'Her Şey' Hakkında Her Şey
PLATON (EFLATUN), (MÖ 427,? - 347 Atina), Yunan filozof. Soylu bir ailenin oğluydu. Asıl adı Aristoles’tir. Sonradan kendisine “geniş omuzlu” anlamına gelen Platon adı verilmiş ve bu takma ad Araplar tarafından Eflatun biçimine sokulmuştur. Politikaya atılmak amacıyla iyi bir öğrenim gördü. Yirmi yaşında Sokrates’i tanıyınca kendini felsefeye verdi. Sokrates’in öldürüldüğü 399 yılına dek, sekiz yıl boyunca onun öğrencisi oldu. Ardından Sokrates’in öğrencisi Euklides’in yaşamakta olduğu Megara’ya gitti. Daha sonra Güney İtalya’ya geçti. Zorba hükümdar I. Dionislos’un kayınbiraderi tarafından Siraküza’ya (Sicilya) çağrılan Platon, 390-389 yıllarını orada geçirdi. Atina’ya dönerek “Akademi” adını verdiği bir okul kurdu (387). Dokuz yüzyıl ayakta kalan Akademi, başta Aristoteles olmak üzere birçok filozof ve devlet adamı yetiştirdi. Platon da, Sicilya’ya yaptığı iki yolculuk dışında, ölünceye dek orada öğretmenlik yaptı ve “diyalog” biçiminde sunduğu bilimsel çalışmalarını sürdürdü. Platon, Batı metafiziğinin öncüsü ve Avrupa’nın ilk büyük idealist filozofudur. İnsandan bağımsız, değişmeyen ve yetkin bir gerçekliğin varlığını kanıtlamaya çalışmıştır. Yapıtlarındaki felsefenin ağırlık noktasını “İdea’lar” kuramı oluşturur. Bu kurama göre, bu dünyada rastladığımız her şey, idea denilen yetkin ilk biçimin eksik, yani yetkin olmayan bir kopyasıdır. Gerçek bilgi, değişmeyen ideaların bilgisidir. Platon’a göre, idealar dünyasının kopyası olan bir “gölgeler” dünyasında yaşayan insanoğlu, bilimsel bilgi aracılığıyla bu gölgeler dünyasının zincirlerinden kurtularak idealar dünyasını tanıyabilir ve ona yaklaşabilir. Platon’un yapıtları esas olarak üç bölüme ayrılabilir: 1. yaratıcılık dönemi: a) Sokrates’in ölümünü anlatan ve onu yücelten diyaloglar: “Apologie” (Sokrates’in Savunması); “Kriton”; b) “Erdem Diyalogları” olarak adlandırılan diyaloglar: “Lakhes”, “Gorgias”, “Lisis”, “Euthiphron”, “Protagoras”. Platon, bunlarda, sofistlerin bilgiyi evrensel bir bilgi olarak kabul eden görüşlerini eleştirerek, bireylerin toplumsal etkinliklerinin anlamını araştırır. Bütün bu diyalogların temel yasası, söyleşiyi yöneten Sokrates’in, karşıtlarını diyalog sırasında çıkmaza sokmasında yatar. “Nomoi” (Yasalar) adlı yapıtın dışında diyaloglarda soruları hep Sokrates sorar. “Simposion” (Şölen) ve “Phaidon”. Platon’un 2. yaratıcılık dönemini başlatan yapıtlardır. Aşk ve güzellik kavramlarını ele alan “Şölen”, genellikle onun edebi başyapıtı olarak kabul edilir. “Phaidon” ise ruhun ölümsüzlüğü konusunu işler. “Politia”da (Devlet) ana tema, adalet kavramıdır. Platon bundan hareket ederek, filozofların yönetici ya da yöneticilerin filozof olduğu bir “ideal devlet” modeli kurar. Platon’un 3. yaratıcılık dönemi, öğretisini geliştirmeyi sürdürdüğü yaşlılık dönemi ürünlerini kapsar. “Phaidros”ta, Aşk Tanrısı Eros ve aşkın gücü (aşk yoluyla “idea”lar dünyasına ulaşmak) tartışmanın odak noktasını oluşturur. “Theaitetos”, bilginin ne olduğunu araştırır, “Parmenides”, idealar