BoyutPedia

MEVALİ, Emevîler zamanında Müslüman olan, fakat Arap aslından olmayanlara Arapların verdiği ad. Bu gibi kimseler kişisel özgürlüklerine sahip olmalarına rağmen tam bir vatandaşlık hukukundan yararlanamazlardı. İlk zamanlar orduya da kabul edilmezlerdi. Daha sonraları bu usul kaldırıldıysa da, orduya kabul edilen bu gibi kimseler ancak yaya olarak savaşabilirlerdi. Atlı olarak savaşa gitmek, yalnız Arap asıllı Müslüman askerlerin hakkıydı. Bu usul, Orta Çağda şövalyeler ile onların yaya olan at uşaklarının ilişkilerini andırır. Emevî Halifeliği zamanında sırf hazine çıkarları için bu gibi kimselerden, Müslüman oldukları hâlde, cizye alınmakta devam edildi. Bu yüzden yeni Müslüman olan İranlı, Türk gibi unsurlar arasında Emevî düşmanlığının yanı sıra, Emevî Halifeliği’ne düşman olan mezhepler de yaygınlaştı (Şiîlik ve Haricîlik gibi). Emevîlere düşman olan, onlarla mücadele eden bu mezhep ve siyasî gruplar, Mevalilere tam bir eşitlik vaat ederek onları kendi saflarına çekmeye çalıştılar. Özellikle Haricîler ve Şiîler, bu konuda tam bir başarı kazandılar. Yeni Müslüman olan İranlılar, Şiî mezhebini kabul ederek Emevîlerin düşmanları yanında yer aldılar. Bu da Emevî Halifeliği’nin yıkılmasında en büyük etkenlerden biri oldu.