|
VOLTAIRE, (asıl adı François-Marie
Arouet’dir), (1694 Paris - 1778 Paris), Fransız yazar. Zengin bir noterin
oğluydu. Bir cizvit okulunda öğrenim gördü (1704-1711). Okulu bitirdikten sonra
Paris sosyetesiyle, öncelikle özgür düşünceli çevrelerle ilişki kurdu. XIV.
Louis üzerine bir yergi yazdığı için on bir ay Bastille tutukevinde kaldı
(1717). “Odipus” adlı trajedisinin kazandığı başarı üzerine sarayın gözüne
girdi (1718). Bu kaygısız dönem 1726’da sona erdi. Bir şövalyeyle yaptığı bir
tartışma yüzünden yeniden Bastille’e atıldı ve oradan kurtulmak için
İngiltere’ye sürgün gitmeyi kabul etti. Üç yıl İngiltere’de yaşadı. Locke ve
Hume gibi ünlü filozoflarla tanıştı. Fransa’ya göre İngiltere’nin çok özgür,
bilimde de çok ileri olduğunu gördü. Fransa’ya döndüğünde, İngiltere’deki
gözlemlerini yansıtan “Lettres Philosophiques” (Felsefî Mektupları, 1734) adlı
ünlü incelemesini yayımladı. Fransız yetkilileri, ülkenin kurumlarına yönelik
dolaylı saldırıyı sezerek kitabı yaktırdılar. Voltaire, dostu olan bir markizin
şatosuna sağındı. On yıl orada yaşadı. 1745’te kralın tarihçisi ve mabeyincisi
oldu. Özgürlükçü düşüncelerinden ötürü yeniden sarayın gözünden düştü. Prusya
Kralı II. Friedrich’in çağrısını kabul ederek Berlin’e gitti (1750). Prusya
sarayında üç yıl yaşadıktan sonra kralla arası açıldı. Birtakım başarılı
yatırımlar sonucu çok zengin oldu. Ünlü “Ansiklopedi”nin yazarları arasına
katıldı (1754). Yaşamının son yirmi yılını İsviçre sınırı yakınındaki evinde
geçirdi. “İrène” (1778) adlı oyununun sahnelenmesinden sonra gittiği Paris’te
ulusal bir kahraman gibi karşılandı. Heyecan ve yoğun toplumsal yaşantı onu
hasta düşürdü. Evine dönemeden öldü. Aydınlanma çağının seçkin bir temsilcisi
olan Voltaire’in, Fransız Devrimi’ni hazırlayan ortamın oluşmasında büyük katkısı
vardır. Düşünceleriyle, insan haklarının savunucusu olarak Avrupa kamuoyunu
önemli ölçüde etkiledi. 18. yüzyıla damgasını vuran bir yazar oldu. Şiir, oyun,
destan, öykü, roman ve eleştiri türünde çok sayıda yapıt verdi, felsefe ve
tarihe ilişkin incelemeler yazdı, ayrıca yaklaşık on dört bin mektup kaleme
aldı. Voltaire’in şiir ve tiyatro yapıtları kalıcı olamamıştır. Filozof
Voltaire ise öncelikle bir çatışma yazarıdır. Felsefe onun için bir kavga,
eleştiri, yergi aracıdır. Derinlik kavgası taşımayan bir filozoftur, her şeyden
önce de bir özgürlük savaşçısıdır. İnsanın, yaşamını özgür eylemleriyle
geliştirdiğine inanır. Voltaire, tarih çalışmalarıyla çağdaş tarihçilerin
öncüsü olarak değerlendirilir. “Histoire de Charles XII” (XII. Charles’in
Tarihi, 1731), “Siècle de Louis XIV” (XIV. Louis Yüzyılı, 1751) ve “Essai sur
les Moeurs et l’Esprit der Nations” (Ulusların Töreleri ve Zihniyeti Üzerine
Deneme, 1756) bu alandaki en tanınmış yapıtlarıdır. Voltaire’in en iyi ve en
kalıcı yapıtları felsefî öykü ve romanlarıdır. Bu tür yapıtları içinde “Zadig”
(1747) ve “Candide ou l’Optimisme”i (Candide ya da İyimserlik, 1759) öncelikle
anmak gerekir. Babilli bir genç olan Zadig (yani “gerçeği söyleyen”), erdemli,
bilge ve zengindir, ama mutluluk peşinde boşuna koşar durur. Voltaire, doğunun
masal dünyasını kendi öğretici amaçları doğrultusunda kullanır. Onun en
tanınmış yapıtı olan “Candide”de, iyi niyetli bir genç olan Candide’nin
serüvenlerini konu alır. Dünyanın mutlak iyi olduğunu söyleyen öğretmenine
kolayca inanan Candide, kendisini bir ülkeden öbür ülkeye koşturan serüvenleri
sırasında kötü ve acımasız bir dünyayla karşılaşır. Voltaire bu romanda çağının
siyasî ve toplumsal yapısına saldırmakla kalmaz, Tanrı’yı ve yaşamın anlamını
da tartışma konusu yapar. İnceleme-araştırma türündeki “Dictionnaire
Philosophique” (Felsefe Sözlüğü, 1764) ve “Mahomet ou le Fanatisme” (Muhammed
ve Bağnazlık, 1743) adlı yapıtları da önemlidir.
|
|