BoyutPedia

ÇETİNKAYA, ALİ, (1877 Afyonkarahisar - 21 Şubat 1949 Ankara), Kurtuluş Savaşı komutanlarından, Birinci TBMM Karahisarısahip (Afyonkarahisar) milletvekili. Afyon Rüştiyesini, Bursa Askerî İdadîsi’ni ve Harp Okulu’nu bitirdikten sonra 1898’de Selânik’teki Üçüncü Ordu emrine verildi. Arnavutluk ve Makedonya’da meydana gelen ayaklanmaların bastırılmasında görev aldı. 1907’de İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne girdi. Meşrutiyetin ilanı sonrası Balkanlar’da Bulgar çeteleriyle mücadele eden birliğin komutanlığına getirildi. İtalyanların Trablusgarp’a saldırması üzerine buraya giden gönüllü subaylar arasında yer aldı (1911). Derne cephesinde, Mustafa Kemal’in komutası altında savaştı. Balkan Savaşı’na katıldı. I.Dünya Savaşı’nda Irak ve Kafkasya cephelerinde görev aldı. Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandığında, karargâhı Ayvalık’ta bulunan 172.Alay’ın komutanıydı. Yunanlıların Ayvalık’a asker çıkarması üzerine, Edremit kaymakamlığından ayrılan Köprülülü Hamdi Bey’in, yöre halkından oluşturduğu millî kuvvetlerle, Ayvalık Cephesi’ni kurdu ve Balıkesir Kongresi kararı gereği bir süre Ayvalık Cephesi komutanlığını üstlendi. Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı’na Karahisarısahip mebusu seçildi. 16 Mart 1920’de İstanbul’un işgali üzerine, İngilizler tarafından tutuklanıp Malta Adası’na sürgün edildi. Serbest bırakıldıktan sonra 14 Kasım 1920’de Ankara’ya geldi ve Birinci TBMM’ye Karahisarısahip milletvekili olarak katıldı. Meclis’te, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu üyelerinden oluşan Birinci Grup içinde yer aldı. 1925’te TBMM’de meydana gelen Deli Halit Paşa’nın vurulması olayına adı karıştı ve aynı yıl Ankara İstiklal Mahkemesi başkanlığına atandı. 1926’da Mustafa Kemal Paşa’ya karşı düzenlenen İzmir suikastı sanıklarını yargıladı. Nafıa Vekilliği (1933-1939), ilk kez kurulan Muhabere ve Münakale (Ulaştırma) Vekilliği (1939-1940) yaptı. Her iki bakanlığı döneminde de yabancı şirketlerin millîleştirilip devletleştirilmesinde, demiryollarının ve limanların geliştirilmesinde büyük katkı sağladı. Adı, Ayvalık Körfezi’nde, eski adı Cunda olan adaya verildi. Hans Kohn’dan çevirdiği “Türk Milliyetçiliği” (1944) adlı bir eseri vardır.