|
 
ISPARTA, Akdeniz Bölgesi’nin
kuzeybatısında, Göller Yöresi’nde il. Kuzey ve batıda Afyonkarahisar, doğuda
Konya, güneyde Antalya ve Burdur illeriyle sınırlanır. Yüzey Biçimleri:
Antalya sahil kuşağının kuzeyinde, Tekeli ve Taşeli yaylalarının birleşme noktasında
yer alan Isparta, oldukça dağlık bir yapıya sahiptir. İlin yükseltilerini
oluşturan Batı Torosların uzantıları arasında, zamanla suyla dolarak bugün göl
durumuna gelen kapalı havzalar yer alır. Öte yandan çukur alanların bir bölümü
alüvyonlarla dolarak küçük ancak yüksek ovalar oluşmuştur. İl sınırları içinde
kalan dağların en önemlisi Sultan Dağlarıdır. Isparta’nın kuzeydoğusunda yer
alan, kuzeybatı-güneydoğu doğrultulu bu dağ sırası, Konya ile Isparta arasında
ve Orta Anadolu ile Göller Yöresi arasında doğal bir sınır oluşturur. Sultan
Dağlarındaki en yüksek tepeler, Gelincikana Tepe (2.160 metre), Kömürcü Tepe (2.169 metre) ve Akpınar Dağı’dır (2.154 metre). İlin kuzeybatısında Afyonkarahisar ile sınır oluşturan ve Göller Yöresi’nin kuzeyinde Sultan
Dağlarıyla birleşen Karakuş Dağlarının en yüksek noktası Karakuş Tepesi’dir (1.995 metre). Torosların bir uzantısı ve Antalya’daki Sarp Dağ’ın devamı olan Kuyucak Dağları’nın en
yüksek tepeleri, Kocabulduk Tepe (2.337 metre) ve Dulup Tepe’dir (2.046 metre). Güneyden kuzeye doğru yönelerek Beyşehir kapalı göl havzası ile Köprü Suyu
havzasını ayıran Göl Dağları üzerindeki en yüksek nokta olan Dedegül Dağı (2.892 metre), aynı zamanda ilin en yüksek tepesidir. Isparta’nın önemli dağlarından biri olan Barla
Dağı (Gelincikdağı Tepesi, 2.799 metre), Isparta çöküntü alanı ile Eğridir göl
havzasını ayırır. Diğer belli başlı dağlar: Kapıdağ (2.447 metre) ve Akdağ’dır (1.687 metre). İl alanının % 14,8’ını kaplayan platolar 1.500 metre yükseklikten başlayarak 2.000-2.500 metreye dek dağ yamaçlarında basamaklar biçiminde
yükselir. Bunların en önemlileri Keçiborlu, Avşar, Barla, Senirkent ve Atabey
platolarıdır. İlin çöküntü alanlarının büyük bölümü, Beyşehir kapalı göl
havzası, Eğridir kapalı göl havzası, Burdur göl havzası ve Antalya havzasıdır.
Bu havzalar aynı zamanda ilin ve Göller Yöresi’nin en önemli göllerinin su
toplama alanlarıdır. Bu büyük göllerin dışındaki diğer göller Gölcük ve Kovada
Gölleridir. İlin belli başlı vadi, akarsu ve ovaları: Aksu ve Köprü Suyu ile
bunların vadileri ile Isparta, Kuleönü ve Bozanönü Ovalarıdır. İklim ve Bitki Örtüsü: Isparta iklim bakımından Akdeniz ile Orta Anadolu iklimi arasında
geçit niteliği taşır. Buna koşut olarak ilde yağışlı Akdeniz iklimi ve kurak
Orta Anadolu iklimi egemendir. Ancak ilin yaylalık kısımları, ovalık alanlara
oranla daha az yağışlı ve soğuktur. Yağışlar, ilin Akdeniz iklimi etkisi
altındaki güney kesimlerinde daha fazladır. Isparta’nın bitki örtüsünü 1.500 metre yükselti kuşağına dek Akdeniz’e özgü maki türü ağaçlıklarla meşenin egemen olduğu
ormanlar oluşturur. 2.300-2.500 metre arasında bu ormanlar yerini iğne yapraklı
ağaçlara bırakır. Ormanların dışında yaygın bitki örtüsü otlarlardır. Ekonomi:
Isparta eskiden beri gül, gülyağı ve halıcılık merkezidir. Türkiye’de en çok
gül, Isparta’da yetiştirilir. Gülsuyu ve gülyağı elde etmek üzere yapılan
gülcülük, ilin önde gelen tarımsal etkinliğini oluşturur. Tarımsal üretime
elverişli topraklarda bağlar, sebze bahçeleri ve tarlalar yer alır. Bu
alanlarda elma, buğday, arpa, yem bitkileri, şekerpancarı, nohut, üzüm ve
patates yetiştirilir. Türkiye’nin toplam elma üretiminin yüzde 13’ü il
topraklarından karşılanır. İlde en çok sığır, keçi ve koyun yetiştirilir.
