MARMARA BÖLGESİ, Türkiye’nin kuzeybatısında bulunan,
adını, ortasında bulunan Marmara Denizi’nden alan coğrafî bölge. 67.300 km2’lik bu bölge Anadolu
Yarımadası’nın kuzeybatı köşesi ile Avrupa’nın güneydoğu köşesini oluşturan
Doğu Trakya’yı da içine alır. Marmara Bölgesi, Türkiye’nin Güneydoğu
Anadolu’dan sonra en küçük bölgesidir. Edirne, Kırklareli, Tekirdağ, İstanbul,
Yalova, Kocaeli ve Sakarya illeri Marmara Bölgesi içine tam olarak girerler.
Bilecik ilinin Söğüt ve Gölpazarı ilçeleri dışındaki toprakları, Bursa ilinin
Orhaneli ve Keles ilçeleri dışındaki toprakları, Balıkesir ilinin Edremit,
Ayvalık, Burhaniye, Havran, Dursunbey ilçeleri dışındaki toprakları da Marmara
Bölgesi içine girer. Çanakkale ilinin hemen hemen tamamı denecek kadar büyük
kısmı Marmara Bölgesi içinde, güneyde Ayvacık ilçesine ait küçük bir bölümü Ege
Bölgesi sınırları içinde kalır. Marmara Bölgesi’nde dağlar ve platolarla kaplı
yüksek alanlar doğu-batı doğrultusunda uzanır. Kuzeyden güneye doğru uzanan
havzalar ve ovalarsa birbirini izler. Kuzeybatıdaki Yıldız (Istranca)
Dağlarının doğusunda platolarla kaplı Çatalca ve Kocaeli yarımadaları yer alır.
Yıldız Dağları, Demirköy kasabasının batısındaki Mahya Dağı’nda 1.031 metre yüksekliğe erişir. Bu bölgenin hemen güneyini, Ergene Havzası’ndan başlayarak Marmara
Denizi çukuru üzerinden Adapazarı Ovasına kadar uzanan alçak bir alan kaplar.
Trakya bölgesinde Yıldız Dağları dışındaki en önemli kütleler arasında,
Gelibolu Yarımadası’nın kuzeyindeki Ganos Dağı (294 metre), Koru Dağı (676 metre) sayılabilir. Marmara Bölgesi’nin güneyinde, bölgenin en yüksek
kesimleri olan Samanlı Dağları, Uludağ ve Biga Dağları yer alır. Uludağ dışında
2000 metreyi aşan kütle yoktur. Samanlı Dağları en yüksek yeri olan Keltepe’de
1602 metreye, Uludağ en yüksek yeri olan Karatepe’de 2.543 metreye erişir.
Karatepe, Marmara Bölgesi’nin de en yüksek noktasıdır. Marmara Bölgesi’nin
güneybatısını oluşturan Biga Yarımadası en yüksek noktaya Kaz Dağı’nda (1.774 metre) erişir. Samanlı ve Güney Marmara kıyı dağları arasında Biga, Manyas, Ulubat, Bursa ve
İnegöl ovaları bir havzalar dizisi oluşturur. Türkiye’nin tektonik açıdan en
etkin bölgesinde olan Kuzey Anadolu Fay Kuşağı, İzmit Körfezi üzerinden Marmara
Denizi’ni izler ve Saros Körfezine ulaşır. Bundan dolayı Marmara Bölgesi’nin bu
kesimi en etkin deprem kuşaklarından biridir. 1509 ve 1894 İstanbul, 1877
Marmara Adası, 1912 Şarköy, 1935 Erdek, 1942 Bigadiç, 1953 Gönen, 1964 Manyas
ve 17 ağustos 1999 Kocaeli-Gölcük depremleri bu bölgeye çok büyük zararlar
vermiştir. Marmara Bölgesi’nin akarsularının büyük bölümü Marmara Denizi ve Ege