öğretisini eleştirel bir yaklaşımla inceler. “Sofist” sofistlerin tanımlamasını yapar. “Politikos” (Devlet Adamı), politikacının ya da devlet adamının nitelikleri üzerinde durur. Platon, en son yapıtlarından biri olan “Philebos”ta zevk ve bilgiyi karşılaştırarak, “iyilik” ideasının bunların karışımından doğacağı sonucuna varır. En son ve en kapsamlı yapıtı olan “Yasalar”da yine bir “İdeal devlet” taslağı geliştirir. PLATON’UN ESERLERİ DEVLET (He Politeia Peri Tes Dikes), Platon’un MÖ 384 ile 377 arasında yazdığı on kitaplık felsefe diyaloğu. On kitaba bölümleme, Orta Çağda yapılmıştır ve yapaydır. Aslında, eserde beş ana bölüm yer alır. Giriş niteliğindeki I. kitapta, adalet sorunu ortaya atılır; II., III. ve IV. kitaplarda adaletin tanımı ideal bir siteyle bağıntılı olarak öne sürülür; V., VI. ve VII. kitaplarda bu sitenin, hükûmet, hukuk ve eğitim yapısı irdelenir; VIII. ve IX. kitaplarda adaletsiz siteler ve bunların, insan ruhundakine benzeyen ve yıkımla sonuçlanan kusurları anlatılır ve X. kitapta ise şiir ve yanılsama sanatları mahkûm edilerek öncesiz sonrasız ödülleri hak eden adil ve bilge ruhun özellikleri açıklanır. Platon’a göre, ahlak ve siyaset birbirinden ayrılmaz. İnsanın erdemli olmaya çalışması gerekir ve Devlet’in görevi, erdemli insanlar yetiştirmektir. Birey, Devlet’in bir öğesinden başka şey değildir. Ruhta üç bölüm olduğu gibi, sitede de üç sınıf olacaktır; zanaatçılar ve köylüler sınıfı; savaşçılar sınıfı; yasa koyucular ve filozoflar sınıfı. Bunların birincisinin ılımlı, ikincisinin cesur ve üçüncüsünün bilge olması gerekir. Bireysel adalet gibi toplumsal adalet de, bu üç bölümün kademeli olarak birbirine bağlı olmasından ve uyumundan doğacaktır. Ama uyumun gerçekleşebilmesi ve tam olması için, bireylerin bencilliğinden doğan engeli ortadan kaldırmak gereklidir. Bundan ötürü mal, kadın ve çocukta ortaklık zorunludur. Ünlü Mağara mitosu, VII. kitapta açıklanmıştır. DİYALOGLAR Platon’un yazılarının genel adı. Sokrates’in sorulu-yanıtlı öğretim yöntemini, Platon’un yazılarında kullanmasıyla doğdu. Üç bölüme ayrılır: Gençlik diyalogları, Sokrates’in düşüncelerinin geliştirildiği diyaloglardır. Olgunluk çağı diyalogları, Sokratın görüşlerinden uzaklaşarak kendi temel düşüncelerini geliştirdiği yazılardır. En ünlüleri Şölen ve Devlet’tir. Yaşlılık dönemi diyalogları’nı ise soyut ve uzun açıklamalar oluşturur. SOKRATES’İN SAVUNMASI (Apologia Sokratus), Platon’un eseri. Platon bu diyalogunda, Sokrates’in kendisini gençliği yoldan çıkarmakla suçlayan yargıçlar önünde verebileceği hayali söylevi aktarır. Sokrates’in ölümünden yıllarca sonra yazılan bu söylevde Sokrates, Atina yargıçları huzurunda, gençliği yoldan çıkardığı, yabancı tanrıları kabul ettirme suçlamalarına, ama aslında felsefi araştırmalarının ve bilgelik ününün yarattığı kin ve güvensizliğe karşı kendini savunur. Platon’un, hem Sokrates’e mal ettiği alay, ölçülü kalmakla birlikte canlı ve acıdır; aynı zamanda eserin tümünde yüce bir ahlaksal onur, küçümseyici ve sürükleyici bir belagat vardır.
