BoyutPedia

UBEYDULLAH HAN (UBEYDÎ), (1480 Buhara - 1539, ?), şair. Orta Asya Türkçesinin Batı Türkçesinden ayrılmaya başlayan ve Çağatayca adı verilen Türkçeyle şiir yazan şairlerdendir. 1532-1539 yılları arasında saltanat süren dördüncü Şeybanî hükümdarı olan Ubeydullah Han, Maveraünnehr’de Sultan Bâbür’ün hâkimiyetine son verdi. Horasan üzerine yaptığı birçok akında Safevî egemenliğini kıramadı; 1535’te yaptığı seferde ağır bir yenilgiye uğradı ve 1539’da kederinden öldü. Şiirlerinde Ubeydî, Kul Ubeydî mahlâslarını kullanan Ubeydullah Han, ülkesinin imarı için çok çalışmış; Maveraünnehr’de su kanalları ve Savran’da büyük bir medrese yaptırmıştır. Arapça ve Farsçayı, şiir yazacak kadar iyi bilir; tefsir, hadis, kıraat ve fıkıh gibi İslamî ilimlerden anlardı. Buhara sarayını bir ilim ve kültür merkezi hâline getirmişti. Şairliğinin yanı sıra hattat, nakkaş ve musikişinastı. Ahmed Yesevî’ye derin bir bağlılığı vardı. Hece vezniyle dörtlükler hâlinde yazdığı, genellikle yalın bir dil ve samimî bir ifadeyle kaleme aldığı din dışı şiirlerinde daha başarılı olan Ubeydullah Han’ın, Taşkent Özbekistan İlimler Akademisi’nde tüm eserlerinden oluşan Külliyatı bulunmaktadır. Eserleri: Divân : Eserde, Arapça ve Farsça şiirleriyle Gayretnâme, Sabrnâme, Şevknâme adlı mesnevîleri ve Salavâtnâme adlı bir müseddesi yer alır. Divân’ın tenkitli metni 1968’de Neşe Alparslan tarafından mezuniyet tezi olarak hazırlanıp yayımlanmıştır. İstanbul Üniversitesi ve Nuruosmaniye kütüphanelerinde yazmaları mevcuttur. Divân’ından başka, Çağatayca bir tefsiri ile fıkha ait bazı risaleleri ve Nâm-ı Hak adlı bir de tercümesi bulunmaktadır.