EGE BÖLGESİ, adını Türkiye’nin batısındaki denizden
alan, 89.134 km2 genişliğinde coğrafî bölge. Ege Bölgesi,
Türkiye’nin yüzde 10,2’si kadar yer kaplar. Yüzey Biçimleri: Kıyıları
çok girintili çıkıntılıdır. Kuzeyde Edremit Körfezi kıyılarından, güneyde
Köyceğiz Gölü ağzı yakınlarına kadar uzanır. Güneydoğu Akdeniz Bölgesi’ne
(Antalya bölümü: Antalya ve Göller yöresi) komşu olur; doğuda İç Anadolu’ya
doğru girer, kuzeydoğuda Marmara Bölgesi’ne (Güney Marmara bölümü) bitişir;
kuzeyde bu bölge, Susurluk Çayı’nın kuzey-güney doğrultusunda uzanan vadisi
etrafında Ege bölümü içine doğru girer. Ege Bölgesi, Ege bölümü ve İçbatı
Anadolu olmak üzere ikiye ayrılır. Bölgenin sınırları içinde İzmir, Manisa,
Aydın, Uşak ve Kütahya illerinin bütünü, Muğla, Denizli ve Afyonkarahisar
illerinin büyük bir kesimi, Balıkesir (Edremit Körfezi kıyıları) ve Bursa
ilinin de bazı bölümleri yer alır. İktisadî olaylar açısından; İzmir, Manisa,
Aydın, Muğla ve Denizli illeri Ege bölümünün; Uşak; Kütahya ve Afyonkarahisar
illeri de İçbatı Anadolu bölümünün özelliklerini taşırlar. Ege bölümü içinde,
Edremit, Bakırçay, Aşağı Gediz, İzmir-Urla, Küçük Menderes, Büyük Menderes
(orta ve aşağı kesimler), Menteşe (iç ve güney kesimleri); İçbatı Anadolu
bölümünde; Simav, Yukarı Gediz, Yukarı Büyük Menderes, Afyonkarahisar ve
Kütahya yöreleri yer alır. Ege Bölgesi’nin batı kesimini oluşturan Asıl Ege
Bölümü çöküntü alanlarıyla, bu çöküntü alanlarını birbirinden ayıran ve kıyıya
dik uzanan dağlardan oluşur. Genellikle doğu-batı doğrultusunda uzanan bu oluk
biçimli alanların başlıcaları; Edremit Ovası, Bakırçay Ovası, Gediz Ovası,
Küçük Menderes Ovası, Büyük Menderes Ovası ve Gökova’dır. Başlıca dağlar ise
Madra Dağı, Koz Dağı, Yunt Dağı, Bozdağlar, Aydın Dağları, Beşparmak Dağı,
Kurukümes Dağı, Akdağ ve Ege Bölgesi’nin en yüksek kültesi olan Honaz Dağı’dır
(2 528 metre). Asıl Ege Bölümü’nün Ege Denizi kıyıları çok girintili ve
çıkıntılıdır. En önemli girintiler kuzey-güney doğrultusunda sırasıyla Edremit
Körfezi, Dikili Körfezi, Çandarlı Körfezi, İzmir Körfezi, Kuşadası Körfezi,
Güllük Körfezi ve Gökova Körfezi’dir. En önemli çıkıntılar ise Urla Yarımadası,
Dilek Yarımadası, Bodrum Yarımadası ve Reşadiye Yarımadası’dır. Ege Bölgesi’nin
doğu kesimini oluşturan İçbatı Anadolu Bölümü, genel olarak 1 000 m’yi aşan
dalgalı düzlükleri kaplar. Bu bölümde kuzeybatı-güneydoğu doğrultusunda
birbirine paralel uzanan dağlar yer alır. Bu dağlar, Uludağ’dan başlayarak
güneye doğru Domaniç Dağı, Türkmen Dağı ve Emir Dağı olarak sıralanır. Bu
dağların batısında Eğrigöz Dağı, Şaphane Dağı, Murat Dağı ve Kumalar Dağı yer
alır. İçbatı Anadolu Bölümü’nde Gördes-Uşak Platosu gibi yüksek düzlükler de
önemli yer tutar. Ege Bölgesi akarsular açısından oldukça zengindir. Bu
