'Her Şey' Hakkında Her Şey
KÂŞGARLI MAHMUD, (991 ? - 1091 Kâşgar), ilk Türkçe sözlük Divanü Lûgati’t Türk’ün yazarı. Yaşamı üstüne kesin ve ayrıntılı bilgi yoktur. Kâtip Çelebi’nin “Keşf-üz-Zünûn” adlı yapıtında, Mahmud bin Hüseyin bin Muhammed olarak adı geçen ve Barsganlı olduğu belirtilen Kâşgarlı Mahmud’un, Kutadgu Bilig yazarı Yusuf Has Hacib’in çağdaşı ve İslam Türk Devleti’ni kuran Karahanlılar soyundan geldiği bilinmektedir. Son bilgilere göre, Karahanlı tahtı için yetiştirilen ve Doğu Karahanlıların hükümdarlar listesinde dokuzuncu sırada tahta geçmesi gereken bir prenstir. “Divanü Lûgati’t Türk”, yazarının anlattığına göre, 25 Ocak 1072’de Bağdat’ta yazılmaya başlandı; 10 Şubat 1074’te bitirildi. Abbasî halifelerinden Muktedi Billah’ın oğlu Ebü’l-Kasım Abdullah’a sunulan “Divanü Lûgati’t Türk”, Türkçenin ilk sözlüğü, ilk dilbilgisi kitabı olarak kabul edilmektedir. Kâşgarlı Mahmud, eserini Bağdat’ta halifenin oğluna sunduktan birkaç yıl sonra Kâşgar’a 45 km uzaklıktaki Opal Köyü’ne döndü. Köyüne geldiğinde 89 yaşında olan Kâşgarlı Mahmud, kendi adını taşıyan medresede 8 yıl hocalık yaptıktan sonra 97 yaşında vefat etti ve medresesinin yanına gömüldü. KÂŞGARLI MAHMUD’UN ESERİ DİVANÜ LÛGATİ’T TÜRK Araplara Türkçe öğretmek ve Türkçenin zengin bir dil olduğunu göstermek amacıyla yazılan bu sözlük, Türk tarihi, coğrafyası, folkloru, mitolojisi ve halk edebiyatı üzerine çok değerli bilgileri içermektedir. Eserde alfabetik sırayla yazılmış 7500 kadar Türkçe sözcüğün karşılıkları verilmiş ve Türk illeriyle Türk boylarının dilleri tanıtılmıştır. Eser Arapça olmakla birlikte, içinde halk dilinden ve edebiyatından alınmış çok sayıda kelime, deyim, atasözü ve şiir örnekleri bulunmaktadır. Kâşgarlı Mahmud, Türkçe kelimelerin Arapça karşılıklarını verdikten sonra bunları açıklamak amacıyla bir atasözü, manzum bir parça, dörtlük veya beyit zikreder. Prof.Dr. Talât Tekin’in belirttiğine göre, kitapta örnek olarak alınan atasözlerinin sayısı 289, manzum parçalardaki toplam dize sayısı ise 764’tür. Eser bu özelliğiyle zengin ve eşsiz bir eski Türk şiiri antolojisidir. Kâşgarlı Mahmud, bu eserinde hiçbir şiiri bütün olarak vermemiştir. Her dörtlük, başka bir kelimenin örneği olarak verilmektedir. Bu nedenle M. Fuad Köprülü’den başlayarak yerli ve yabancı birçok araştırmacı, benzerlik gösteren dörtlükleri birleştirme denemesine girmişlerdir. Bir kısmı hece, bir kısmı da aruz vezniyle yazılmış bu şiirlerin bir bölümü İslamiyetten önceki Türk halk şiirinin en eski örnekleridir. Ayrıca kitapta yer alan haritanın, ilk Türk dünyası haritası olduğu belirtilmektedir. “Divanü Lûgati’t Türk”ü ilk kez Ali Emîri Efendi bularak, dönemin sadrazamı Talat Paşa’ya sunmuş; transkripsiyonu ve okunuş tespitini Ahmet Caferoğlu, çevirisini Kilisli Rifat Bey yapmış, ilk olarak 3 cilt hâlinde basılmıştır (1915-1917). Cumhuriyetten sonra, Besim Atalay çevirisiyle Türk Dil Kurumu tarafından (1939-1943) 4 cilt olarak yayımlanan Divanü Lûgati’t Türk’ün tek yazma nüshası İstanbul Fatih Millet Kütüphanesi’ndedir.
