|
 
İTALYA, Avrupa’da
devlet. Karadan Fransa, İsviçre ve Avusturya ile sınırlanır. Büyük kısmı;
doğuda Adriya, güneyde Yunan ve batıda Tiren denizleriyle çevrilen; uzunluğu
1.200, en geniş yerinde 580 km olan bir yarımada üzerindedir. Yer şekilleri
bakımından dört farklı bölgeden meydana gelir. 1) Alpler Bölgesi: Doğu-batı
doğrultuda, 1.000 km uzunlukta bir yay meydana getiren yüksek Alp Dağları’nın
güney yamaçları İtalya’da kalır. Genç ve yüksek oldukları hâlde, İtalya ile
Orta ve Batı Avrupa arasında ulaşım bakımından bir engel meydana getirmezler.
Alpler, geçitler (Mont, Cenis, Simplon, Brenner), demir ve karayolu tünelleri
ile aşılır. Yüksek kısımları sürekli kar ve buzullarla kaplı olan Alpler,
hidrolik enerji üretimi ve Po Ovası’nın sulanması bakımlarından büyük yarar
sağlarlar. 2) Appeninler Bölgesi: Alplerden ayrılan Appeninler, bütün
yarımadayı boydan boya keser. Alp sistemine bağlı olmakla beraber bu dağların
yüksekliği 3.000 metreyi aşmaz. En yüksek dorukları, Gran Sasso d’İtalia’dır (2.914 metre). 3) Po Ovası: Yeni oluşmuş bir arazidir; pliyosen döneminde Adriya Denizi’nin uzantısı
olan bir körfezdi. Po Ovası, akarsuların Alp ve Appeninlerden taşıyıp
getirdikleri alüvyonlarla dolmuştur. Bu birikim bugün de sürmektedir. Tarım ve
endüstri hayatı bakımından İtalya’nın en zengin ve en hayati bölgesidir. 4)
Adalar: Sicilya, yarımadadan dar Messina Boğazı ile ayrılır. Dağlık bir adadır.
Etna Volkanı da Sicilya’dadır. İkinci önemli ada olan Sardinya eski bir
masiftir. Bu iki büyük ada dışında, Tiren Denizi’nde daha birçok küçük adalar
yer alır. İtalya’da genel olarak tipik bir Akdeniz iklimi egemendir. Ancak, Po
Ovası’nda, Alpler’in yüksek kısımlarında bu iklim bozulur. Yine Appenin
Yarımadası’nın Dinar Dağlarına bakan doğu kıyıları ile Atlas Okyanusu etkilerini
daha kolay alabilen batı kıyıları arasında da iklim az çok farklıdır. Doğal
nüfus artışı oranı, ekonomik bakımdan az gelişmiş bazı ülkelere göre fazla
yüksek sayılmaz. Böyle olmakla beraber, 1,5 yüzyıldan beri nüfus artışı ve
meydana getirdiği yoğunluk, İtalya için önemli bir sorun olmaktadır. Arazi
bakımından küçük oluşunun yanı sıra, tarıma elverişsiz ya da az elverişli
toprakların geniş yer tutması, yeraltı kaynakları bakımından fakir oluşu, bu
durumun başlıca nedenleridir. Bu yüzden İtalya, 1,5 yüzyıldan beri dış
ülkelere, çoğunlukla da okyanus aşırı ülkelere en çok göçmen gönderen
ülkelerden biri olmuştur. Bu göçler azalmış olmakla beraber bugün de
sürmektedir. Ayrıca bazı İtalyanlar, Fransa, İsviçre, Belçika ve Almanya gibi
Avrupa ülkelerine çalışmak üzere gitmekte ve memleketlerini geçici olarak terk
etmektedirler. Ekonomik alanda göze çarpan en önemli özellik, Kuzey İtalya ile
Güney İtalya (Mezzogiorno) arasındaki dengesizliktir. Bu dengesizlik, günümüzde
de tümüyle giderilememiştir. İtalya büyük bir endüstri ülkesi olmakla beraber
(ulusal gelirin % 40 kadarını bu sektör sağlar), tarım da oldukça önemlidir.
Başlıca ürünler, buğday, mısır, pirinç, üzüm, turunçgiller ve şekerpancarıdır.
