BoyutPedia

İBNİ RÜŞD, (asıl adı Ebu Velit Muhammed bin Ahmet bin Muhammed’dir), (1126 Kurtuba - 1198 Marakeş), Endülüslü Arap düşünürü. Avrupalılarca “Averroes” olarak bilinir. Kelam, fıkıh, edebiyat ve tıp okudu. İşbiliye’de bir süre kadılık yaptıktan sonra bütünüyle felsefeyle ilgilenmeye başladı. İslam ve Yunan filozoflarını, özellikle de Aristoteles ve Gazzali’nin görüşlerini inceledi. Saray hekimliği ve müderrisliğinde bulundu. Muvahhid hükümdarlarından Ebu Yakub Yusuf’un emriyle Aristoteles’in yapıtlarını şerhle görevlendirildi. Kur’an’ı bağnazca yorumlayanların suçlamaları sonucu gözden düşünce kitapları toplatılıp yakıldı ve kendisi de Fas’a sürüldü, orada öldü. İbni Rüşd, çağının, Aristoteles’i en iyi bilen filozofuydu. Onun mantık kuramını bütünüyle benimsedi ve İslam dininin ilkeleriyle bağdaştırmaya çalıştı. İmanı akıldan üstün tutan, aklın yanılıp imanın yanılmayacağını savunan Gazzali’ye karşı çıkarak akıl ve mantığın, doğru düşünme, yanlıştan kurtulma, gerçek bilgiye ulaşma konusunda tek geçerli araç olduğunu savundu. Ona göre felsefe bir bilimdir ve bu nedenle de yalnızca gerçeğe ve bilinene dayanmalıdır. Siyaset alanında ise esas olarak Platon’un “Devlet”inden etkilenmiştir. Düşünceleri hem İslam hem de Batı dünyasında büyük ilgi gördü. Yapıtları Latinceye çevrilerek Avrupa’da uzun yıllar okundu. Bununla birlikte hem bağnaz Müslümanlar hem de Papalık tarafından hoş karşılanmayan görüşleri zaman zaman yasaklandı. İbni Rüşd’den üç yüz yıl sonra yaşamış Hollandalı Herman von Riswik’in, onun düşüncelerini savunduğu için yakılması (1512) ilginçtir. Yapıtları: “Külliyat” (Colligel adıyla Latinceye çevrildi), “Tehâfüt-üt-Tehâfüt” (Gazzali’nin Tehâfüt-ül-Felasife adlı yapıtına karşı bir savunmadır), “Kitab-ı Mabaad-üt-Tabia” (Metafizik Üstüne Kitap), “Fasl-ül-Makal v’el Keşf an Menahic-ül-Edille” (Mantıkta Kanıtların Ortaya Konması ve Açıklanması).