BoyutPedia

HAYÂLÎ, (?, Vardar Yenicesi - 1557 Edirne), (asıl adı Mehmed’dir), dîvan şairi. Hiç evlenmediği için Bekâr Memi diye de anılır. Düzenli bir öğrenim görmedi. İlk gençliğinde Kalenderî tarikatına girip tasavvufî düşüncelerle beslendi. Çok genç yaşta şiir söylemeye başladı ve kısa sürede ünü yayıldı. İskender Çelebi ve Mohaç’ı alan ünlü Vezir İbrahim Paşa’nın himayesindeki kişilerle birlikte İstanbul’a getirilince, dönemin padişahı Kanunî Sultan Süleyman’ın sevgisini kazanıp saraya alındı. Padişahın yanında Bağdat Seferi’ne katıldı. İbrahim Paşa’nın gözden düşüp idam edilmesinden sonra sancakbeyliğine atandı; ömrünün son yirmi yılını Edirne’de saraydan uzak geçirdi ve orada öldü. İlk gençliğinde, katıldığı tarikatın felsefesinden gelen neşe ve iyimserlik temalarının belirgin ögeler hâlinde ağır bastığı gazellerinde aşk ve tasavvuf iç içedir. Zengin bir iç dünyası olan Hayâlî, şiirlerinde söz oyunlarına yer vermemiş, yalın ve içten anlatımı yeğleyip yaşadığı dönemin özelliklerini dile getirmeye çalışmıştır. Mutasavvıf bir şair sayılmamasına karşın, yapıtlarında sıkça abdal, ışık, hiçlik, kanaat gibi tasavvuf deyimlerini kullanan Hayâlî, yaşadığı sürece tevazuyu elden bırakmamış, çok zengin olması gerekirken parasını cömertçe dağıtmış; öyle ki, bu derbederliği yüzünden şiirlerini bile oraya buraya dağılmaktan kurtaramamıştır. Kaynaklar, onu, duygulu ve ince bir şair olduğundan İranlı Hâfız-ı Şirazî’ye benzetir. Bu yüzden “Hâfız-ı Şirazî-i Rûm” adıyla anılır. Yaşadığı dönemde, Bâkî ile bir tutulmuş; hatta, tasavvufu işlemesi nedeniyle ondan da üstün sayılmıştır. Şiirleri, Ali Nihat Tarlan tarafından yazma nüshalar karşılaştırılarak, Hayalî Bey Dîvanı adıyla 1945 ve 1992 yıllarında iki kez yayımlanmıştır. Dîvan’da 20’si Kanunî Sultan Süleyman adına olmak üzere 27 kaside ve 668 gazel yer alır.