BoyutPedia

ÇIKIKLAR, herhangi bir eklemde, oynak yüzlerin birbirine olan bağlantılarını yitirmesi ve normal olmayan yeni bir durum alması. Çarpma, düşme veya herhangi bir darbe sonucu, eklem kapsülünün bir yerinden yırtılması ile çıkık meydana gelebilir. Kemiklerin oynak yüzlerinden biri eklem boşluğunun dışına çıkar. Çıkığın derecesine göre tam çıkık veya yarı çıkık (subluxatio) deyimleri kullanılabilir. Bazı çıkıklar, sağlam eklemlerde herhangi bir zorlama (travma) sonucu meydana geldiği hâlde, bazen hiçbir zorlama olmadan kendiliğinden de çıkık meydana gelebilir. Bunlara patolojik veya spontan çıkıklar denir. Doğuştan veya sonradan olma bazı kusurların varlığı (artritis deformans, osteomiyelit, kemik tüberkülozu vb.), eklemde kolayca bir çıkığa neden olmaktadır. Bazı kemiklerde ilk çıkıktan sonra basit bir nedenle tekrarlayan, alışkanlık hâline gelen çıkıklar oluşur. Bunlara çıkık alışkanlığı veya habitüel luksasyon denir. Çıkıklar genellikle organın çevre kısmındaki kemiğin adı ile isimlendirilirler. Örneğin dirsek oynağının çıkığında ön kol çıkığından söz edilir. Çıkıklar bir güç etkisiyle oluştuğu hâlde çıkığı hazırlayan bazı faktörler de önemlidir. Çok hareketli olan, dış etkenlerle fazla karşılaşan ve oynak yüzleri arasındaki nisbetsizlik nedeniyle bazı eklemlerde çıkık daha fazla görülür. Gerçekten de bütün çıkıkların %50’sini omuz çıkıkları oluşturur. Ondan sonra dirsek çıkıkları, el ve parmak çıkıkları gelir. Çıkık meydana gelen eklemde kendiliğinden beliren ağrılar ve oynak bağlarının yırtılmasından meydana gelen kanama nedeni ile eklem çevresine kan oturması, yani hematom görülür. Hasta, bazı hareketleri yapamaz hâle gelir. Ayrıca kırıklardan farklı olarak çıkıklarda doğal olmayan bir tutukluk (fiksasyon) vardır. Oynak bağlantısının bozulması nedeniyle durum ve şekil bozukluğu yani dislokasyon ve deformite belirtileri doktorlara, çıkığın teşhisinde yardımcı olur. Ayrıca röntgen filmi çekilerek durum daha kesin bir şekilde saptandıktan sonra bazı manevralarla çıkan kemikler eski yerlerine getirilir. Bu işleme repozisyon denir. Bu gibi manevralarda esas olan prensip, çıkığın oluşunda geçen aşamaları, ters yönde taklit etmektir. Bu amaçla anestezi altında önce adaleler gevşek bir duruma getirilir ve kemikler karşı yönlerden çekilmek, yani ekstansiyon yapılarak oynak yüzlerinin karşılıklı gelerek çıkığın yerine yerleşmesi sağlanır. Ortopedik yöntemlerle düzeltilemeyen bazı çıkıkları, cerrahlar operasyonla düzeltmek zorunda kalabilirler. Yerine getirilemeyen eski çıkıklarda zamanla aynı yerde yeni bir oynak (neoarthrosis) meydana gelebilir. Ancak hareket yeteneği azdır ve bu gibi olaylarda operasyon gerekir.