Denizi’ne dökülür. Marmara Denizi’ne dökülen başlıca akarsular Susurluk, Gönen
ve Kocabaş çaylarıdır. Bunların en uzunu olan Susurluk Nehri’nin (321 km) en önemli kollarını Ulubat Suyu ve Nilüfer Çayı oluşturur. Trakya topraklarının neredeyse tüm
sularını toplayan Ergene Çayı, Ege Denizi’ne dökülen Meriç Nehri’nin en önemli
koludur. Marmara Bölgesi’nin kuzeyindeki ve kuzeydoğusundaki bazı küçük
akarsularsa Karadeniz’e dökülür. Bunların en önemlisi, Bilecik’in
kuzeydoğusunda Marmara Bölgesi’ne giren ve Karasu kasabası yakınında
Karadeniz’e dökülen Sakarya Nehri’dir. Trakya’da Karadeniz’e dökülen en önemli
akarsu ise Rezve Deresi’dir. Marmara Bölgesi, doğal göller ve yapay göller
açısından oldukça zengindir. Doğal göllerin en önemlileri İznik Gölü, Sapanca
Gölü, Manyas Gölü ve Ulubat Gölü’dür. Daha küçük göller arasında Gala Gölü,
Terkos Gölü, Büyükçekmece Gölü ve Küçükçekmece Gölü sayılabilir. Daha sonra
yapay göle dönüştürülen Büyükçekmece Gölü dışındaki başlıca yapay göller
Darlık, Alibey, Ömerli, Karaidemir, Kadıköy, Kayalıköy baraj gölleridir.
Çanakkale Boğazı, Marmara Denizi ve İstanbul Boğazı’yla ikiye ayrılan Marmara
Bölgesi’nin Ege ve Marmara kıyıları oldukça girintili ve çıkıntılıdır. Buna
karşın Karadeniz kıyısında önemli girinti ve çıkıntı yoktur. En büyük
girintiler, İzmit, Gemlik, Bandırma, Saros ve Erdek körfezleridir. Kıyılardaki
en önemli çıkıntılar ise, Çanakkale Boğazı ağzındaki Kum Burnu, Ege Bölgesi
sınırındaki Baba Burnu ve Biga Yarımadası ucundaki İnceburun’dur. Marmara
Bölgesi kıyılarında çok sayıda ada bulunur. Bu adaların en önemlileri,
Karadeniz’de Kefken Adası, Marmara Denizi’nde Büyükada, Heybeliada, Kınalıada,
Burgaz Adası, Sedef Adası, Marmara Adası, Avşa Adası, Ekinlik Adası, Paşalimanı
Adası, Ege Denizi’ndeki Gökçeada’dır. Marmara Bölgesi iklimi, Karadeniz Bölgesi
ile Akdeniz Bölgesi arasında bir geçiş özelliği gösterir. Bu bölgeye Ege
kıyılarından yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı Akdeniz iklimi,
Karadeniz kıyılarından yazları daha serin, kışları az soğuk ve her mevsimi
yağışlı Karadeniz iklimi yayılır. İç kesimlerde kışları sert bozkır iklimi
görülür. Bu bölgede en soğuk ay ortalaması Bilecik’te -1°, Çanakkale’de
5,5°dir. En sıcak ay ortalaması Çanakkale’de 24,6°, Bilecik’te 21,7°dir.
Marmara Bölgesi yağış bakımından ortalama bir durum gösterir. Uludağ’ın
dışında, hiçbir meteoroloji istasyonunda 1 metreden çok yağışa rastlanmaz.
Bilecik ile İznik’in dışında hiçbir istasyonda yağış yarım metrenin altına
düşmez.
MARMARA BÖLGESİ
Bölgenin Genel
Özellikleri
·
Bölge,
Türkiye’nin kuzeybatısında yer alır.
·
Güneydoğu
Anadolu Bölgesi’nden sonra yüzölçümü en küçük olan bölgemizdir.
