BoyutPedia

LAPLACE, PIERRE-SIMON, MARQUIS DE, (1749 Beaumont-en-Auge/Normandiya - 1827 Paris), Fransız fizik, matematik ve astronomi bilgini. Bir çiftçinin oğluydu. Paris’e gelerek henüz yirmi yaşındayken Krallık Askerî Okulu’na matematik öğretmeni oldu. Napoléon da Laplace’ın öğrencilerindendi. Daha sonra öğretmen okuluna profesör oldu. İçişleri bakanlığı yaptı. 1799’da Senato’ya seçildi ve 1803’te Senato başkan yardımcısı oldu. Matematiksel çözümleme, astronomi ve fizik alanında önemli çalışmalar yaptı. 1773’te, Güneş sisteminin parametrelerine ilişkin bir incelemeye girişti (üç cisim problemi). Sistemli bir şekilde matematikten yararlanarak, Güneş sisteminin, o zamana kadar açıklanamaz sayılan yasalarını belirlediği gibi gök mekaniğinin temellerini de attı. 1796’da, ünlü kozmogoni varsayımını ortaya koydu. Bu varsayıma dayanarak Güneş sisteminin, dönen gaz hâldeki bir bulutsunun yoğuşması sonunda oluştuğunu ileri sürdü. Simgesel hesabı genelleştirdiği ve özellikle de, çok sayıda ölçüm üzerinde, ortalama sapmayı incelediği olasılıklar hesabına katkısı (Olasılıkların Analitik Kuramı, [Théorie analytigue des probabilités] 1812), çağdaş istatistiğin gelişmesine yardımcı oldu. İdeal gazların özgül ısısını inceledi: P basıncı ile V hacmi arasında, adiyabatik dönüşüm sırasında söz konusu olan bağıntıyı açıkladı: P.Vg = sabit (g = sabit basınç ve hacimdeki özgül ısıların oranı). Öte yandan, atmosferde, yükseltinin, basıncın logaritmasıyla doğru orantılı olduğunu ortaya koydu (sıcaklığın düzgün olarak dağıldığı varsayıldığında). Elektromanyetizmada, bir B manyetik indükleme alanının, içinden bir l elektrik akımı geçen bir telin dl uzunluğundaki ögesi üzerine uyguladığı dF kuvvetini (Laplace kuvveti) buldu: dF = l.B dl (Laplace yasası). Diferansiyel denklemler üzerinde yaptığı incelemeler sonucu, kendi adını taşıyan ve bir f(x) fonksiyonuna, F(z) = f(x)e^-zx.dx (integralleme yolunun, karmaşık düzlemde bir eğri olduğu) biçiminde tanımlanmış bir başka F(z) fonksiyonunu eşlik ettirmeye dayanan dönüşümü tanımladı.