BoyutPedia

FAS, Kuzey Afrika’da devlet, kuzeyde Akdeniz, doğuda Cezayir, güneyde Moritanya, batıda Atlantik Okyanusu ile çevrilidir. Yüzey Biçimleri: Kuzey Afrika’nın en çeşitlilik gösteren ülkesidir. Güneybatı-kuzeydoğu yönünde uzayan Anti-Atlas, Yüksek Atlas ve Orta Atlas dağları, ülkeyi Büyük Sahra’dan ayırır. Yüksek Atlas’taki Toubkal doruğu (4.165 metre), aynı zamanda Kuzey Afrika’nın da en yüksek noktasıdır. Orta Atlas’ta en yüksek nokta Ben Nasel’dir (3.554 metre). Kuzeyde kıyı boyunca uzanan Rif Dağları, Cebelitarık’ta son bulur. Atlas Sıradağları boyunca yüksek yaylalar ve ırmak boylarında derin koyaklar vardır. Kuzeybatıda Sebu, batıda Um-ur Rebia, güneyde Sous ve Dra Irmakları, Atlasları bu tür koyaklarla yararak Atlas Okyanusu’na; Mûlûya (Mevleviye) Irmağı ise Akdeniz’e dökülür. Atlas Sıradağları ile Atlas Okyanusu arasında kalan batı kıyıları, yer yer daralıp genişleyen bir ova şerididir. Orta Atlasların doğusunda Mûlûya Ovası ve daha sonra da 1.300 metreye ulaşan bir yüksek yayla yer alır. Ülkenin en güney ucunda Büyük Sahra başlar. İklim ve Bitki Örtüsü: Atlas Sıradağlarıyla batı rüzgârlarına kapanan Sahra bölgesi yaz-kış sıcak ve kuraktır. Burası hemen hemen hiç yağış almaz. Fakat okyanus kıyılarında ve özellikle kuzeybatı yöresinde kışlar serin ve yağışlı, yazlar ılık ve kurak geçer. Yağışlar ekim-nisan ayları arasındadır. Akdeniz kıyılarında yazları sıcak, kışları ılık ve az yağışlı bir Akdeniz iklimi egemendir. Ülkede kar yağışı, ancak yükseltinin arttığı dağlık iç bölgelerde görülür. Ülkenin sıcaklık ortalaması kış için 15°C, yaz için 29°C’tır. Ülke genelinde 200 mm olan yıllık yağış ortalaması kuzeyde 800 mm, güneyde 400 mm, Sahra’da ise 0 mm dolayındadır. Tipik bitki örtüsü, kıyılarda Akdeniz makileri, yükseklerde meşe ve sedir ormanları, güneyde çöl bitkileri ve bodur ağaççıklardır. Ekonomi: Ekonominin temeli olan tarım, geleneksel basit araçlarla yapıldığı gibi sömürgeciliğin mirası olan modern teknik araçlarla da yapılır. Faal nüfusun yüzde 47’si kırsal kesimlerde yaşar. Ekilebilir alanlar sınırlı olduğundan (yüzölçümünün yüzde 19’u) köylülerin yüzde 30’dan fazlasının toprağı yoktur. Tahıl (buğday, arpa) ekimi ağırlıktadır. İç (şeker pancarı, şeker kamışı, pamuk) ve dış (sebze ve turunçgiller) talebi karşılamak için özel ürünler yetiştirilir. Fas, dünyanın 3. turunçgiller ihracatçısıdır (turunçgillerin hemen hemen tamamı Avrupa’ya ihraç edilir; dünyanın 1. turunçgiller üreticisi olan İspanya, Ortak Pazar’a girdiği 1986’dan beri bu sektördeki en büyük rakibidir). Sulama gelişmektedir. Hayvancılık, özellikle sığır ve koyun besiciliği, ulusal ihtiyacı karşılayacak kadardır. Balıkçılık (özellikle sardalya) gittikçe gelişmektedir. Yeraltı kaynakları bakımından son derece zengindir: demir, manganez, kurşun, çinko, nikel ve özellikle fosfat (dünyanın 3. üreticisi ve 1. ihracatçısı), ama petrol ve kömür ithal etmek zorundadır. Fazla gelişmemiş ve esas olarak Kazablanka’da toplanmış olan sanayinin ağırlığını gıda (şeker, konserve) ve tekstil (pamuk ve yapay elyaf) sanayileri oluşturur. Gelişme halindeki turizm ve göçmen işçilerin ülkeye yolladığı döviz, ödemeler dengesinde temel bir yer tutar. İyi bir donanıma sahip olan Kazablanka, Safi, Agadir ve Tanca limanları üzerinden dış ticaret yapılan başlıca ülkeler Avrupa Topluluğu ülkeleri (Fransa, Almanya) ve ABD’dir. İşsizlik (faal nüfusun yaklaşık yüzde 20’sini oluşturan işsizlerin çoğunu 25 yaşın altındakiler oluşturur) ve eksik istihdam, toplumsal gerilim kaynaklarıdır. 1983’ten beri IMF’nin yardımıyla uygulanmakta olan ekonomik liberalleşme programı, bütçe açığının azaltılmasını ve ülkeye yabancı sermaye çekilmesini sağlamıştır. Tarih: MÖ 3. yüzyılda Fas’ın kuzey bölümünde Mağripliler ve güneyinde de şimdiki Berberilerin atası olan Gaetuliler yaşıyorlardı. Mağriplilerin Moritanya Krallığı MS 40 yılında Romalılar tarafından ilhak edildi. Ancak dağlıların baskısı sonucu Romalılar, Lukkos’a kadar geri çekildi (285). Vandallar Roma egemenliğine son verdi. 683’te Müslüman Araplar Fas’ı istilaya başladılar ve Musa bin Nusayr (702-711) zamanında Atlas Okyanusu’na kadar tüm ülkeyi fethettiler. 