BoyutPedia

RIZA ŞAH (PEHLEVİ), (1878 Alacaht/Mazanderan - 1944 Johannesburg/Güney Afrika), Atatürk’ün uyguladığı reformların etkisiyle, kendi ülkesinde de bir dizi ekonomik, anayasal ve kültürel değişim yapan İran şahı. Bir subayın oğluydu. 23 yaşında İran Kazak birliklerine yazıldı. 1921’de İran Hükûmeti’ne karşı ayaklanarak Tahran’ı ele geçirdi ve yeni rejimin Savaş Bakanı oldu. 1923’te Kaçar Hanedanı’nın son şahı Ahmet Mirza Şah’ı ülkeyi terke zorlayarak başbakanlığını ilân etti. 1925’te kendini şah ilân ederek Pehlevi Hanedanlığı’nı kurdu. 10 Haziran 1934’te Türkiye’yi ziyaretinde onuruna pek çok etkinlikler, İstanbul’da fener alayları düzenlendi. Ankara’da, konusunu İran mitolojisinden alan Özsoy Operası sahnelendi. Bu ziyarete büyük önem veren Atatürk, onunla birlikte Ege ve Marmara bölgesinde uzun bir geziye çıkarak Cumhuriyet yönetiminin ülkedeki başarılarını tanıttı. 6 Temmuz 1934’e dek yirmi beş gün Türkiye’de kalan Pehlevi, Atatürk’ten esinlenerek, kendi ülkesinde önemli askerî, idarî ve ekonomik reformları gerçekleştirdi; ancak bu durum, aşiret liderleriyle anlaşmazlığa düşmesine neden oldu. Trans-İran demiryolunu yaptırttı. II.Dünya Savaşı öncesi resmen yansız olmasına karşın Alman yanlısı bir politika izledi. Bu durum, savaş sırasında Sovyet ve İngiliz birliklerinin İran’ı işgaline neden oldu. Tahtı, oğlu Muhammed Rıza Pehlevi’ye bırakarak ülkeyi terk etti.