PLATON (EFLATUN), (MÖ 427,? - 347 Atina), Yunan filozof. Soylu bir ailenin oğluydu. Asıl adı Aristoles’tir. Sonradan kendisine “geniş omuzlu” anlamına gelen Platon adı verilmiş ve bu takma ad Araplar tarafından Eflatun biçimine sokulmuştur. Politikaya atılmak amacıyla iyi bir öğrenim gördü. Yirmi yaşında Sokrates’i tanıyınca kendini felsefeye verdi. Sokrates’in öldürüldüğü 399 yılına dek, sekiz yıl boyunca onun öğrencisi oldu. Ardından Sokrates’in öğrencisi Euklides’in yaşamakta olduğu Megara’ya gitti. Daha sonra Güney İtalya’ya geçti. Zorba hükümdar I. Dionislos’un kayınbiraderi tarafından Siraküza’ya (Sicilya) çağrılan Platon, 390-389 yıllarını orada geçirdi. Atina’ya dönerek “Akademi” adını verdiği bir okul kurdu (387). Dokuz yüzyıl ayakta kalan Akademi, başta Aristoteles olmak üzere birçok filozof ve devlet adamı yetiştirdi. Platon da, Sicilya’ya yaptığı iki yolculuk dışında, ölünceye dek orada öğretmenlik yaptı ve “diyalog” biçiminde sunduğu bilimsel çalışmalarını sürdürdü. Platon, Batı metafiziğinin öncüsü ve Avrupa’nın ilk büyük idealist filozofudur. İnsandan bağımsız, değişmeyen ve yetkin bir gerçekliğin varlığını kanıtlamaya çalışmıştır. Yapıtlarındaki felsefenin ağırlık noktasını “İdea’lar” kuramı oluşturur. Bu kurama göre, bu dünyada rastladığımız her şey, idea denilen yetkin ilk biçimin eksik, yani yetkin olmayan bir kopyasıdır. Gerçek bilgi, değişmeyen ideaların bilgisidir. Platon’a göre, idealar dünyasının kopyası olan bir “gölgeler” dünyasında yaşayan insanoğlu, bilimsel bilgi aracılığıyla bu gölgeler dünyasının zincirlerinden kurtularak idealar dünyasını tanıyabilir ve ona yaklaşabilir. Platon’un yapıtları esas olarak üç bölüme ayrılabilir: 1. yaratıcılık dönemi: a) Sokrates’in ölümünü anlatan ve onu yücelten diyaloglar: “Apologie” (Sokrates’in Savunması); “Kriton”; b) “Erdem Diyalogları” olarak adlandırılan diyaloglar: “Lakhes”, “Gorgias”, “Lisis”, “Euthiphron”, “Protagoras”. Platon, bunlarda, sofistlerin bilgiyi evrensel bir bilgi olarak kabul eden görüşlerini eleştirerek, bireylerin toplumsal etkinliklerinin anlamını araştırır. Bütün bu diyalogların temel yasası, söyleşiyi yöneten Sokrates’in, karşıtlarını diyalog sırasında çıkmaza sokmasında yatar. “Nomoi” (Yasalar) adlı yapıtın dışında diyaloglarda soruları hep Sokrates sorar. “Simposion” (Şölen) ve “Phaidon”. Platon’un 2. yaratıcılık dönemini başlatan yapıtlardır. Aşk ve güzellik kavramlarını ele alan “Şölen”, genellikle onun edebi başyapıtı olarak kabul edilir. “Phaidon” ise ruhun ölümsüzlüğü konusunu işler. “Politia”da (Devlet) ana tema, adalet kavramıdır. Platon bundan hareket ederek, filozofların yönetici ya da yöneticilerin filozof olduğu bir “ideal devlet” modeli kurar. Platon’un 3. yaratıcılık dönemi, öğretisini geliştirmeyi sürdürdüğü yaşlılık dönemi ürünlerini kapsar. “Phaidros”ta, Aşk Tanrısı Eros ve aşkın gücü (aşk yoluyla “idea”lar dünyasına ulaşmak) tartışmanın odak noktasını oluşturur. “Theaitetos”, bilginin ne olduğunu araştırır, “Parmenides”, idealar öğretisini eleştirel bir yaklaşımla inceler. “Sofist” sofistlerin tanımlamasını yapar. “Politikos” (Devlet Adamı), politikacının ya da devlet adamının nitelikleri üzerinde durur. Platon, en son yapıtlarından biri olan “Philebos”ta zevk ve bilgiyi karşılaştırarak, “iyilik” ideasının bunların karışımından doğacağı sonucuna varır. En son ve en kapsamlı yapıtı olan “Yasalar”da yine bir “İdeal devlet” taslağı geliştirir.
