HAÇLI SEFERLERİ, Orta
Çağda Avrupalıların Akdeniz ticaretinden, dolayısıyla dünya ticaretinden
yararlanmak, Akdeniz ticaret yollarını Avrupalılara kapayan İslam ablukasını
yararak Doğu Akdeniz limanları aracılığıyla İpek ve Baharat ticaret yolları ile
bağıntı kurmak amacıyla yaptıkları seferler (1096-1272). Her seferde, Avrupalı
şövalye ve feodal beyleri savaşa çekebilmek için Kudüs’ü ve Hristiyanlarca
kutsal olan yerleri geri almak sloganı ortaya atılmış ve seferlere dinî bir
motif eklenmiştir. Haçlı Seferleri’nden önce Akdeniz tümüyle İslamların
egemenliğine geçmiş. Avrupa kendi içine kapalı, dünya ticaretinden kopuk bir
kıta durumuna gelmişti. Norman istilalarıyla güçlenen Avrupa, bu durumdan
kurtulmak için, önce İspanya ve İtalya’da harekete geçti, 1096’da Birinci Haçlı
Seferi ile Kudüs’ü ve Hristiyanlarca kutsal yerleri kurtarma sloganıyla Doğu
Akdeniz ve Kuzey Afrika limanlarına doğru, 1272’ye kadar sürecek olan harekâta
girişti. Bu süre içinde, sekiz Haçlı Seferi yapıldı: Birinci Haçlı Seferi (1096-1099),
İkinci Haçlı Seferi (1147-1149), Üçüncü Haçlı Seferi (1189-1192). Dördüncü
Haçlı Seferi (1204), Beşinci Haçlı Seferi (1217-1221), Altıncı Haçlı Seferi
(1228-1229), Yedinci Haçlı Seferi (1248-1254), Sekizinci Haçlı Seferi
(1270-1272). İki yüzyıl süren Haçlı Seferleri, özellikle İtalya şehir
devletleri için çok yararlı oldu. Haçlı Seferleri’nden en kârlı çıkan, Venedik,
Cenova, Pisa gibi İtalyan tüccar şehir devletleri oldu. Haçlı Seferleri
sırasında, Doğu Akdeniz limanları ile Avrupa arasında deniz ulaştırmacılığı,
İtalyan tüccar şehir devletlerinin donanmalarıyla sağlandı ve bundan İtalyan
denizcileri büyük paralar kazandılar. Doğu Akdeniz kıyılarında kurulan küçük ve
kısa ömürlü Haçlı devletleri, İtalyan tüccarlarına önemli ticarî imtiyazlar ve
ülkelerinde ticaret iskele ve depoları yapmaları için izin verdiler. Doğu
Akdeniz ile Avrupa arasındaki ticaret, hemen hemen İtalyanların tekeline geçti.
Hele 1204’te, Dördüncü Haçlı Seferi sonucu İstanbul’da bir Haçlı devleti
kurulması, İtalyanların işine daha da yaradı. Bizans dünyasının ekonomik
faaliyetleri, Venedik ile Cenova’nın eline geçti. Haçlı Seferleri sona erdiği
zaman, Çin’i ve Hindistan’ı Doğu Akdeniz ve Karadeniz limanlarına bağlayan
yolların bu limanlara kadar olan bölümü, yine Asya uluslarının egemenliği
altında bulunuyordu. Doğu Akdeniz limanları ve Karadeniz limanları ile Avrupa
limanları arasındaki bölümüyse İtalyan tüccarlarının egemenliğine geçmişti.
İtalyanların bu kazancına karşılık Haçlı Seferleri’ne katılan, dövüşen, sıkıntı
çeken İspanya, İngiltere, Almanya gibi Avrupa’nın Atlantik kıyısı ülkeleri,
Haçlı Seferleri’nden hiçbir kazanç elde edememişlerdi. İşte bu durumdaki
ülkeler, özellikle İspanya ve Portekiz, Çin ve Hindistan’a giden yeni yollar
arama çabalarını artırdılar ve sonunda Ümit Burnu yolu bulundu.
HAÇLI
SEFERLERİ
Anadolu
Selçukluları ve Haçlılar
·
Orta Çağda Hristiyan Avrupalıların birleşerek
kutsal yerleri geri almak amacıyla Türk ve İslam ülkeleri üzerine yaptıkları
saldırılara “Haçlı Seferleri” denir.
