BoyutPedia

ESENDAL, MEMDUH ŞEVKET, (1883 Çorlu - 17 Mayıs 1952 Ankara), TBMM Hükûmeti’nin ilk diplomatlarından, siyaset adamı, yazar. Çocukluk yıllarında düzenli bir öğrenim görmedi. Balkan Savaşlarına kadar toprağa bağlı işlerde çalışarak ailesini geçindirdi. Bu arada İttihat ve Terakki Fırkası’nda siyasî mücadeleye atıldı. Daha sonra İstanbul’a yerleşti. Partinin Anadolu illeri müfettişi olarak çalışmaya başladı. Üretime katkısı olan toplulukların yurt yönetiminde de payı olması gerektiğini savundu. Türk-İslâm dünyasındaki meslek kuruluşları olan Fütüvvet örgütünün canlandırılmasını, milletvekillerini illerin değil, eski loncaların bir devamı şeklinde kurulacak Esnaf Odaları’nın seçmesi gerektiğini savundu. Meslekî Temsil adı verilen bu esasa dayanılarak kurulan Esnaf Odaları’nın yönetiminde görev aldı. Mütareke dönemi sonrası Kurtuluş Savaşı’na katıldı. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nce orta elçi olarak Azerbaycan’a gönderildi (1920). Bir süre İstanbul’da öğretmenlik yaptıktan sonra Tahran elçiliği (1925-1930), Elâzığ milletvekilliği (1930-1932), Kâbil ve Moskova elçilikleri, Bilecik milletvekilliği ve Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) genel sekreterliği görevlerinde bulundu (1932-1945). 1946’da Bilecik’ten bir kez daha milletvekili seçildi. İlk öykülerini yayımladığı Meslek (1925) dergisinden sonra Sanat ve Edebiyat, Ulus, Seçilmiş Hikâyeler, Türk Dili gazete ve dergilerinde (1947-1952) yazdı. “Ayaşlı ve Kiracıları” (1945, ayrıca TV dizisi oldu) adlı romanı ile CHP Roman Armağanı’nda derece aldı. I.Dünya Savaşı kuşağının edebiyatımızda yarattığı gelişme içinde, anlatımda yalınlık ilkesini uygulayan öyküleriyle önemli bir yer edindi. Öykülerinin en belirgin özelliği, çizdiği tipleri ruhsal bakımdan derinlemesine yansıtan derin bir gözlem gücüne dayanmasıdır. Öykülerinde günlük yaşamın sade, silik görünen sıradan olaylarını ele aldı. Küçük insanların günlük yaşamlarından kesitler sundu. Siyasal kimliğiyle yazar kişiliğini karıştırmamak için eserlerinde M.Ş.E., Mustafa Yalınkat, M.Oğulcuk gibi takma adlar kullandı. Başlıca eserleri: Ayaşlı ve Kiracıları (roman, 1934), Hikâyeler (birinci kitap, 1946, ikinci kitap, 1946). Bu kitaplar Otlakçı ve Mendil Altında adlarıyla Dost Yayınevi tarafından yeni kapaklarla çıkarıldı (1958), Temiz Sevgiler (öyküler, 1965), Ev Ona Yakıştı (1972). Romanları; Ayaşlı ve Kiracıları (1934), Sahan Külbastısı (1983), Veysel Çavuş (1984), Bizim Nesibe (1985), Kelepir (1986), Gödek Mehmet, Miras, Güllüce Bağları Yolunda, Gönül Kaçanı Kovalar, Bir Kucak Çiçek(1996), Tahran Anıları ve Düşsel Yazılar (1999).