akarsuların en önemlileri; iç kesimlerden doğup Ege Denizi’ne dökülen Gediz
Nehri, Küçük Menderes Nehri ve Büyük Menderes Nehri’dir. Havran Çayı, Bakırçay
da Ege Denizi’ne dökülen diğer akarsulardır. Marmara Denizi’ne dökülen Susurluk
Çayı’nın önemli kollarından Orhaneli Çayı, Emet Çayı ve Simav Çayı da Ege
Bölgesi’nin kuzey kesimlerinden kaynaklanır. İçbatı Anadolu Bölümü’nden
kaynaklanan Porsuk ve Seyri Çayları Sakarya Nehri aracılığıyla Karadeniz’e
ulaşır. Bafa Gölü, Işıklı Göl, Marmara Gölü ve Dil Gölü (Karine Gölü) Ege
Bölgesi’nin başlıca doğal gölleridir. Bölgede bulunan başlıca yapay göller ise,
Demirköprü Barajı, Adıgüzel Barajı ve Kemer Barajı’dır. İklim: Batı
kesiminde Akdeniz iklimi, doğu kesiminde karasal iklim hâkimdir. Ege Denizi’ne
yakın bölgelerde yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlı; iç kesimlerde
yazlar ılık ve az yağışlı, kışlar soğuk ve çok yağışlı geçer. Bölgeye düşen
yıllık ortalama yağış miktarı 500-1 000 mm arasında değişir. Yıllık ortalama sıcaklık Afyonkarahisar’da 11,1 °C, İzmir’de 17,6 °C, Bodrum’da 18,9 °C’dir. Bitki Örtüsü ve Yaban Hayat: Ege Bölgesi topraklarının %30’a
yakın bölümü tarıma ayrılmıştır. Ekili alanların 3/4’ünden çoğunu tahıl
tarlaları kaplar. Ayrıca pamuk ve tütün gibi endüstri bitkileri yetiştirilir.
Tütün tarımı Bakırçay, Gediz, Büyük Menderes vadilerinin geniş alanı üzerinde
yapılır. Büyük Menderes vadisinde incir, Menteşe kıyılarında turunçgiller
yetiştirilir. Edremit-Ayvalık yöresi, Türkiye’nin en önemli zeytin üretim
bölgesidir. Ege Bölgesi’nde hayvancılık pek gelişmemiştir. Nüfus: 2000 sayımına
göre bölgenin nüfusu 8,9 milyondur. Nüfus yoğunluğu km_’ye 100 kişidir. Bu,
Türkiye ortalamasının biraz üstündedir. En yoğun nüfuslu üçüncü bölgedir.
Kentsel nüfus daha fazla (% 61) olup %65 olan Türkiye ortalamasına yakındır.
Nüfus kıyılarda, alüvyal ovalarda yoğunlaşmıştır. İç kesimlere gidildikçe nüfus
yoğunluğu azalır. Buralarda da nüfus maden işletmelerinin çevresine ve ovalara
toplanmıştır. Kıyıda Menteşe yöresi, dağlık alan olması nedeniyle az
nüfuslanmıştır. Nüfus artış hızı binde 16’dır (Türkiye binde 18,3). Tarih:
Doğal güzellikleri ve çok eski çağlardan kalma tarihî eserleriyle
Ege Bölgesi, turizm açısından da çok önemli bir bölgedir. Kıyı kesimlerde eski
çağlarda kurulmuş bazı tarihî kentler Assos, Bergama, Sart, Efes, Milet, Bodrum
ve Pamukkale’dir. Turizm açısından çok değerli birçok tatil köyü vardır.
Başlıca turizm merkezleri, Akçay, Ayvalık, Foça, İzmir, Çeşme, Kuşadası,
Bodrum, Datça ve Marmaris’tir. Kuşadası, Bodrum ve Marmaris’te bulunan yat
limanları çok önemlidir. Türkiye’nin en büyük limanlarından biri İzmir’dedir.
Bölgenin öteki önemli limanları Dikili, Çeşme, Kuşadası, Bodrum ve Marmaris
liman ve iskeleleridir. En büyük hava limanı da İzmir’de bulunan Menderes Hava
Limanıdır.