Göllerde balık ve kerevit avcılığı yapılır. Ekonomide eskiden beri ormancılığın
önemli yeri vardır. Keçiborlu yöresinden çıkarılan kükürdün önemli bölümünden
sülfürik asit, boya, deterjan, kâğıt ve kauçuk üretiminde yararlanılır. Son
yıllarda ilin sanayisi (dokumacılık, halıcılık, gıda, iplik, giyim, deri,
gülsuyu ve gülyağı, yapı malzemeleri, kereste ve mobilya, deri, metal eşya,
plastik maddeler, tarım makineleri) gelişmeye başlamıştır. El tezgâhlarında
halıcılık önemli yer tutar. Turistik
Yerler: Isparta ve yöresi: Hamidoğulları ve Osmanlı
yapıları olan Hızırbey Camii (1312), Kutlubey Camii (1417), İplik Camii (1550),
Firdevs Bey Camii ve Bedesteni’dir (1561). Atabey ve yöresi: Ertokuş Medresesi
(1224). Eğirdir ve yöresi: Eğirdir Kalesi (Lidya dönemi), Baba Sultan Türbesi
(1328), Dündar Bey Medresesi (1237), Eğirdir Kervansarayı (Selçuklu dönemi),
Ertokuş Han (1223). Senirkent ve yöresi: Veli Baba Camii ve Türbesi (17.
yüzyıl). Yalvaç ve yöresi: Yalvaç’ın 2 km kuzeydoğusunda Roma döneminden Antioheia’da (MÖ 3. yüzyıl) kale, tiyatro, kutsal alan, su kemerleri, Augustus ve
Men Askanios Tapınağı.
ISPARTA (32)
Isparta ilinin merkezi olan kent.
Nüfusu 170.713 (2000). Tarih: Isparta çevresindeki yerleşimin tarihi günümüzden yaklaşık
35-40 bin yıl öncesine, Paleolitik ve Mezolitik çağlara kadar gider. Antik
Çağda Pisidya denilen yörede, MÖ 6. yüzyılda Baris adıyla kurulan kent, Arap
kaynaklarında adı “Sabarta” olarak geçer. Anlaşıldığına göre şimdiki “Isparta”
adı da “baris”in başına “Is” edatı eklenerek üretilmiştir. Yörede bulunan bir
başka eski kent ise Augustus döneminin en önemli kentlerinden olan
“Sagalassos”tur (Ağlasun). Bizans döneminde Heraklios Baransis olarak
adlandırılıyordu. Abbasîler 8. yüzyılda Isparta’yı iki kez işgal ettilerse de
Bizans ordusu karşısında geri çekilmek zorunda kaldılar. 1204’te Anadolu
Selçuklu yönetimine geçen Isparta, 1300’de Hamidoğulları’nın merkezi oldu ve
Hamidâbad adıyla anıldı. I. Murad döneminde, Hamidoğlu Hüseyin Bey, Karaağaç,
Beyşehir, Seydişehir ve Yalvaç’la birlikte Isparta’yı Osmanlılara sattı. I.
Murad’ın Balkanlar’da savaşmasından yararlanan Karamanoğlu Alaeddin Ali Bey,
1386’da şehri ele geçirdiyse de I. Murad kısa bir süre sonra geri aldı. Karamanoğulları’yla
Osmanlılar arasında iki kez daha el değiştiren kent, I.Mehmed (Çelebi)
tarafından 1415’te kesin olarak Osmanlı Devleti’ne katıldı ve Hamid Sancağı’nın
merkezi oldu. Kanunî Sultan Süleyman döneminde ticaret ve dokumacılık merkezi
olarak gelişti. 16. yüzyıl ortalarında suhtelerin (medrese öğrencileri)
çıkardığı olaylardan ve bu olayları izleyen Celalî isyanlarından büyük zarar
gördü. 1645’te Celalî Kara Haydar ve onun ölümünden sonra oğlu, Isparta ve
Afyon yöresini yağmaladı. 19. yüzyıl sonunda Konya vilâyetine bağlanan
Hamidâbad, Cumhuriyet döneminde il merkezi oldu; Hamidâbad adı da Isparta
olarak değiştirildi. Güzel Sanatlar: Isparta’daki en eski yapılar Hamidoğulları ve Osmanlı
dönemlerinden kalma olup bunlar da deprem ve yangınlarda büyük zarar görmüştür.
Bu dönemden kalan başlıca yapılar arasında Hızır Bey Camii (1312; 1714’te ve
1888’de onarım gördü.), Kutlu Bey Camii (1417), Hacı Abdi Camii (1550, 1781’de
onarıldı ve 1914 depreminden sonra iki katlı olarak yeniden yapıldı.) sayılabilir.
Kentteki en önemli yapı, Mimar Sinan’ın eseri olan Firdevs Bey Camii ve Firdevs
Bey Bedesteni’dir (1561).
ISPARTA
Yüzölçümü : 8.276 km2
Nüfusu : 513.681 (2000)
İlçe sayısı : 13
İl trafik kodu : 32
ISPARTA’NIN İLÇELERİ
İlçe İlçe
Nüfusu
Merkez 170.713
Aksu 9.554
Atabey 12.402
Eğirdir 40.996
Gelendost 22.370
Gönen 16.894
Keçiborlu 23.120
Senirkent 25.828
Sütçüler 18.839
Şarkikaraağaç 52.164
Uluborlu 13.248
Yalvaç 101.628
Yenişarbademli 5.925
Toplam (2000): 513.681
|
|