BoyutPedia

HİPOFİZ VE HORMONLARI, (pitüiter bez de denir), beynin tabanındaki kemik bir boşluk (sella Turcia) içinde yer alan en önemli içsalgı bezi. Bir nohut büyüklüğünde olan hipofiz, ön ve arka olmak üzere başlıca iki bölümden oluşur. Beynin tabanında hipotalamus adı verilen bir bölge ile sıkı ilişki içinde bulunur. Ön hipofiz: Hipofizin ön bölümünde (adeno hipofiz) üç çeşit hücre türü (eozinofiller, bazofiller, kromofoblar), 6 çeşit hormon salgılar. Son araştırmalar bütün bu hormonların hipotalamustan salgılanan ve releasing hormon denen çeşitli faktörlerin etkisiyle salgılandıklarını göstermiştir. Büyüme hormonu (GH): Vücudun normal olarak büyümesi için gerekli olan bu gelişme hormonu, eozinofil hücreler tarafından yapılır. Bu hormonun çocuklukta aşırı salgılanması devliğe, yetersizliği ise cüceliğe yol açabilir. Erişkinlerde normalden çok salgılandığında akromegali ortaya çıkar. Tiroit stimülan hormon (TSH): Tiroit bezinin (kalkan bezi) normal çalışması için bazofil hücreler tarafından salgılanan bir hormondur. TSH hormonu tiroit bezinin, tiroit hormonu salgılamasına ve kretenizm denen hastalığın önlenmesine yardımcı olur. Adrenokortikotrop hormon (ACTH): Bazofil hücreler tarafından salgılanan kortikotrop hormonu, böbreküstü bezini etkileyerek kortizon üretimine yol açar. Plazmadaki kortizon veya hidrokortizon miktarı azalınca hipofiz bezi daha fazla ACTH salgılayacak biçimde uyarılır ve böbreküstü bezinin hidrokortizon salgısı artar. Addison hastalığı kanda ACTH düzeyinin yükselmesine neden olur. Gonadotropinler: Hipofiz ön lobundan salgılanan ve etkilerine göre isim verilen üç faktör bu isim altında toplanır. Folikül stimulan hormon (FSH), ovaryumlardaki Graaf folikülleri olgunlaştırarak overlerin östrojen hormonu salgılamasına yol açar. Erkeklerde ise sperm üretimini sağlar. Lüteinleştiren hormon (LH), kadınlarda yumurtlamayı ve overde sarı cismi (corpusluteum) oluşturur. Memelerin gelişmesini ve gebelik sonrasında süt salgılanmasını temin eden bu hormona laktasyon hormonu da denir. Hipofiz ön lobunun yetersiz hormon salgılaması sonucu meydana gelen hastalıklar (Simmonds kaşeksisi, Fröhlich hastalığı, hipofizer cücelik) olduğu gibi, aşırı salgılanması hâlinde ortaya çıkan hastalıklar da (akromegali, hipofizer devlik) vardır. Arka hipofiz: Hipofizin arka bölümü (nörohipofiz) beynin bir uzantısı gibi nöroglial hücrelerden yapılmış olup polipeptid yapısında iki hormon salgılar. Vasopressin: Atardamar duvarlarındaki düz kaslara doğrudan etkiyle kan basıncını artırdığı için bu isim verilmiştir. Ancak bu etkiyi yapabilecek doz normalde vücutta bulunmaz. Bu hormonun asıl görevi, böbrekle ilgilidir. Böbrekten atılan su miktarını kontrol eder ve fazla su atılmasını önler. Bu nedenle antidiüretik hormon (ADH) adı da verilir. Hipofiz arka lobunda bir tümör veya harabiyet, antidiüretik hormon salgılanmasını önleyerek şekersiz diyabete (diabetes insipidus) sebep olmaktadır. Oksitosin: Rahim adalesinin kasılmasını sağladığı için doğum olayında rol oynayan bir hormondur. Günü geldiği hâlde doğurmayan gebelerde doğumu başlatmak için kullanılır. Orta lop: Hipofizin ön ve arka bölümleri arasında kalan kısmından intermedin adında bir hormon daha salgılanmaktadır. Organizmadaki melanin denen boya maddesinin yapılmasını ve dağılmasını düzenlediği için melanosit stimulan hormon (MSH) adı da verilen bu hormonun özellikle balık, kurbağa ve sürüngenlerde deri renginin değişmesinde rolü vardır.