BoyutPedia

EŞREFOĞLU RÛMÎ, (asıl adı Abdullah-ı Rûmî’dir), (1353 ? İznik - 1469 İznik), tasavvuf şairi. Mısır’dan Anadolu’ya göç edip İznik’e yerleşen ve Hz. Muhammed soyundan geldiği rivayet olunan Mekkeli bir ailenin oğludur. Önce Hama, daha sonra da İznik’e yerleşen ailesinin yanında köklü bir öğrenim gördü. Bursa’da Çelebi Mehmed Medresesi’nde öğrenimini tamamlayıp hocalık payesine eriştikten sonra, Ankara’ya giderek, Hacı Bayram-ı Velî’ye mürit oldu; şeyhinin güvenini kazanarak kızıyla evlendi, hilâfet aldı. Hacı Bayram-ı Velî’nin rızasıyla Kadirî Şeyhi Hüseyin’in yanında öğrenim gördü. Halvetiye ve Kadiriye tarikatlarını birleştirerek Eşrefiye kolunu kurdu. “Müzekki’n-nüfûs” (1448) ve “Tarikatnâme” adlı yapıtlarında tasavvuf ilkelerini işleyen şairin, Âsaf Halet Çelebi tarafından yayımlanan (1944) “Dîvan”ındaki 129 şiirden 39’u heceyle yazılmıştır. Çoğu şiirinde geniş bir coşkunun ifadesi olan dizelere rastlanır; yer yer Yûnus’u hatırlatan şiirlerinde, doğaya ve yaşama bağlılık açısından insanın temel öge olarak ele alındığı görülür. Eserleri: Dîvan : Şimdiye kadar, içeriğindeki şiir sayısı bakımından, birbirinden farklı yirmiden fazla nüshası bulunmuştur. Eski harflerle birkaç defa yayımlanmış, yeni harflerle ilk basımı Âsaf Halet Çelebi tarafından (İst. 1944) gerçekleştirilmiş, bunu diğer baskılar izlemiştir. Müzekki’n-nüfûs : Tasavvuf edebiyatının önemli yapıtlarındandır. Eşrefoğlu’nun, kitabın önsözünde de belirttiği gibi, halkı doğru yola sevketmek ve Anadolu’daki Türklere tasavvuf ahlâkını benimsetebilmek amacıyla, halkın kolayca anlayabilmesi için 1448’de Türkçe olarak yazılmıştır. Çeşitli kütüphanelerde eski ve yeni harflerle basılmış birçok nüshası bulunmaktadır. Tarîkatnâme: Tarikat âdâbıyla ilgili bilgileri içerir. Hz. Ali’nin üstünlüğünü gösteren delillerin yer aldığı eserde; yazarın, Ehl-i beyt’e olan bağlılığı ve sevgisi dile getirilir. İstanbul Belediyesi Atatürk Kitaplığı, Süleymaniye Kütüphanesi ve Bursa Eski Yazma ve Basma Eserler Kütüphanesi’nde nüshaları vardır. Menâkıb-ı Eşrefzâde : Yazma nüshası İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’ndedir. Yeni harflerle Abdullah Uçman ve Önder Akıncı tarafından yayımlanmıştır (İstanbul 1976). Bu eserlerinden başka, Delâilü’n-nübüvve, Fühüvvetnâme, İbretnâme, Ma’zeretnâme (Hediyyetü’l-fukarâ), Elestnâme, Nasihatnâme, Hayretnâme, Münâcâtnâme, Esrârü’t-talibin adlı risaleleri de vardır.