EGE
BÖLGESİ
BÖLGENİN GENEL ÖZELLİKLERİ
·
Bölge, Ege Denizi kıyılarından başlayarak doğuya
doğru gittikçe daralan ve yükselen bir üçgen şeklindedir.
·
Kuzeyden Marmara, güneyden Akdeniz, doğudan İç
Anadolu bölgeleri ile çevrilidir.
·
Kuzeyde Kaz Dağları’ndan güneyde Marmaris’e kadar
uzanır.
·
Türkiye’nin beşinci büyük bölgesidir.
·
Dağlar kıyıya dik uzandıkları için kıyılar çok
girintili çıkıntılıdır (enine kıyılar).
·
Bölgenin batısında yer kabuğu hareketlerine bağlı
olarak kırılmalar meydana gelmiş, bunun sonucunda yükselen yerler dağları
(horst), çöken yerler (graben) uzun olukları meydana getirmiştir.
·
Bu grabenlerde Bakırçay, Gediz, Küçük ve Büyük
Menderes Nehirleri, doğu-batı doğrultusunda akarlar.
·
Bölgede nüfus yoğunluğu fazladır; nüfus genellikle
kıyıya yakın kısımlarda, akarsuların içinde aktığı ovalarda toplanmıştır.
·
Bölgede tarım ve sanayi faaliyetleri gelişmiştir.
Dağların Doğrultusunun Ortaya Çıkardığı Sonuçlar
·
Deniz ikliminin etkisi iç kısımlara kadar
sokulmuştur.
·
Kıyıda yağış miktarı azalmıştır.
·
Doğu-batı doğrultusunda ulaşım kolaylaşmıştır.
·
Kıyıda girinti-çıkıntı artmış, birçok koy ve
körfezler oluşmuştur.
·
Kıyı uzunluğu artmıştır.
BÖLGENİN BÖLÜMLERİ
Asıl Ege Bölümü
·
Kuzeyde Kaz Dağı’ndan güneyde Marmaris’e, Ege
Denizi’nden doğuya doğru da 150-200 km içerilere kadar uzanır.
·
Kuzeyden güneye doğru doğu-batı doğrultusunda
uzanan dağlar, Kaz Dağı, Marda Dağı, Yunt Dağı, Bozdağlar, Aydın Dağları ve
Menteşe dağlık yöresidir.
·
Dağlar arasında, Bakırçay, Gediz, Küçük ve Büyük
Menderes akarsuları ve alüvyonlarla meydana getirdikleri ovalar yer alır.
·
Akarsuların taşıdıkları alüvyonlarla denizi
doldurmaları üzerine eski yerleşim yerlerinden bazıları denizden uzaklaşmıştır.
·
Küçük Menderes’in deltasındaki Efes ile Büyük
Menderes’in deltasındaki Milet şehirleri bugün kıyıdan uzaklaşmış
durumdadırlar.
·
Gediz Nehri’nin getirdiği alüvyonlarla İzmir
Körfezi’nin dolmaması için 1886 yılında nehrin yatağı değiştirilmiştir.
·
Ege bölümünün en büyük gölü olan Çamiçi (Bafa)
Gölü, akarsuların getirdiği alüvyonların, bir körfezin önünü kapatması ile
meydana gelmiş bir set gölüdür.
·
Bölümde Akdeniz iklimi ve maki bitki örtüsü
görülür.
·
Türkiye’de deniz etkisinin iç kısımlara en fazla
sokulduğu bölümdür.
·
Yüksek yerlerde ormanlar görülür. Menteşe Yöresi
yüksek olduğundan yağışlı ve orman bakımından zengindir.
·
Geniş ve verimli tarım alanları bulunduğu için
nüfus, ovalar çevresinde ve kıyılarda yoğunlaşmıştır.
·
Tarım, ticaret, turizm, sanayi, kültür hizmetleri
geliştiği için oldukça fazla iç göç alan bir bölümdür
·
İzmir, Manisa, Denizli, Aydın, Muğla, Nazilli,
Söke, Salihli, Turgutlu, Akhisar, Ödemiş, Tire, bölümün önemli yerleşim
yerleridir.
