BoyutPedia

İZMİR İKTİSAT KONGRESİ, Kurtuluş Savaşı sonunda, savaştan yeni çıkmış ve ekonomisi çöküntüye uğramış Türkiye’nin izlemesi gereken iktisadî politikaları belirlemek amacıyla İktisat Vekili Mahmud Esad Bey’in (Bozkurt) girişimiyle İzmir’de düzenlenen üç kongre. Lozan barış görüşmelerinin kesintiye uğradığı bir dönemde toplanan İzmir İktisat Kongresi, aynı zamanda Türkiye’nin izleyeceği iktisadî politikaları Batılı ülkelere duyurma görevini de üstlenmişti. Kongrenin toplanması için, 1922 sonlarında İktisat Vekâleti, bütün illere birer genelge göndererek, her ilçeden sekiz temsilci seçilmesini istedi. Bu temsilcilerin üçü çiftçi, biri tüccar, biri sanayici, biri işçi, biri şirket ve biri banka temsilcisi olmak üzere altı grupta toplanıyordu. Ancak, daha sonra bu grupların sayısı sanayici, çiftçi, tüccar ve işçi olmak üzere dörde indirildi. Kongre, 17 Şubat 1923’te 1135 temsilcinin katılımıyla İzmir’de toplandı. Kongre divan başkanlığına Kâzım Karabekir Paşa, divan kâtipliğine Ahmed Hamdi (Başar) Bey seçildiler. Mustafa Kemal Paşa, kongreyi açış konuşmasında, “İktisat demek her şey demektir. Yaşamak için, mesut olmak için, insanî mevcudiyetimiz için ne lazımsa bunların tamamı demektir. Hülasa Osmanlı Devleti istiklalini çoktan kaybetmiştir. Osmanlı ülkesi yabancıların serbest bir müstemlekesinden başka bir şey değildir.” sözleriyle ekonominin önemini vurgulayıp Osmanlı Devleti’nin son dönemini ekonomik yönden değerlendirdi. Kongrede “Misak-ı İktisadî” (Ekonomi Andı) kabul edildi. Buna göre; Türk milletinin, büyük fedakârlıklarla sahip olduğu millî bağımsızlığından hiçbir ödün vermeyeceği, ekonomik gelişmemizin millî bağımsızlık esasları içinde sağlanacağı ve asıl amacın, siyasî bağımsızlık gibi iktisadî alanda da bağımsızlık olduğu, ayrıca ekonomik gelişmeye katkı sağlamak koşuluyla yabancı sermayeye karşı çıkılmayacağı; yerli üretimin geliştirilmesine çalışılacağı; lüks ithalattan kaçınılması gerektiği belirtildi. Bu arada çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi gruplarına ilişkin esaslar kabul edilerek iç gümrüklerin kaldırılması, yerine uygun bir vergi konularak aşarın kaldırılması; limanlar, demiryolları ve diğer ulaşım altyapılarının geliştirilmesi; Ziraat Bankası’nın yeniden düzenlenmesi; sanayinin gelişmesine yardımcı olacak biçimde Teşvik-i Sanayi Kanunu’nun yeniden gözden geçirilmesi; sanayicilere kredi vermek üzere bir sanayi bankasının kurulması; işçilerin çalışma saatlerinin düzenlenip, madenlerde 6 saatten fazla ve 18 yaşından küçük işçilerin çalıştırılmaması ve ameleye işçi denmesi gibi, çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi gruplarına ilişkin esaslar kabul edildi. 4 Mart 1923’te sona eren I. İzmir İktisat Kongresi’nde alınan kararların ancak bir bölümü daha sonraki yıllarda uygulanabildi.