Enerji üretimi azdır. Demir cevheri ve antimuan, cıva, kurşun, çinko, kükürt ve
mermer az miktarda üretilir. Bu nedenle İtalya dışardan kömür, petrol gibi
yakıtlarla, başta demir olmak üzere madensel hammadde ithal eder. Bununla
birlikte, bol işgücü, teknik olanaklar bakımından gelişmişlik, coğrafî yerinin
sağladığı avantajlar nedeniyle İtalya, endüstrinin bütün kollarında ilerlemiş
bir ülkedir. Ham çelik, otomobil, turizm, motor ve makine, elektrikli aletler
gibi endüstri kolları oldukça gelişmiştir. İtalya’nın, 5.000 km’si ekspres yol
olmak üzere karayollarının uzunluğu toplam 300.000 km’yi geçer. 7.000 km’si
elektrikli olmak üzere 20.000 km demiryolu ve 12.000.000 gros tonluk deniz
ticaret filosuna sahiptir. İtalya Birliği’nin 1870’te kurulmasından I. Dünya
Savaşı’na kadar geçen yarım yüzyıllık süre içinde işbaşına gelen çeşitli
eğilimli hükûmetler, bazı yerel başarılara karşın, ülkenin bütünü için pek
yararlı olamamıştır. Bu dönemde pek çok İtalyan dış ülkelere göç etti. I. Dünya
Savaşı başlarında önce tarafsız kalan İtalya, Trieste, Trentina ve İstria
bölgelerini ele geçirmek ümidiyle 1915’te Avusturya’ya karşı savaşa girdi.
Savaş sonunda, Fiume hariç, adı geçen yerleri topraklarına kattı. I. Dünya Savaşı’ndan
sonra sosyal ve ekonomik bir bunalım içine düştü. Bu ortamdan yararlanan
Mussolini’nin faşist partisi, 1922’de Roma’ya yürüyerek iktidarı ele geçirdi.
Mussolini, ekonomik alanda bazı başarılar elde etti. 1922-1924’te Fiume’yi,
1935-1936’da Etiyopya’yı ele geçirdi. Akdeniz çevresinde İtalya yararına geniş
hayallerini açığa vurmaktan çekinmedi ve ülke içinde aldığı bazı önlemlerle
göçleri azalttı. 1936’da Roma-Berlin Mihveri kuruldu. 1937’de İtalya, Milletler
Cemiyeti’nden çıktı. 1939’da Arnavutluk’u işgal etti. II. Dünya Savaşı’na
katılan İtalya’nın Libya harekâtı, askerlik bakımından büyük bir bozgunla
sonuçlandı. 1943’ten itibaren faşist İtalya çökmeye başladı. 1943’te
müttefikler Sicilya’ya çıktılar ve oradan İtalya’ya geçtiler. Mussolini, kralın
emriyle tutuklandı. Mareşal Badoglio’nun kurduğu hükûmet ateşkes istemek
zorunda kaldı. 1946’da yapılan halkoylamasından sonra cumhuriyet yönetimini
seçti. Bunu izleyen dönemde değişen dengelerin ve koalisyonların bir dizi kısa
ömürlü hükûmet kurması, İtalya’yı siyasal istikrarsızlığa sürükledi. Karmaşık
seçim sistemini basitleştirmeye yönelik bir plan 1993’teki referandumda kabul
edildi. Böylece 1994’te parlamentonun iki kanadının dörtte üçüne basit çoğunluk
esasına, geri kalanının nispî temsile göre seçmeye dayanan bir sisteme geçildi.
Mayıs 2006 seçimlerini merkez sol adayı Giorgio Napolitano, cümhurbaşkanlığını
sürdürmektedir. Başbabakan ise, 1994, 2001 ve 2005 yıllarında kurduğu
kabinelerle görevini noktalayan Silvio Bersusconi’nin ardından seçilen Romano
Prodi’dir. Yönetim bakımından her biri birkaç “province”e bölünen 18 bölgeye
(compartimento) ayrıldı. Bu 18 bölge şunlardır: 1) Abruzzi e Molise, 2) Apulia,
3) Calabria, 4) Campania, 5) Emilia, 6) Latium, 7) Liguria, 8) Lombardiya, 9)
Lucania, 10) Marches, 11) Piemonte, 12) Sardinya, 13) Sicilya, 14) Toscana, 15)
Umbria, 16) Venezia Euganea, 17) Venezia Giulia, 18) Venezia Tridentina.
İTALYA
Resmî adı : İtalya
Cumhuriyeti
Yüzölçümü : 301.230
km2
Nüfus : 57.253.000
(2005)
Başkent : Roma
Resmî dil : İtalyanca
Din : %
98 Katolik, % 2 diğer
Para birimi : Euro
|
|