BoyutPedia

KAMBRİYEN, 550-570 milyon yıl önce başlayıp yaklaşık 80 milyon yıl sürdüğü kabul edilen birinci zamana ait jeolojik dönem. Adını, döneme ait ilk araştırmaların Gallerde yapılmasından ötürü, Roma dilinde Galler anlamına gelen Cambria sözcüğünden alır. Hayvan ve bitkiler: Bu dönemde omurgasız deniz hayvanları yaygın olarak bulunmaktaydı. Kambriyen döneminin özelliği Prekambriyen dönemde varolan kabuksuz ve iskeletsiz hayvanların birçoğunun vücutlarının kireçli, fosfatlı ya da kitinli kabuklarla çevrelenip fosilleşebilir hayvan örneklerinin ortaya çıkmasıdır. Derisi dikenliler, kolsu-ayaklılar, çeşitli yumuşakçalar, tribolitler, eklem bacaklılar, sert koruyucu organlar oluşturdular. Kambriyen fosilleri, dönemindeki hayatın tam bir resmini vermekten uzaktır. Ancak, Paleontolojistler tarafından keşfedilen çeşitli fosiller, denizlerin hayvanlarla dolu olduğunu göstermektedir. Bu hayvanların bir kısmı denizin tabanında sürünmekte ya da kum ve çamurlara gömülerek ya da deniz dibindeki kum tanelerine, çakıllara yapışarak yaşamakta ya da sürüklenmekteydiler. Kambriyen bitki ve hayvanları bugün yeryüzünde olan örneklerine göre ilkeldirler. Ancak omurgasızların çoğunluğu ile birçok hayvan cinsi ortaya çıkmıştır. Denizlerde tüm hayvan evriminin dörtte üçünün Kambriyen evrimi öncesinde gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Bu dönemde bitkilerden çeşitli algler, su yosunları, mantarlar ve diğer türleri, su bitkileri olmak üzere deniz ve tatlı suda yaşarken, likenler ve ilkel yosunların kıyılarda bulundukları bilinmekte olup sadece kara hayvanları bilinmiyordu. Karada, denizden bağımsız olarak yaşayan bitkilerin gelişimi Kambriyen devri sonrasında gerçekleşti. Bitki ve hayvanların oluşturdukları faunalara göre Kambriyen devri dört bölgeye ayrılır. 1) Cebelitarık’tan, Ortadoğu ve Çinhindi’ni geçerek Kuzey Avustralya’ya uzanan Tetian Bölgesi. 2) Atlas Okyanusu’nun iki kıyısı boyunca, Kuzey ve Güney Avustralya’nın kuzeydoğu kıyılarında ve Orta Asya’da görülen Ekstrakratonik bölge. 3) Kuzey Amerika anakarasını çevreleyen Kratonik bölge. 4) Sibirya’nın kuzey kıyılarında görülen Boreal bölgesi. Kambriyen kayaları: En bilinen Kambriyen kayaları asıl olarak sığ ve orta derinlikteki deniz sularında oluşmuştur. Bunlar kum, çamur, kireçli çamurun deniz dibine çökmesinden ve daha sonra kumtaşı, şist ve kireçtaşı olarak birleşip sertleşmelerinden oluştu. Kambriyen kayaları, Grönland, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Afrika, Asya, Avustralya ve Antarktika’da bulunmaktadır. Kambriyen döneminde dağ oluşum izlerine sadece güney yarımkürede rastlanır.