8. yüzyılda İdrisîler, ilk Fas Devleti ile aynı adı taşıyan ünlü tarihî kenti kurdular. Sırasıyla Endülüs Emevîleri, Fatımîler, Ziriler, Murabıtlar, Muvahhitler, Merimiler, Sadi Şerifleri, Hasemi Şerifleri, Fas Devleti’ne egemen oldular. Osmanlı Devleti 16. yüzyılın son yarısında Fas’ı egemenliği altına aldı. Ancak uzun süre elinde tutamadı. 17. yüzyılda Fas’ın yüzölçümü 3.000.000 km² ve nüfusu 9 milyondu. Avrupa’da yalnız beş devlet, Fas devletinin nüfusundan fazla bir nüfusa sahipti. Ancak 19. yüzyılın ikinci yarısında Batı Afrika’daki tüm sömürgelerini kaybeden Fas, 20. yüzyılın başlarında, batılı devletlerin bir rekabet alanı oldu. Almanya, İspanya, ABD, Fransa, İngiltere, İtalya ve Rusya’nın katıldığı 1906 Algesiras Konferansı’nda, Fas üzerinde uluslararası bir koruma statüsü kurulması düşünüldü. Ancak bu konuda özellikle Fransa ile Almanya anlaşamadı. Bu konferanstan kısa bir süre sonra Fas, 1912’de resmen Fransa koruması altına girdi. Kuzeyde Rif bölgesiyle güneyde İfni ve Tarfaya bölgeleri İspanya’nın etki alanında kaldı. Bağımsızlık hareketleri iki dünya savaşı arasında başladı ve II. Dünya Savaşı sırasında güçlendi. Fransızların zaman zaman aldığı sert önlemlere rağmen Fas 1956’da bağımsızlığını kazandı. Bağımsızlığı izleyen yıllarda bugünkü siyasî sınırlar saptandı. Tanca, uluslararası liman statüsünden çıkarılarak bir Fas kenti oldu. İspanyollar Septe ile daha doğuda, Cezayir sınırı yakınında Melilla limanları dışında Rif bölgesinden ve güneydeki İfni ve Tarfaya bölgesinden çekildiler. 1970’li yılların ortalarından başlayarak bir sorun olmaya başlayan Batı Sahra Bölgesi’nin kuzey kesimi, 1975 yılında Fas tarafından işgal edildi. Bölgenin bağımsızlığı için savaşan Polisario gerillaları ile Fas hükûmeti arasındaki çatışmalar yer yer sürdü ve 1979 yılında Fas, bölgenin tamamını işgal etti. Kasım 1980’de Batı Sahra’nın fosfat bakımından zengin kesimini kapsayan bölgesi, 500 km uzunluğundaki bir savunma hattıyla Fas denetimine alındı. 1981’de Batı Sahra sorunu nedeniyle yükselen askerî harcamaların yaşam düzeyini büyük ölçüde düşürdüğü ve temel gıda maddelerinin fiyatlarının hızla arttığı gerekçesiyle, sosyalist sendika CDT tarafından bir genel grev ilan edildi. Polis ve askerî birliklerle işçilerin çatışmasına dönüşen genel grev sonucu, resmî olmayan rakamlara göre 637 kişi öldü, 4.000’den fazla kişi yaralandı. Haziran 1981’de Kral Hasan, Sahra sorununu Afrika Birliği Örgütü ve Birleşmiş Milletler denetiminde yapılacak “kontrollü bir referandumla” çözümlemeye hazır olduklarını bildirdi. Aynı yılın Şubat ayında Fas, Afrika Birliği Örgütü’nün toplantısında 26 üyenin Sahra Demokratik Cumhuriyeti’ni tanımasını protesto ederek, örgüt toplantılarını boykot edeceğini açıkladı. 1982’de Sahra Demokratik Cumhuriyeti’nin Birleşmiş Milletler’e kabul edilmesi, Fas için diplomatik alanda bir yenilgi oldu. Kral Hasan 1986’da Arap Birliği başkanlığından ayrıldı. Eylül 1991’de BM gözetiminde bir ateşkesi ve bölgenin kendi geleceğini belirlemesi için bir referandum yapılmasını kabul etti. 1987’de GATT’a giren ilk Mağrib ülkesi oldu. Ortadoğu’da barış sürecini hızlandırmak için çaba harcayarak uluslararası sahnede önemli bir rol oynayan Fas, bunlara koşut olarak 1991’de, 1973’ten beri hapiste olan siyasî tutukluların salıverilmesine ve 1992’de gerçekleştirilen bir anayasa değişikliğiyle rejimin demokratikleştirilmesi yolunda adımlar attı. 1997’de ilk kez olarak Temsilciler Meclisi’nin tüm üyeleri genel oyla belirlendi. 1998’de Kral II. Hasan, sosyalist muhalefet liderini başbakanlığa getirdi. 6 Eylül 1999’da ölen II. Hasan’ın yerine oğlu Muhammed, VI. Muhammed adıyla tahta geçti. Birleşmiş Milletler’in araştırmalarına göre, Fas’ta toplam nüfusun 2/3’ünü oluşturan yedi milyon kişi, mutlak yoksulluk sınırından altında yaşamaktadır.

FAS

Resmî adı                :  Fas Krallığı

Yüzölçümü             :  710.850 km²

Nüfus                     :  31.564.000 (2005)

Başkent                  :  Rabat

Resmî dil                 :  Arapça

Din                         :  İslam (resmî)

Para birimi               :  Fas Dirhemi (MAD)