·
Marmara,
Karadeniz ve Ege denizlerine kıyısı vardır.
·
Jeopolitik
önemi olan İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahiptir.
·
Ortalama
yükseltinin en az, ekili-dikili alanların en çok olduğu bölgedir.
·
Avrupa’yı
Asya’ya bağlayan en kısa kara yolu ile Karadeniz ülkelerini Akdeniz’e ve
denizaşırı ülkelere bağlayan deniz yolu bu bölgeden geçer.
·
Karadeniz
iklimi ile Akdeniz iklimi arasında bir geçiş bölgesidir.
·
Ekonomik
yönden en gelişmiş bölgemizdir.
·
Sanayiden
dolayı enerji tüketiminin en çok olduğu bölgedir.
·
Doğal
güzellikleri ve tarihî değerleri nedeniyle turizm gelirlerinin en fazla olduğu
bölgedir.
Bölgenin Bölümleri
a) Yıldız Dağları Bölümü
·
Bölüm,
Yıldız Dağları ve çevresini içine alır.
·
Bu dağlar
Karadeniz’e paralel uzanan orta yükseklikteki dağlardır. Deniz ikliminin iç
kısma girmesini engeller.
·
Bölüm,
engebeli bir yapıya sahiptir. Bu nedenle tarım alanları azdır.
·
Bölüm,
önemli ulaşım yollarına uzak kaldığı için sanayisi gelişememiştir. Çimento,
bitkisel yağ ve cam, bölümün başlıca sanayi ürünleridir.
·
Ekonomisi,
hayvan ve orman ürünlerine dayanır.
·
Tarım daha
çok, bölümün güney kesimlerinde yaygındır. Ayçiçeği, patates, buğday,
şekerpancarı, bu bölümde yetiştirilen başlıca tarım ürünleridir.
·
Bu bölüm,
Bölgenin en geri kalmış, nüfus yoğunluğu en az, yağışın en fazla olduğu
bölümdür.
b) Ergene Bölümü
·
Ergene
Havzasını içine alır. Kuzeyde Yıldız Dağları, Güneyde Koru ve Işıklar Dağları
ile çevrilmiştir. Bir çukur alan hâlindedir. Genellikle tarıma uygun
düzlüklerle kaplıdır.
·
Karasal
iklim görülür, yazlar sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve kar yağışlıdır.
·
Bölgenin
en soğuk, en az yağış alan ve bitki örtüsü bakımından en yoksul olan bölümüdür.
·
Genel
bitki örtüsü bozkırdır.
·
Bölümün en
önemli kenti, Asya ve Avrupa arasındaki en kısa kara ve demir yolları üzerinde
bulunan Edirne’dir.
·
Türkiye’nin
en büyük şarap fabrikasına sahip olan Tekirdağ ile Lüleburgaz, Babaeski,
Malkara, Çorlu, Keşan, Alpullu, bölümün öteki önemli yerleşim yerleridir.
·
Bölümün en
önemli ekonomik etkinliği tarımdır. Buğday, pirinç, şekerpancarı, üzüm, tütün,
patates ve Türkiye üretiminin büyük bir kısmını karşılayan ayçiçeği,bölümün en
önemli tarım ürünleridir.
·
Bölümde
küçükbaş hayvancılık ve Saros Körfezi’nde balıkçılık da yapılmaktadır.
·
Kırklareli-
Hamitabat, Lüleburgaz ve Babaeski’de doğal gaz çıkarılır.
·
Dokuma,
cam, ayçiçeği yağı ve Alpullu’da şeker fabrikası, bölümün önemli sanayi
kuruluşlarıdır.
c) Çatalca-Kocaeli
Bölümü
·
Bölüm,
Karadeniz ve Marmara Denizi arasında, İstanbul Boğazı’nın iki yakasında bulunan
Çatalca ve Kocaeli platoları ile Adapazarı Ovası’nı içine alır.
