|
UKRAYNA, Doğu Avrupa’da, doğudan
Moldavya ve Romanya, kuzeyden Polonya ve Beyaz Rusya, batıdan Rusya, güneyden
Karadeniz ile sınırlı devlet. Genelde verimli kara topraklara (çernozyom) sahip
bir düzlükler ülkesidir. Kuzeydeki kıtasal eğilimli iklim, güneyde yumuşar;
gelişmiş bir sulama ağının yer aldığı güneydoğudaysa çorak bir karakter alır.
Ülkenin başlıca akarsuları, Dinyeper, Dinyester ve Prut’tur (bol hidroelektrik
enerji). Dev bir buğday, mısır, şekerpancarı ve ayçiçeği üreticisi olan ülke,
sığır, domuz ve koyundan oluşan önemli bir hayvan varlığına; petrol, doğalgaz,
manganez ve özellikle de kömür (Donbas) ve demir (Krivoy-Rog) gibi dev maden
kaynaklarına sahiptir. Doğuşu eskilere dayanan güçlü ağır sanayi tesisleri
(demir-çelik ve makine fabrikaları), Donbas ve Dinyeper vadisinde toplanmıştır.
Kimya, makine ve gıda sanayii gelişmiştir. Kırım kıyıları ilerlemekte olan bir
turizm bölgesidir. Ukrayna, Karadeniz kıyısında, Odesa gibi büyük bir limana
sahiptir. Kurulan ilk Rus devletinin merkezi Kiev’di (9.-12. yüzyıl); daha
sonraki yıllarda Halicz çevresinde, Galiçya-Volinya Prensliği kuruldu (13.-14.
yüzyıl). 14. yüzyıldan itibaren bölge, burada Katolikliği yaymayı hedefleyen
Polonya’nın egemenliğine girdi; Polonya aristokrasisi burada geniş araziler elde
etti. 16. yüzyılda yörede toplanan Zaporog Kazakları, önceleri Dinyeper
kıyılarında Tatarlarla mücadele ettiler; 17. yüzyılda Tatar tehlikesi
atlatılınca bu kez Polonyalılara karşı Ukraynalıları ve Ortodoksluğu
savundular; son olarak Rusya’nın himayesine girdiler. 1667’de, Rusya,
Dinyeper’in sol kıyısıyla Kiev bölgesini, Polonya’nın 18. yüzyıl sonunda
bölüşülmesinden sonra da Batı Ukrayna’nın büyük bölümünü elde etti; ancak
Galiçya, Bukovina ve Ruthenia, Avusturya’ya geçti. Ekim Devrimi sonrasında
(1917) Ukrayna, iki ayrı cumhuriyetin ilanı nedeniyle şiddetli karışıklıklara
tanık oldu, milliyetçi cumhuriyet bağımsızlık talep ederken, Bolşevik
cumhuriyet, ülkenin Sovyet devletine bağlanmasını talep ediyordu. Ukrayna, üç
yıl boyunca şiddetli çatışmalara sahne oldu: Alman birlikleri (1918),
Denikin’in beyaz ordusu (1919-1920) ve Polonya orduları Bolşeviklerle savaştı.
1921’de Ukrayna, Çekoslovakya, Romanya ve özellikle de Polonya’nın lehine
bölündü. Kalan topraklar, Ukrayna Soyvet Sosyalist Cumhuriyeti’ni (1922’de
Sovyetler Birliği’ne katıldı) meydana getirdi; Alman işgali (1941-1944)
sırasında Ukrayna çok zorlu bir dönemden geçti. 1921’de yitirilen topraklar
1945’te Sovyet Ukraynasına katıldı; bu topraklara 1954’te Kırım da bağlandı.
Ukrayna, BM’nin kurucu üyelerinden biriydi. Ülkede, özellikle Batı Ukrayna’da
gücünü yitirmeyen milliyetçi eğilimlere, Yunan Kilise geleneğine bağlı
Katoliklerin (Uniatlar, dinî törenleri, 1946’da Stalin tarafından yasaklandı)
talepleri de katıldı; Uniatlar, saygınlıklarının iade edilmesini ve Ortodoks
Kilisesi’ne verilen mallarının geri verilmesini istiyorlardı. 1990’da Ukrayna
Parlamentosu, egemenlik ve kendi parasını basma, kendi silahlı kuvvetlerine
sahip olma hakkını ilan etti. 1 Aralık 1991’de Ukrayna halkı bağımsızlıktan
yana tercihlerini ortaya koyarak Leonid Kravçuk’u devlet başkanı seçti.
Ukrayna, BDT kurucu üyelerinden olmasına rağmen birçok konuda (Kırım üzerinde
egemenlik; Karadeniz donanmasının paylaşılması vb.) Rusya ile sürtüşme
içindedir. 1994’te Leonid Kravçuk, Boris Yeltsin ve Bill Clinton, Ukrayna’daki
nükleer üssün kaldırılması hakkında bir antlaşma imzaladılar. Aynı yıl Leonid
Kuçuna cumhurbaşkanı seçildi. 28 Haziran 1996’da yürürlüğe giren yeni
anayasayla, temel insan haklarını ve özgürlüklerini koruma altına alan, çoğulcu
bir siyasî sistem hayata geçirildi. 1999’da Cumhurbaşkanı Kuçuna, başbakanlığa
Viktor Yuşçenko’yu atadı. Ekonomi alanında önemli çalışmaları olmasına rağmen,
kömür ve doğalgaz üreticileri arasındaki fikir ayrılıkları ve muhalefetteki
Komünist Parti’nin etkisiyle, 2001’de aldığı güvensizlik yönündeki oylarla
görevinden ayrıldı. 2004’teki cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanan Viktor
Yuşçenko, Ocak 2005’te göreve başladı. Yulia Timoşenko başbakanlığında kurulan
yeni hükûmetin görevine, bazı yolsuzluk iddiaları nedeniyle, Cumhurbaşkanı
Yuşçenko tarafından Eylül 2005’te son verildi ve yeni hükûmet Yuriy Yekhanurov
tarafından kuruldu.
UKRAYNA
Resmî adı : Ukrayna Cumhuriyeti
Yüzölçümü : 603.700 km2
Nüfus : 47.782.000 (2005)
Başkent : Kiev
Resmî dil : Ukrayna dili, Rusça
Din : Çoğunlukla Hristiyan (Ukrayna Ortodoks,
Ukrayna Bağımsız Ortodoks, Katolik), Protestan, Musevi ve Müslüman azınlık
Para Birimi : Hryvna
|
|