Haçlı Seferleri’nin
Nedenleri
Dinî Nedenler
·
Hristiyanların, Müslümanların elinde bulunan
Kudüs’ü almak istemeleri
·
Kuluni Tarikatı’nın çalışmaları
·
Papaların, Ortodoks Kilisesi’ni egemenleri altına
almak istemeleri
·
Din adamlarının kesin zafer vaat etmeleri
Siyasî Nedenler
·
Avrupalıların, Türkleri Anadolu’dan çıkarmak
istemeleri
·
Bizans’ın Türklere karşı Avrupa’dan yardım istemesi
·
Soyluların macera hevesleri
Ekonomik
Nedenler
·
Açlık ve yoksulluk içindeki Avrupalıların, zengin
Doğu ülkelerini ele geçirmek istemeleri
·
Avrupa’da yeterli toprağı olmayan soyluların, Doğuda
toprak kazanma arzuları
·
Haçlı Seferleri’nin görünen nedeni, dini olmasına
karşın gerçek nedeni ekonomik ve siyasîdir.
I. Haçlı Seferi
(1096-1099)
·
Haçlı orduları karşısında I. Kılıç Arslan, başarılı
olamadı, İznik, Haçlıların eline geçti.
·
Haçlılar, Antakya, Urfa ve Kudüs’ü aldılar.
·
I. Haçlı seferi sonunda Haçlılar Kudüs’te bir krallık,
Urfa ve Antakya’da birer beylik kurdular.
·
I. Haçlı seferi, Haçlıların amaçlarına ulaştıkları
tek sefer olmuştur. Nedeni, Kudüs’ü almış olmalarıdır.
II. Haçlı
Seferi (1147-1149)
·
Musul Atabeyi Zengi’nin, Urfa’yı Haçlılardan geri
alması ve Kudüs kralının yardım istemesi üzerine düzenlenmiştir.
·
Alman imparatoru ve Fransa kralı tarafından
gerçekleştirilmiştir.
·
Haçlılar Şam’ı kuşattılarsa da başarılı olamamışlardır.
III. Haçlı Seferi (1189-1192)
·
Selahaddin Eyyubi’nin, Kudüs kralını Hittin Savaşı’nda
yenmesi ve Kudüs’ü alması üzerine düzenlenmiştir.
·
Bu sefere, Alman İmparatoru Frederik Barbaros,
Fransa Kralı Filip Ogüst ve İngiltere Kralı Arslan Yürekli Rişar katılmışlardır.
·
Haçlılar Kudüs’ü kuşattılarsa da başarılı olamadılar.
IV. Haçlı
Seferi (1204)
·
Kudüs’ün geri alınamaması üzerine düzenlenmiştir.
·
Deniz yoluyla Suriye’ye gitmeye karar veren Haçlılar,
daha sonra yollarını değiştirip İstanbul’a gelmişler ve Bizans İmparatorluğu’na
son verip Latin İmparatorluğu’nu kurmuşlardır.
Haçlı
Seferlerinin Sonuçları
Siyasî Sonuçları
·
Avrupa’da, Feodalite (Derebeylik) yönetimi zayıfladı.
·
Kralların siyasi güçleri arttı.
IV. Haçlı Seferi,
amacı dışında gerçekleşen bir sefer olmuştur.
Ekonomik
Sonuçlar
·
Akdeniz’de ticaret gelişti.
·
Venedik, Cenova ve Marsilya gibi liman şehirleri
önem kazandı.
Sosyal Sonuçlar
·
Ticaretle
uğraşan burjuva sınıfı zenginleşti ve önem kazandı.
Dinî Sonuçlar
·
Din adamlarına duyulan güven azaldı.
·
Papanın ve kilisenin gücü zayıfladı.
Bilim ve Teknik
Sonuçlar
·
Avrupalılar, Müslümanlardan pusula, barut, kağıt,
matbaa, şeker ve ipek işçiliğini öğrendiler.
·
İslam bilginlerinin eserleri, Latinceye çevrildi
·
Avrupa’da, bilim ve sanat alanında görülen gelişmeler,
Rönesans ve Reform hareketlerine ortam hazırladı.
Haçlı
Seferlerinin, Türk Tarihi Yönünden Sonuçları
·
Haçlı Seferlerinden en çok zarar gören, Anadolu
Selçuklu Devleti oldu.
·
Anadolu harap oldu.
·
Türkler, Batı Anadolu’dan Orta Anadolu’ya çekilmek
zorunda kaldılar.
·
Türklerin,
batıya ilerleyişi durdu.
·
İstanbul’un
fethi gecikti.