·
İzmir, ülkemizin üçüncü büyük kenti ve önemli ihraç
limanımızdır. Doğal bir limana, iyi bir ulaşım ağına sahip olması ve çevresinde
geniş ve verimli üretim alanlarının bulunması, önemli bir ticaret, sanayi,
kültür, ihracat ve turizm merkezi hâline gelmesine neden olmuştur.
Bölümde yetiştirilen ürünler:
·
Zeytin, Edremit ve Ayvalık’ta
·
Tütün, Bakırçay Ovası ve İzmir çevresinde
·
Çekirdeksiz üzüm, Gediz ve Küçük Menderes
ovalarında; incir, Büyük Menderes Ovası’nda yetiştirilmektedir. Ayrıca; pamuk,
mısır, turunçgiller, sebze ve çeşitli meyveler de yetiştirilir.
·
Kümes ve besi hayvancılığı yanı sıra Muğla’da
arıcılık gelişmiştir.
·
Bölüm, maden bakımından zengindir.
·
Krom; Menteşe Yöresi’nde
·
Demir; Kaz Dağları eteklerinde,
·
Linyit; Soma, Yatağan, Bornova’da,
·
Altın; Bergama ve Söke’de,
·
Zımpara taşı; Muğla ve İzmir’de,
·
Cıva; Ödemiş’te,
·
Tuz; İzmir Çamaltı’ndan çıkarılır.
·
Tarihî özellikleri, plajları ve doğal güzellikleri
ile bölüm, Türkiye’nin en önemli turizm alanlarındandır. Efes, Milet, Bergama,
Didim, Foça, Pamukkale ile kıyılardaki koy ve körfezler, tarih ve deniz
turizmine olanak sağlamaktadır.
İç Batı Anadolu Bölümü
·
Ege Bölümü ile İç Anadolu Bölgesi arasında yer
alır.
·
Bölüm, platolarla kaplıdır ve bunların üzerinde
yükseltileri 2.000 metreyi geçen Murat, Emir, Eğrigöz, Şaphane Dağları vardır.
·
Kula çevresinde çok sayıda volkan konisi bulunur.
Bu yöre, lav ve volkan külleriyle örtülüdür.
·
Kütahya ve Afyon çevresi, bölümün önemli
düzlüklerini oluşturur.
·
Sakarya ve kolu Porsuk ile Gediz ve Büyük Menderes
akarsuları bu bölgeden doğarlar.
·
Gediz üzerindeki Demirköprü Barajı ile Büyük
Menderes üzerindeki Adıgüzel Barajı, bu bölümde bulunur.
·
Tektonik göller olan Eber ve Karamik gölleri burada
yer olur.
·
Denizden uzak ve yükselti fazla olduğundan iklim
karasaldır. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlıdır, don olayları
sık görülür. Doğal bitki örtüsü bozkırdır. Yüksek yerlerde ormanlar görülür.
·
İklimin sert, yer şekillerinin yüksek ve engebeli,
tarım alanlarının dar ve ürün çeşidinin az oluşu nedeniyle bölümde nüfus azdır.
Öteki bölgelere göç verir.
·
Uşak, Afyon, Kütahya, en önemli yerleşim, ticaret
ve sanayi merkezleridir.
·
Gediz, Simav, Tavşanlı, Emet, Kula, Gördes,
Sandıklı, öteki önemli yerleşim yerleridir.
·
Yetiştirilen başlıca ürünler; arpa, buğday,
şekerpancarı, haşhaş, sebze ve meyvelerdir.
·
Bölümde küçükbaş hayvancılık gelişmiştir.
·
Halıcılık; Uşak, Kula, Demirci, Simav, Gördes
çevresinde gelişmiştir.
·
Bölümün en önemli yeraltı zenginliği linyit
kömürüdür. Kütahya dolaylarında Tavşanlı, Tunçbilek, Seyitömer. Değirmisaz
çevresinde çıkarılır. Tunçbilek ve Seyitömer’de termik santraller kurulmuştur.
·
Kütahya’da çinicilik çok yaygındır, krom yatakları
bulunur.
· &n