KÂŞGARLI MAHMUD, (991 ? - 1091 Kâşgar), ilk Türkçe sözlük Divanü Lûgati’t Türk’ün yazarı. Yaşamı üstüne kesin ve ayrıntılı bilgi yoktur. Kâtip Çelebi’nin “Keşf-üz-Zünûn” adlı yapıtında, Mahmud bin Hüseyin bin Muhammed olarak adı geçen ve Barsganlı olduğu belirtilen Kâşgarlı Mahmud’un, Kutadgu Bilig yazarı Yusuf Has Hacib’in çağdaşı ve İslam Türk Devleti’ni kuran Karahanlılar soyundan geldiği bilinmektedir. Son bilgilere göre, Karahanlı tahtı için yetiştirilen ve Doğu Karahanlıların hükümdarlar listesinde dokuzuncu sırada tahta geçmesi gereken bir prenstir. “Divanü Lûgati’t Türk”, yazarının anlattığına göre, 25 Ocak 1072’de Bağdat’ta yazılmaya başlandı; 10 Şubat 1074’te bitirildi. Abbasî halifelerinden Muktedi Billah’ın oğlu Ebü’l-Kasım Abdullah’a sunulan “Divanü Lûgati’t Türk”, Türkçenin ilk sözlüğü, ilk dilbilgisi kitabı olarak kabul edilmektedir. Kâşgarlı Mahmud, eserini Bağdat’ta halifenin oğluna sunduktan birkaç yıl sonra Kâşgar’a 45 km uzaklıktaki Opal Köyü’ne döndü. Köyüne geldiğinde 89 yaşında olan Kâşgarlı Mahmud, kendi adını taşıyan medresede 8 yıl hocalık yaptıktan sonra 97 yaşında vefat etti ve medresesinin yanına gömüldü.
KÂŞGARLI MAHMUD’UN ESERİ
DİVANÜ LÛGATİ’T TÜRK
Araplara Türkçe öğretmek ve Türkçenin zengin bir dil olduğunu göstermek amacıyla yazılan bu sözlük, Türk tarihi, coğrafyası, folkloru, mitolojisi ve halk edebiyatı üzerine çok değerli bilgileri içermektedir. Eserde alfabetik sırayla yazılmış 7500 kadar Türkçe sözcüğün karşılıkları verilmiş ve Türk illeriyle Türk boylarının dilleri tanıtılmıştır. Eser Arapça olmakla birlikte, içinde halk dilinden ve edebiyatından alınmış çok sayıda kelime, deyim, atasözü ve şiir örnekleri bulunmaktadır. Kâşgarlı Mahmud, Türkçe kelimelerin Arapça karşılıklarını verdikten sonra bunları açıklamak amacıyla bir atasözü, manzum bir parça, dörtlük veya beyit zikreder. Prof.Dr. Talât Tekin’in belirttiğine göre, kitapta örnek olarak alınan atasözlerinin sayısı 289, manzum parçalardaki toplam dize sayısı ise 764’tür. Eser bu özelliğiyle zengin ve eşsiz bir eski Türk şiiri antolojisidir. Kâşgarlı Mahmud, bu eserinde hiçbir şiiri bütün olarak vermemiştir. Her dörtlük, başka bir kelimenin örneği olarak verilmektedir. Bu nedenle M. Fuad Köprülü’den başlayarak yerli ve yabancı birçok araştırmacı, benzerlik gösteren dörtlükleri birleştirme denemesine girmişlerdir. Bir kısmı hece, bir kısmı da aruz vezniyle yazılmış bu şiirlerin bir bölümü İslamiyetten önceki Türk halk şiirinin en eski örnekleridir. Ayrıca kitapta yer alan haritanın, ilk Türk dünyası haritası olduğu belirtilmektedir. “Divanü Lûgati’t Türk”ü ilk kez Ali Emîri Efendi bularak, dönemin sadrazamı Talat Paşa’ya sunmuş; transkripsiyonu ve okunuş tespitini Ahmet Caferoğlu, çevirisini Kilisli Rifat Bey yapmış, ilk olarak 3 cilt hâlinde basılmıştır (1915-1917). Cumhuriyetten sonra, Besim Atalay çevirisiyle Türk Dil Kurumu tarafından (1939-1943) 4 cilt olarak yayımlanan Divanü Lûgati’t Türk’ün tek yazma nüshası İstanbul Fatih Millet Kütüphanesi’ndedir.
Bu sayfada yer alan bütün yazı, fotoğraf, resim, ilüstrasyon ve benzer diğer içerik özgündür ve Boyut Yayıncılık ve Ticaret A.Ş. mülkiyetindedir. Kısmen veya tamamen hiçbir şekilde basılı veya herhangi diğer bir elektronik ortamda (CD, Internet, Intranet, DVD, Video vs) izinsiz kullanılamaz.İktibas edilemez. Tüm içerik, gerçekleşebilecek telif hakkı ihlallerine karşı elektronik sistemlerce sürekli olarak kontrol edilmekte, tespit edilen ihlaller herhangi bir uyarıya gerek duyulmaksızın yasal işleme tabi tutulmaktadır.