|
EKVADOR, Güney Amerika’da devlet. Kuzeyde Kolombiya, doğuda ve
güneyde Peru, batıda Pasifik Okyanusu’yla çevrilidir. Yüzey Biçimleri: Üç
bölümde incelenir. Okyanus kıyısı boyunca, 20-160 km arasında değişen bir genişlikte uzanan kıyı şeridi, genellikle alüvyonlarla kaplı, verimli bir
alandır. Kuzeyinde bataklıklar, güneyinde ise çöl alanları yer alır. Orta bölge
yoğun tropikal ormanlarla kaplıdır. İkinci bölge olan And Dağları (Sierralar)
kuzeyden güneye iki şerit hâlinde iner ve bunlar arasında yer yer yüksek
platoların yanı sıra, kimi etkin çok sayıda yanardağ görülür. And Dağları
üzerindeki en yüksek nokta Chimborazo’dur (6.267 metre). Cotopaxi Yanardağı (5.877 metre), dünyanın en yüksek etkin yanardağıdır. Üçüncü bölge,
Doğu Bölgesi (Oriente), And’ın doğu yamaçlarından başlayıp Peru sınırına dek
süren tropik ormanlarla kaplıdır. Pastaza, Tigre ve Napo Irmakları bu
topraklardan çıkarak Amazon sistemine bağlanır. Ülkenin diğer iki önemli
akarsuyu, kıyı şeridinde yer alan Esmeraldas ve Guayas’tır. Bu üç bölgenin
dışında, Ekvador kıyılarından yaklaşık 1000 km uzaklıkta belli başlı 13 adadan oluşan Galapagos Adaları (Archipielago Colon, 7.844 km2), sönmüş yanardağlar, yanardağ
artıkları, bitki örtüsü ve yabanıl yaşamıyla tanınır. Darwin’in, The Origin of
Species (Türlerin Kökeni, 1859) adlı eserlerindeki araştırmalar bu adalarda
yapılmıştır. İklim: Genelde egemen olan tropikal iklim, coğrafî
bölgeler ve yüksekliğe göre değişir. Görece daha serin olan kıyı şeridi ve
Galapagos Adalarında ortalama ısı 22°C dolayındadır. Sürekli bir ilkbahar havası egemendir. Şubat-mart ve ekim-kasım dönemlerinde artan yağışlar 200 mm’nin
altındadır. Yumuşak bir iklime sahip olan Sierralar’da, kasım-mart dönemi
yıllık yağış ortalaması 4.000 mm’dir. Isı 9°C ile 18°C arasında değişir. Doğu Bölgesi’nde mayıs-ağustos döneminde görülen yağışlar 4.000 mm’yi aşar ve
sıcaklık 22°C - 35°C arasında değişir. Bitki Örtüsü ve Yaban Hayat: Kuzeydeki
tropikal orman ve mangrov bataklıkları, güneye inildikçe azalır; savanalar ve
dikenli bitki örtüsünden, kıyı şeridinin en güneyinde çöl alanına geçilir.
Andların Okyanusa bakan yüzü sürekli yeşil ormanlarla kaplıdır. Doğu yüzünün
toprak yapısı ancak çalı ve ağaççık bitki örtüsüne elverir. Doğu bölgesi,
tropikal yağmur ormanlarıyla örtülüdür. Bu ormanlar, pars, tapir ve 1.500
dolayında kuş türünü barındırır. Galapagos Adalarında ise 9.000 - 10.000
dolayında dev kaplumbağa, iguana ayrıca, 1970’ten bu yana öldürülmekte olan
vahşileşmiş evcil hayvanlar (50 bin keçi, domuz, eşek, kedi, köpek) vardır. Ekonomi:
Topraklarının sadece yüzde 15’i ekili olmasına rağmen bir tarım ülkesidir.
Nüfusun % 44’ü kırsal kesimde yaşar. Orta bölgede tahıl ve patates, Oriente’de
kauçuk ve kerestelik ağaçlar, kıyı bölgesinde (Guayas, Manabi, Los Rios ve
Esmeraldas) ise çeşitli tropikal ihraç ürünleri yetiştirilir: şekerkamışı,
kahve, kakao, muz (özellikle, ülkenin ticaret yaptığı başlıca ülke olan ABD’ye
ihraç edilir), pamuk, tütün, sisal. Hayvancılık (süt ve süt ürünleriyle
büyükbaş hayvanlar, Sierra’da koyun ve domuz) ve balıkçılıkta önemli bir yere
sahiptir. Yeraltı kaynaklarının başında Guayaquil’in batısında yer alan Santa
Elena’dan (Ancon-La Libertad petrol boru hattıyla) ve Oriente’den çıkarılan
petrol gelir. Petrol, CEPE (Corporacion Estatal Petrolera Ecuatoriana,
Texaco’nun ortağı) tarafından çıkarılır ve bir bölümü ihraç edilir. And
Dağlarının ötesine kadar uzanan 500 km uzunluğundaki bir petrol boru hattı
Sacha’yı (Oriente) Esmeraldas Limanına bağlar. Ekvador, 1973’te OPEC’e üye
olmuştur. Altın madenciliği gerilemekte, diğer madenler ise çok az
işletilmektedir. Henüz zayıf olan sanayi, esas olarak Guayaquil, Quito, Cuenca
ve Ambata’da toplanmıştır. Sanayi, petrol rafinerileri (Esmeraldas, Caitivo,
Quito) dışında, pamuk fabrikaları, gübre ve gıda maddeleri (şeker, makarna,
zeytinyağı, bira) üretimi, otomobil lastiği, çimento fabrikaları ve
zanaatçılıkla (deri, panama şapkalar) sınırlıdır. Ekilebilir toprakların azlığı
ve ulaşım güçlüğü (Panamerikan karayolu, kuzey-güney doğrultusunda uzanan en
önemli eksendir) ülke ekonomisini baltalar. Körfezin girişinde, Puna Adası’nın
karşısında yer alan Guayaquil, Ekvador’un dış ticaretinde ağırlıklı bir yere
sahiptir. Ulusal Kalkınma Fonu (Fonade), petrol gelirlerini (yılda 600-800
milyon dolar) kullanarak önemli projeleri finanse eder. Ekvador, ödemeler
dengesini düzeltmek ve dış borçlarını kapatmak için And Paktı’na üyeliğinden ve
Amerikan yardımından olabildiğince yararlanır. Tarih: 15.
yüzyılda İnka İmparatorluğu’nun bir bölümünü meydana getiren Ekvador, 1533’te
Pizarro ve Benálcazar tarafından fethedilerek bir İspanya kolonisi hâline
getirildi. 1809’da başlayan bağımsızlık savaşlarını kazanan General Sucre,
1822’de bağımsızlığı ilan ettiyse de ülke tam bağımsızlığına ancak 1830’da
kavuştu. Fakat bu tarihten sonra sürekli bir bunalım içinde yaşadı: Partiler
arasında anlaşmazlıklar, komşu ülkelerle (Kolombiya, Peru) savaşlar, askerî
hükûmet darbeleri, cunta yönetimi gibi. 1981 Eylül’ünde “Bloksuzlar” hareketine
katıldı.
EKVADOR
Resmî adı : Ekvador
Cumhuriyeti
Yüzölçümü : 270.667
km2
Nüfus : 13.379.000
(2005)
Başkent : Quito
Resmî dil : İspanyolca
Din : %
93 Katolik, % 7 diğer
Para birimi : Sucre
(ECS)
|
|