PLATON’UN ESERLERİ
DEVLET
(He Politeia Peri Tes Dikes), Platon’un MÖ 384 ile 377 arasında yazdığı on kitaplık felsefe diyaloğu. On kitaba bölümleme, Orta Çağda yapılmıştır ve yapaydır. Aslında, eserde beş ana bölüm yer alır. Giriş niteliğindeki I. kitapta, adalet sorunu ortaya atılır; II., III. ve IV. kitaplarda adaletin tanımı ideal bir siteyle bağıntılı olarak öne sürülür; V., VI. ve VII. kitaplarda bu sitenin, hükûmet, hukuk ve eğitim yapısı irdelenir; VIII. ve IX. kitaplarda adaletsiz siteler ve bunların, insan ruhundakine benzeyen ve yıkımla sonuçlanan kusurları anlatılır ve X. kitapta ise şiir ve yanılsama sanatları mahkûm edilerek öncesiz sonrasız ödülleri hak eden adil ve bilge ruhun özellikleri açıklanır. Platon’a göre, ahlak ve siyaset birbirinden ayrılmaz. İnsanın erdemli olmaya çalışması gerekir ve Devlet’in görevi, erdemli insanlar yetiştirmektir. Birey, Devlet’in bir öğesinden başka şey değildir. Ruhta üç bölüm olduğu gibi, sitede de üç sınıf olacaktır; zanaatçılar ve köylüler sınıfı; savaşçılar sınıfı; yasa koyucular ve filozoflar sınıfı. Bunların birincisinin ılımlı, ikincisinin cesur ve üçüncüsünün bilge olması gerekir. Bireysel adalet gibi toplumsal adalet de, bu üç bölümün kademeli olarak birbirine bağlı olmasından ve uyumundan doğacaktır. Ama uyumun gerçekleşebilmesi ve tam olması için, bireylerin bencilliğinden doğan engeli ortadan kaldırmak gereklidir. Bundan ötürü mal, kadın ve çocukta ortaklık zorunludur. Ünlü Mağara mitosu, VII. kitapta açıklanmıştır.
DİYALOGLAR
Platon’un yazılarının genel adı. Sokrates’in sorulu-yanıtlı öğretim yöntemini, Platon’un yazılarında kullanmasıyla doğdu. Üç bölüme ayrılır: Gençlik diyalogları, Sokrates’in düşüncelerinin geliştirildiği diyaloglardır. Olgunluk çağı diyalogları, Sokratın görüşlerinden uzaklaşarak kendi temel düşüncelerini geliştirdiği yazılardır. En ünlüleri Şölen ve Devlet’tir. Yaşlılık dönemi diyalogları’nı ise soyut ve uzun açıklamalar oluşturur.
SOKRATES’İN SAVUNMASI
(Apologia Sokratus), Platon’un eseri. Platon bu diyalogunda, Sokrates’in kendisini gençliği yoldan çıkarmakla suçlayan yargıçlar önünde verebileceği hayali söylevi aktarır. Sokrates’in ölümünden yıllarca sonra yazılan bu söylevde Sokrates, Atina yargıçları huzurunda, gençliği yoldan çıkardığı, yabancı tanrıları kabul ettirme suçlamalarına, ama aslında felsefi araştırmalarının ve bilgelik ününün yarattığı kin ve güvensizliğe karşı kendini savunur. Platon’un, hem Sokrates’e mal ettiği alay, ölçülü kalmakla birlikte canlı ve acıdır; aynı zamanda eserin tümünde yüce bir ahlaksal onur, küçümseyici ve sürükleyici bir belagat vardır.
Bu sayfada yer alan bütün yazı, fotoğraf, resim, ilüstrasyon ve benzer diğer içerik özgündür ve Boyut Yayıncılık ve Ticaret A.Ş. mülkiyetindedir. Kısmen veya tamamen hiçbir şekilde basılı veya herhangi diğer bir elektronik ortamda (CD, Internet, Intranet, DVD, Video vs) izinsiz kullanılamaz.İktibas edilemez. Tüm içerik, gerçekleşebilecek telif hakkı ihlallerine karşı elektronik sistemlerce sürekli olarak kontrol edilmekte, tespit edilen ihlaller herhangi bir uyarıya gerek duyulmaksızın yasal işleme tabi tutulmaktadır.