·
Üzerinde
yer yer tepelerin bulunduğu alçak bir platodur.
·
Türkiye’de
nüfus yoğunluğunun, sanayi kuruluşlarının, turizm gelirlerinin, ticaret,
ithalat, ihracat, bankacılık, ulaşım faaliyetlerinin en yoğun olduğu bölümdür.
·
Bölüm,
Karadeniz ve Akdeniz iklimlerinin geçiş alanında yer alır.
·
Bitki
örtüsü, Karadeniz’e yakın yerlerde orman, güney kesimlerde ise makilerden
oluşur.
·
Sakarya
Nehri, bölümün sınırları içinde denize dökülür.
·
Büyük ve
Küçük Çekmece gölleri, Durugöl (Terkos), Sapanca, bölümün önemli gölleridir.
·
Özellikle
Adapazarı Ovası’nda yetiştirilen mısır, patates, tütün, fındık, şekerpancarı,
ayçiçeği, zeytin, bölümün önemli ürünleridir.
·
Bölümde
besi ve kümes hayvancılığı yaygın şekilde yapılmaktadır.
·
Sanayi
kuruluşlarının çokluğu nedeniyle bölüm iç göç almaktadır.
·
İstanbul;
her çeşit endüstrinin,
·
İzmit;
petrol rafinerisi, kâğıt, boru, otomobil lastiği, petro-kimya sanayisinin,
·
Adapazarı;
vagon, şeker, tarım araçları,
·
Hereke;
yünlü ve halı dokuma,
·
Gölcük;
gemi yapımı kuruluşlarının geliştiği merkezlerdir.
d) Güney Marmara Bölümü
·
Bölgenin
güneyinde yer alan en geniş bölümüdür. Gelibolu Yarımadası ile Gökçeada ve
Bozcaada’yı da içine alarak Bilecik’e kadar uzanır.
·
Orta
yükseklikte dağlar ile bunlar arasında yer alan verimli ovalara sahiptir.
·
Uludağ,
bölümün en yüksek dağıdır.
·
Başlıca
ovaları; Bursa, Yenişehir, İnegöl, Kemalpaşa, Karacabey, Balıkesir, Gönen
ovalarıdır.
·
Susurluk,
en önemli akarsuyudur.
·
İznik,
Ulubat, Manyas (Kuş Gölü), en önemli gölleridir.
·
Başlıca
körfezleri; Gemlik, Bandırma, Erdek körfezleridir.
·
Başlıca
yarımadaları; Armutlu, Kapıdağ, Biga ve Gelibolu yarımadalarıdır.
·
Türkiye’nin
yoğun nüfuslu yerlerindendir. Gelibolu ve Biga yarımadaları ile dağlık yöreler
tenhadır.
·
Sanayi ve
turizm merkezi olan Bursa, bölümün en büyük yerleşim merkezidir.
·
Öteki
önemli yerleşim merkezleri; Balıkesir, Bandırma, Erdek, Mudanya, Gemlik,
Gelibolu, Çanakkale, Bilecik, Susurluk, İnegöl, Karacabey ve Mustafa Kemal
Paşa’dır.
·
Verimli
tarım alanlarının bulunması, iklimin ılıman olması, çeşitli ürünlerin
yetiştirilmesini mümkün kılmaktadır.
·
Bölümde
yetiştirilen tarım ürünleri; zeytin, üzüm, şekerpancarı, ayçiçeği, tütün,
tahıl, sebze ve meyvedir.
·
Küçükbaş
hayvancılık ve ipekböcekçiliği yapılır.
·
Uludağ’da
volfram, Susurluk havzasında bor minaralleri, Marmara Adası ve Bilecik’te
mermer, Çanakkale’de linyit çıkarılır.
·
Bursa,
Çanakkale, Yalova, turizm faaliyetlerinin geliştiği yerlerdir.
·
Bölümün
Türkiye ekonomisine katkısı sanayi, turizm ve tarım alanında olmaktadır.
·
