|
ÇORUM, Karadeniz Bölgesi’nde il ve bu ilin merkezi olan kent.
Batı komşusu Çankırı gibi, Çorum ili de Orta Karadeniz ile İç Anadolu sınırında
yer alır; kuzey kesimiyle (Çorum il merkezi dahil) Orta Karadeniz bölümüne,
güney kesimiyle ise İç Anadolu’nun Orta Kızılırmak bölümüne girer. Kuzeyde
Sinop, kuzeydoğuda Samsun, kuzeybatıda Kastamonu, doğuda Amasya, güneyde Yozgat
ve batıda Kırıkkale ve Çankırı illeriyle sınırlanır. Yüzey Biçimi ve
Akarsular: Kuzeyde uçta, birbirine paralel olarak uzanan Ilgaz ve Köroğlu
Dağları, derin bir koyak oluşturan Kızılırmak tarafından kesilir. Ilgaz
Dağlarının il sınırları içinde kalan ucu 1.750 metre yüksekliğe ulaşırken, Köroğlu Dağlarının Kastamonu sınırındaki yükseltisi Kös Dağı 2.087 metre, Öbek Dağı 2.013 metreyi bulur. Kızılırmak’ın doğusunda kalan önemli yükseltiler; Ada
Dağı (1.129 metre) ve Çal Dağı’dır (1.730 metre). Amasya il sınırında İnegöl Dağı (1.873 metre) ve Eğerli Dağ (1.776 metre), diğer dorukları oluşturur. Güneye doğru inildiğinde dağlık arazi yerini görece düzlüklere bırakır; ortalama
yükseklik 1.000 metrenin altına düşer. Bu bölgede Çorum, Mecitözü, Hamamözü ve
Sungurlu ovaları yer alır. Güneydoğudaki Kırklar Dağı (1.812 metre) başlıca yükseltidir. İlin en önemli akarsuyu olan Kızılırmak, Çankırı sınırından girer
ve hemen güneyden Ankara sınırını izleyerek gelen ve Sungurlu’dan geçen
Budaközü suyunu alıp Çankırı sınırını çizen Delice Irmağı ile birleşen
Kızılırmak, bu birleşme noktasında kuzeydoğuya doğru yönelir ve soldan kimi
kollar aldıktan sonra keskin iki dönüş yaparak Sinop il sınırında Çorum’u terk
eder. Güneyde Çorum suyu, Amasya topraklarında Çekerek çayı ile birleştikten
sonra Yeşilırmak’a karışır. İklim ve Bitki Örtüsü: Çorum ilinde
egemen olan karasal iklim; kuzeyindeki dağlık bölgeyi yaran Kızılırmak
koyağının, ili, Karadeniz’deki ılıman iklimin etkilerine açmasından ötürü,
görece yumuşaktır. En yağışlı mevsim, yıllık yağışın % 35’ini alan ilkbahardır.
Yılın yaklaşık 100 günü yağışlı geçer ve il, ortalama bir ay kar altında kalır.
İlin dağlık bölgeleri iğne yapraklı ormanlarla (karaçam ve sarıçam) kaplıdır.
Tarla açımı ve yangınlar sonucu, ormanlık alanlar doruklara doğru
sınırlanmıştır. Daha aşağıdaki düzlüklerde, İç Anadolu Bölgesi’nin bozkır
örtüsü egemendir. Akarsu koyaklarına inilmeye başlandığında yer yer bodur
meşelere ve su boylarında canlı yeşilliklere rastlanır. Ekonomi:
İlin ekonomisi, ağırlıklı olarak tarıma dayanır. Buğday, arpa, şekerpancarı,
nohut, ayçiçeği, çeşitli sebze ve meyveler başlıca tarımsal ürünleri oluşturur.
