Arama Motor:
'Her Şey' Hakkında Her Şey
MENTEŞE, HALİL, (1874 Milas - 1 Nisan 1948 Milas), Osmanlı Devleti’inde Meclis-i Mebusan Başkanlığı yanı sıra Dahiliye, Hariciye ve Adliye Nâzırlığı yapan devlet adamı, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kurucularından. İlk ve ortaöğrenimini İzmir’de tamamladı. İstanbul Halkalı Ziraat Mektebi’ne girdiyse de bitiremeyip Hukuk Mektebi’ne kaydoldu (1892). İki yıl okuduktan sonra ülkedeki baskıcı yönetimden rahatsızlık duyup Paris’e gitti ve hukuk öğrenimine burada devam etti. Öğrencilik yıllarında İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Paris şubesinde Ahmed Rıza Bey’in kâtipliğini yaptı. 1898’de Milas’a döndü ve çiftçilikle uğraşmaya başladı. II.Meşrutiyet’in ilanından sonra 1908’de yapılan seçimde Menteşe (Muğla) mebusu olarak Meclis-i Mebusan’a seçildi. 1909’da İttihat ve Terakki Fırkası’nın Meclis grup başkanı oldu. 1911’de Dahiliye Nâzırı, yenilenen seçimlerden sonra da Meclis-i Mebusan Reisi oldu (1912). Balkan Savaşı sırasında İttihat ve Terakki’nin önde gelenlerinin tutuklanmaya başlaması üzerine Paris’e kaçtı. Babıâli Baskını’ndan sonra ülkeye döndü. Sait Halim Paşa Hükûmeti’nde Şûra-yı Devlet Reisi olarak yer aldı (1913). 1914’te yeniden Muğla mebusu ve ardından Meclis-i Mebusan Reisi seçildi. Osmanlı Devleti’nin I.Dünya Savaşı’na Almanya’nın yanında katılmasında önemli rolü oldu. Hariciye (1915-1916) ve Adliye Nâzırlığı (1916-1918) görevlerinde bulundu. Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra İngilizler tarafından tutuklanıp Malta’ya sürüldü (1919-1921). Serbest bırakıldığında önce İtalya’ya, daha sonra Almanya’ya gitti. Kurtuluş Savaşı bitiminde yurda döndü. 1924’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kuruluş çalışmalarına katıldı. 1926’da İzmir’de Mustafa Kemal Paşa’ya karşı düzenlenen suikast girişimiyle ilgili görülerek Ankara İstiklal Mahkemesi’nde yargılandıysa da beraat etti. 1931’de Cumhuriyet Halk Partisi’nin bağımsız adaylar için ayırdığı kontenjandan yararlanarak İzmir milletvekili seçildi. 1946’dan sonra siyaset yaşamından çekildi. Anıları 1986’da “Osmanlı Meclis-i Mebusan Reisi Halil Menteşe’nin Anıları” adıyla yayımlandı.