve
doğuda da Balıkesir illeriyle komşudur. Yüzey Biçimleri:
Genellikle engebeli bir alandır. İlin en yüksek tepesi (1.774 metre) Kazdağı’ndadır. Diğer önemli yükseltiler Kaya Tepe (1.383 metre), Eğrimermer Tepe (1.398 metre), Kalafat Tepe (1.417 metre), Gürgen Dağı (1.425 metre) ve Susuz Tepe’dir (1.507 metre). Adalardaki yükseklikler 700 metreyi aşmaz. Ovalar genellikle akarsu ağızlarında ve
geniş tabanlı vadilerde görülür. Bunların en önemlileri Kavak, Kilye, Pirsen,
Karabiga, Yalova, Agonya, Bayramiç ve Kumkale ovalarıdır. İlin büyük akarsuyu
yoktur. Çoğu yağmur ya da eriyen karlarla kabaran küçük akarsulardır. En
önemlileri şunlardır: Tuzla Çayı, Eski Menderes Çayı, Kocaçay, Mıhlı Çayı,
Kocabaş Çayı, Kavak Çayı, Burgaz Çayı, Bayram Deresi. Çanakkale’de sözü edilecek
başlıca göller Tuzla ve Ece Gölleridir. İki baraj gölü vardır: Atikhisar ve
Uzunhızırlı göletleri. İklim: Genel karakteriyle Akdeniz iklim
özelliği taşıyan Çanakkale’de değişik nedenlerle farklılıklar görülür ve geçiş
iklimi tipi gözlenir. Yağışlar yükseklerde, karlı ve donlu günler iç kesimlerde
daha çoktur. Yağışların ortalama % 46’sı kış, % 25’i sonbahar, % 22’si ilkbahar
aylarında düşer. Rüzgârlar genellikle kuzeyden eser. Bitki Örtüsü ve
Hayvanlar: Çanakkale topraklarının yarıdan çoğu orman ve çalılıklarla
kaplıdır; ancak bu alanların beşte ikisi gerçek orman niteliği taşır; kalanı
bozuk koru ve baltalık durumundadır. Ormanlarda en çok, sırasıyla; Kazdağ
köknarı, karaçam, kızılçam, bodur, ardıç ve yer yer Akdeniz makileri görülür.
Ormanların bolluğu yaban hayvanlarının yetişmesine oldukça elverişlidir. Kırsal
alanlarda keklik ve bıldırcına rastlanır. Kimi dere ve göllerde yabani ördek ve
kaz görülür. İlde ayrıca tavşan ve yaban domuzu da bulunur. Ekonomi:
İldeki tarım ürünlerinin başlıcaları, buğday başta olmak üzere tahıllar, bakla,
ayçiçeği, şekerpancarı, zeytin, elma ve domates gibi çeşitli sebzeler
oluşturur. Hayvancılık tarımsal üretime göre ikincil konumdadır. En çok koyun
ve kıl keçisi yetiştirilir. Çanakkale aynı zamanda önemli bir balıkçılık
merkezidir. Tarımsal ürünlerin işlenmesine dayalı gıda ve geleneksel
çanak-çömlek yapımının devamı sayılabilecek seramik sanayii, en gelişmiş sanayi
dallarıdır. Turistik Yerler: Balıkesir ve yöresi: Fatih Sultan
Mehmed’in yaptırdığı Kale-i Sultaniye (1463), Fatih Camii (1452), Kale Mescidi,
Arkeoloji Müzesi, Çanakkale’nin yaklaşık 30 km güneybatısında bulunan Truva antik kenti kalıntıları. Ayvacık ve yöresi: Ayvacık’ın güneybatısındaki Assos antik kenti
ve buradaki Atena Tapınağı, Bizans kilisesi, Hüdavendigâr Camii (14. yüzyıl),
Ayvacık’ın güneybatısında, Gülpınar bucağında Hrise antik kenti ve buradaki
Apollon Sminteus Tapınağı. Bozcaada ve yöresi: Bir Venedik yapısı olan Bozcaada
Kalesi, Tenedos antik kenti kalıntıları, Köprülü Mehmed Paşa Camii (1655).
Gelibolu ve yöresi: Ulucami veya Hüdavendigâr Camii (14. yüzyıl), Azaplar
Namazgâhı (1407), Yazıcıoğlu Camii (15. yüzyıl), Ahmed Bican Türbesi (14.
yüzyıl), Çanakkale Savaşı’nın anılarını saklayan Gelibolu Yarımadası Tarihî
Millî Parkı. Lapseki ve yöresi: Çardak’taki Yakub Bey Külliyesi (15. yüzyıl).
ÇANAKKALE
(17)
Marmara
Bölgesi’nin batı kesiminde, aynı adlı ilin merkezi. Nüfusu 104.205 (2000).
Çanakkale Boğazı’nın en dar kesiminde, Anadolu yakasındaki Kocaçay ağzında
kurulmuştur. Hareketli bir transit limanı olan Çanakkale iskelesinden boğazın
karşı kıyısındaki Eceabat’a ve Gökçeada’ya düzenli feribot seferleri yapılır. Tarih:
Antik Çağ tarihinin bazı ünlü kalıntıları (en tanınmışları Çanakkale Boğazı
yakınında Troya; Ayvacık yakınında, Edremit Körfezi’nin kuzey kıyısında
Assos-Behramkale); dünya savaş tarihinde büyük yeri olan Çanakkale savaşlarının
yapıldığı yerler; şehitlikler, Türk ve yabancılara ait anıt ve mezarlıklar,
özellikle Gelibolu ve Bolayır’da Türk tarihinin kimi tanınmış kişilerinin türbe
ve mezarları (örneğin Bolayır’da Rumeli Fatihi Süleyman Paşa’nın türbesi, Namık
Kemal’in mezarı). Yaz turizmi için çok sayıda plaj ve kamp yeri vardır. Güzel
Sanatlar: Şehre ilk adını veren Kale-i Sultaniye, 15. yüzyıl
ortalarında yapılmış, 1551’de Kanunî Sultan Süleyman döneminde onarım görmüş
olup dış surlar ve iç kale olarak iki bölümden oluşur. Fatih Camii (1452) Fatih
döneminde yaptırılmış, 1863’te yenilenmiştir. Çanakkale Hisarı’nın girişindeki Kale
Mescidi’nin mihrabı ve iki duvarı sağlamdır. Mihrap, mukarnaslarla süslüdür.
ÇANAKKALE
Yüzölçümü : 9.933 km2
Nüfusu : 464.975 (2000)
İlçe sayısı : 12
İl trafik kodu : 17
ÇANAKKALE’NİN İLÇELERİ
İlçe İlçe
Nüfusu
Merkez 104.205
Ayvacık 30.502
Bayramiç 32.314
Biga 77.169
Bozcaada 2.427
Çan 52.929
Eceabat 9.929
Ezine 35.301
Gelibolu 46.226
Gökçeada 8.875
Lapseki 26.034
Yenice 39.064
Toplam (2000): 464.975
|
|