Küçükbaş hayvan yetiştiriciliği özellikle yüksek alanlarda yaygındır. Dodurga
ve Alpagut’taki yataklardan çıkarılan linyit, yüksek niteliklidir. İldeki
sanayinin ağırlığını besin sanayiinin çeşitli dalları oluşturur. Ayrıca
çimento, tuğla ve kiremit fabrikaları vardır. Leblebicilik, ile özgü yaygın bir
üretim dalıdır. Turistik Yerler: Çorum ve yöresi: Çorum Kalesi,
Ulucami (13. yüzyıl), Hamit Camii (16. yüzyıl), Güpür Hamamı (15. yüzyıl), Paşa
Hamamı (16. yüzyıl), Çorum Müzesi. Alaca ve yöresi: Hitit uygarlığının en
önemli merkezlerinden Alacahöyük, Anadolu Selçuklu yapısı Hüseyin Gazi
Medresesi. Boğazkale ve yöresi: Hitit başkenti Hattuşaş, Yazılıkaya açık hava
tapınağı. İskilip ve yöresi: İskilip Kalesi, kaya mezarları, Şeyh Muhyiddin
Yavsî Camii (15. yüzyıl), Tabakhane Camii (15. yüzyıl). Kargı ve yöresi:
Hacıhamza bucağındaki cami, han, hamam ve sıbyan mektebinden oluşan Sinan Paşa
Külliyesi (16. yüzyıl), Karakese Köyü’ndeki Mihri Hatun Camii (17. yüzyıl),
Mihri Hatun Hamamı (17. yüzyıl). Mecitözü ve yöresi: Elvan Çelebi Zaviyesi
(1352). Osmancık ve yöresi: Koca Mehmed Paşa Camii (1410), Koyunbaba Köprüsü
(1491).
ÇORUM
(19)
Orta
Karadeniz Bölümü’nün iç kesiminde, aynı adlı ilin merkezi. Nüfusu 221.699
(2000). Orta Karadeniz bölümünün iç kesimiyle İç Anadolu’nun Orta Kızılırmak
bölümünün sınırı yakınında hareketli bir ticaret merkezidir. 800 metre yükseklikte, aynı adı taşıyan ovanın doğu kenarında kurulmuş olan kent, Ankara-Samsun yolu üzerinde, tarımsal bakımdan önemlidir. Tarih:
Hitit uygarlığının bazı ünlü kalıntılarıyla (Alacahöyük, Boğazkale gibi)
Selçuklu döneminin birçok kale ve öteki yapıtları, turizm bakımından önem
taşır. Fakat yol ve özellikle konaklama bakımından yeterli tesisler
olmadığından turizmden çok az yararlanılır. Güzel Sanatlar:
Kentteki Çorum Kalesi, Bizans döneminde yapılmıştır. Birkaç kez onarım gören
kalenin duvarlarında ve kapılarında Yunanca ve Latince yazılar bulunur. Kale içinde
ahşap evler ve minaresiz bir mescit vardır. Anadolu Selçukluları döneminden
kalma en önemli yapı Ulucami’dir (13. yüzyıl). III.Murad ve III.Selim
dönemlerinde ve 19. yüzyılda onarılan caminin üzerinde 1306 tarihli bir kitabe
bulunur; minberi, kündekari işçiliğinin en güzel örneklerinden biridir. 16.
yüzyıl ortalarında yapılan Hamit Camii’nin, günümüze ulaşamayan Beyler
Camii’nden aktarılmış olan ahşap minberi, Türk ağaç işçiliğinin en güzel
örneklerindendir. Hıdırlık Camii, Han Camii (1580), Kubbeli Cami, Kulaksız
Camii gibi yapılar, şehri birkaç kez yıkan depremlerden sonra onarım görmüştür.
Güpür Hamamı (15. yüzyıl), Ali Paşa Hamamı (1573) ve Paşa Hamamı, özgün
biçimleriyle günümüze ulaşan önemli yapılardır.
ÇORUM
Yüzölçümü : 12.792 km2
Nüfusu : 597.065 (2000)
İlçe sayısı : 14
İl trafik kodu : 19
ÇORUM’UN İLÇELERİ
İlçe İlçe
Nüfusu
Merkez 221.699
Alaca 53.193
Bayat 30.574
Boğazkale 8.190
Dodurga 10.439
İskilip 45.327
Kargı 20.388
Laçin 9.425
Mecitözü 26.064
Oğuzlar 9.083
Ortaköy 11.820
Osmancık 53.758
Sungurlu 80.840
Uğurludağ 16.265
Toplam (2000): 597.065
|
|