EŞREF, (asıl adı Mehmed Eşref olup
Şair Eşref diye tanınır), (1847 Gelenbe/Kırkağaç/Manisa - 22 Mayıs 1912
Kırkağaç/Manisa), şair ve yazar. İlköğrenimini doğduğu kasabanın Sıbyan
mektebinde yaptı. Manisa Hatuniye Medresesi’nde okudu; Arapça, Farsça yanı sıra
matematik ve tarih okudu. Daha sonra Manisa Tahrirat Kalemi ve Muhasebe
Kalemi’nde çalıştı. Mal müdürlüğü ve kaymakam vekilliği yaptı. 1879’da Fatsa
kaymakamlığına atandı. Çeşitli yerlerde kaymakamlık görevinde bulundu.
Abdülhamid’in baskı rejimi sırasında, 1902’de Gördes kaymakamıyken dönemin
yolsuzluklarını dile getiren yazıları yüzünden tutuklu olarak İstanbul’a
getirildi ve bir yıl hapis yattı. Cezaevinden çıktıktan bir yıl sonra Mısır’a
kaçtı (1904). II. Meşrutiyet’in ilânına kadar Kıbrıs, Fransa ve İsviçre’de
yaşadı. Dönüşünde İstanbul’da Yeni Gazete’de yazmaya başladı; Eşref adlı
haftalık mizah gazetesini yayımladı. 1908’de Adana vali muavinliğinde bulundu
ve bir süre sonra emekliye ayrılıp memleketi Kırkağaç’a çekildi ve orada vefat
etti. Mezarı, Kırkağaç İstasyon yolu kenarındadır. Kıta, muhammes, gazel,
kaside gibi dîvan nazım biçimleri içinde, kimi zaman tekniğe hiç önem
verilmeden yazılmış, kabaca sövgüler yazmasına karşılık, genellikle son yüzyıl
yergi şiirinin güçlü örneklerini veren Eşref, özellikle Ege Bölgesi halkı
tarafından çok sevilmiştir. Klasik “hicviyye” türünün özelliklerini aşarak
toplumsal konulara yönelen, kimden gelirse gelsin, halka zararı dokunan her
çeşit yolsuzluğa, haksız ve uygunsuz davranışlara karşı çekinmeden mücadele etmesi,
Eşref’in üslubunun ve sanatının en büyük özelliğidir. Eserleri: Deccal (2 cilt)
: Birinci kitap 1904’te, ikincisi ise 1907’de Mısır’da basılmış olup şairin
manzum ve mensur yazılarından oluşmuştur. İkinci kitabının diğer adı, “Gönül
Eğlencesi”dir. İstimdâd : 8 sayfalık bir manzumedir. 1906’da yayımlanmıştır.
Şah ve Padişah : 1908’de yayımlanan, İran’da meşrutiyet ilân eden Şah
Muzafferüddin’i övdüğü bu eser, 131 beyitlik bir kasidedir. Hasbıhâl yahut
Eşref ve Kemâl : Nâmık Kemâl’in “Vatan” kasidesine nazire olarak 1908’de
yayımlanmıştır. İran’da Yangın Var : Şah Muzafferüddin’in ölümünden sonra
meclisi dağıtan oğlu aleyhine yazılmış olan 104 beyitlik eserin basım tarihi
1908’dir. Ayrıca, 1943’te oğlu Mustafa Şatım, babasına ait anıları “Meşhur Şair
Eşref’in Hayatı” adlı bir kitapta toplayarak yayımlamıştır.
KIT’ALAR
Eylemem ölsem de kizb-i ihtiyâr
Doğruyu söyler gezer bir şâirim
Bir güzel mazmun bulunca Eşrefâ
Kendimi hecveylemezsem kâfirim
Çektiğim cevr ü cefanın sebebinden sorma
Deme kim: “Bâdıhavâ menkabe dellâlı budur”
Habs ile nefy ile işkence ile ömrü geçer
İşte Türkiye’de şâir olanın hâli budur
Mümkün oldukça çalıştım mihneti zevk etmeğe
Ömrümü demle geçirdim gamla meşgul olmadım
Habs ü tazyîkın dahi envâını gördümse de
Hamdü-illâh kendi vicdânımda mes’ûl olmadım
Her cihetçe hâlimizden belli istikbâlimiz
Sözlerimden asrın icrââtını zem çıkmasın
Ehl-i vicdânın aceb mi habse mahkûmiyyeti
Maksad istikbâle bir nâmuslu âdem çıkmasın
Kabrimi kimse ziyâret etmesin Allah için
Gelmesin reddeylerim billâh öz kardaşımı
Gözlerim ebnâ-yı âdemden o rütbe yıldı kim
İstemem ben Fâtiha tek çalmasınlar taşımı
Kaynak: Asım Bezirci, Dünden Bugüne Türk Şiiri,
Antoloji, İstanbul 1968, s.494.
Ölsem de yalan söylemeyi seçmem;
Doğruyu söyler gezer bir şairim.
Bir güzel mazmun bulunca Ey Eşref,
Kendimi hicvetmezsem (aleyhime yazmazsam) kâfirim.
Çektiğim eziyet ve sıkıntıların sebebini
sorma;
Deme ki “Bedava hikâyeler anlatan tellal
budur”.
Hapis ile, sürgün ile, işkence ile ömrü
geçer,
İşte Türkiye’de şair olanın hâli budur.
Mümkün oldukça dertleri zevk edinmeye
çalıştım.
Ömrümü içkiyle geçirdim, üzüntüyle meşgul
olmadım.Hapis ve baskının her çeşidini gördümse de
Allah’a hamdolsun, kendi vicdanımda sorumlu
olmadım.
Her yönden hâlimizden geleceğimiz belli,
Sözlerimden, asrın işlerini kınadığım
sanılmasın.
Vicdanlı insanların hapsedilmesi şaşılacak
şey mi?
Maksat, geleceğe bir namuslu insan
çıkmasın.
Mezarımı kimse ziyaret etmesin Allah için,
Gelmesin, reddederim vallahi öz kardeşimi
bile,
Gözlerim insanoğlundan öylesine yıldı ki,
İstemem ben Fatiha, tek çalmasınlar mezar
taşımı.