|
VİETNAM
SOSYALİST CUMHURİYETİ, Güneydoğu Asya’da devlet. Çinhindi Yarımadası’nın doğu ve
güney kıyıları boyunca uzanır. Kuzeyinde Çin Halk Cumhuriyeti, doğusunda ve
güneyinde Güney Çin Denizi, batısında Laos ve Kamboçya yer alır. Başkent
Hanoi’nin nüfusu 2.961.000’dir. Diğer önemli kentleri Ho Şi Minh, Hayfong, Da Nang, Oui Nhon’dur. Ülkenin ortası, batı ve kuzey kısımları dağlıktır. Bu dağların
arasında kuzeyden güneye doğru iki düzlük yer alır. Kuzeyde en yüksek doruk
Fansipan (3.045 metre). Kışları serin, nemli tropikal bir iklim olduğundan
ülkede yoğun bir bitki örtüsü ve ormanlar görülür. Vietnam bir tarım ülkesidir.
Nüfusun % 81’i kırsal kesimde yerleşmiştir. Mekong ve Kızıl Irmak deltaları
tarıma en elverişli bölgelerdir. Bu deltalarda ve diğer akarsuların elverişli
alanlarında pirinç yetiştirilir ve yılda iki kez ürün alınır. Pirinçten başka,
şekerkamışı, mısır, pamuk, tütün, yer fıstığı, yetiştirilen önemli ürünleridir.
Yeraltı kaynakları arasında kömür, kalay, çinko ve fosfat yer alır. Dokuma, çimento,
kâğıt ve kimyasal gübre başlıca sanayi kollarıdır. Kuzey Çin kökenli olduğu
sanılan Vietnamlılar, MÖ 3. yüzyılda Çin’deki baskılardan kaçarak Kızıl Irmak deltasına yerleştilerse de kısa bir süre sonra Çin’in egemenliğine girdiler. Vietnam, MS 938’de bağımsız bir krallık hâlini aldı; ancak 1884’te Fransız sömürgesi oldu.
Fransa, 1887’de Çinhindi Yarımadası’nda yer alan Vietnam’ın üç bölümüyle
(kuzeyde Tonkin, ortada Annam, güneyde Koşinşin) ülkenin doğusundaki Laos ve
Kamboçya’yı uzun süren politik ve askerî olaylardan sonra bir yönetim altında
toplayarak Çinhindi Birliği’ni kurdu. 20. yüzyılda bir yandan bağımsızlık için
Fransa’ya, diğer yandan da krallığa karşı kuzeyde örgütlenmeler başladı. Bazı
ayaklanmalar çıktı; 1927’den sonra partiler kuruldu. 1931’de Ho Şi Minh,
Vietnam Komünist Partisi’ni kurdu. II. Dünya Savaşı’nda ülke Japon ordularınca
işgal edildi. İşgal sırasında, kuzeyde Japonlar ile gerilla savaşı yürüten Ho
Şi Minh’in önderliğinde Vietnam Demokratik Cumhuriyeti kuruldu. Fransızlar bu devleti
yıkmak için 8 yıl savaştılar (1946-1954). Ancak Fransa, 1954’te, Dien Bien
Fu’da ağır bir yenilgiye uğradı. Yapılan Cenevre Konferansı ile Veitnam, 17.
kuzey paralelinden, geçici olarak Kuzey ve Güney olmak üzere ikiye bölündü.
Antlaşmaya göre 1956’da birleşmek için genel bir seçim yapılacaktı; ancak seçim
yapılamadı ve böylece ülke iki ayrı devlete bölünmüş oldu. 1955’te Güney’de
Başbakan Ngo Dinh Diem, Cenevre Antlaşmalarını tanımayarak İmparator Bao Dai’yi
tahttan indirdi, cumhuriyet ilan etti ve cumhurbaşkanı oldu. Baskıcı bir rejim
kurdu. Ngo Dinh Diem, bir darbeyle öldürüldü, daha sonra çıkan olaylar
sonucunda Güney Vietnam’ın yanında yer alan ABD ile Kuzey Vietnam arasında savaş çıktı. Çok kanlı ve yıkım içinde geçen savaş, 10 yıl sürdü; binlerce
insan öldü ve ülke harabeye döndü. Savaş 1973’te ABD’nin yenilgisiyle son
buldu. Paris Antlaşması ile ABD, birliklerini çekti. 1974’te Güney Vietnam Cumhuriyeti Geçici Devrimci Hükûmeti’nin askerî birlikleri ile Kuzey Vietnam birlikleri Güney Vietnam’a saldırıya geçtiler. 30 Nisan 1975’te Saygon düştü ve
Güney Vietnam Devleti ortadan kalktı. 1976’da yapılan genel seçimler sonucunda
Vietnam Ulusal Meclisi toplandı ve Vietnam Sosyalist Cumhuriyeti kuruldu. Ülke
tek bir devletin yönetiminde Kuzey ve Güney olmak üzere 2 coğrafî bölgeye
ayrıldı. Birleşmiş Milletler’e üyelik için başvuran Vietnam Sosyalist
Cumhuriyeti, 1976’da ABD’nin vetosuna uğradı; ancak 1977’de üyeliği kabul edildi. 1979’da Çin orduları, aralarında süren anlaşmazlık sonucunda, Vietnam’ın 80 km kadar içlerine girdi; kısa bir süre sonra geri çekildi. Vietnam, Çinhindi Yarımadası’nda bir federasyon hâlinde birleşme politikası güttü. Bu
nedenle Kamboçya ve Laos’a askerî birlikler gönderdi. 14 Ekim 1980’de,
Kamboçya’da Kızıl Khmer yönetimi devrildi; yerine Vietnam yanlısı Heng Samrin
yönetimi kuruldu. BM Genel Kurulu, Vietnam’dan, Laos ve Kamboçya’daki
birliklerini çekmesini istedi. 19 Kasım 1980’de yeni anayasayla proletarya
diktatörlüğü ve Komünist Parti’nin, ülkenin tek politik partisi olduğu kabul edildi.1982’de Le Duan, Merkez Komitesi sekreteri oldu; aralarında Vo Nguyen-Giap’ın
da bulunduğu 6 üye politbürodan çıkarıldı. Vietnam, 1982’den itibaren
Kamboçya’daki askerlerini çekmeye başladı. 1985’te parti merkez komitesi bir
ekonomik reform programını onayladı. Bu programla merkezî planlama yumuşatıldı.
Aralık 1986’da toplanan parti kongresinde reform yanlıları başarı kazandı.
Parti genel sekreterliğine Nguyen Van Linh getirildi. Haziran 1987’de ise Pham
Hung başbakan oldu. %700’leri aşan enflasyon karşısında devlet harcamalarında
tasarrufa gidildi, yabancı sermayenin ülkede yatırım yapabilmesi için
kolaylıklar sağlandı ve Mart 1988’de sanayide özel girişime izin verildi.
Haziran 1988’de Başbakanlığa Do Muoi seçildi. Nisan 1989’da ise Vietnam, Kamboçya ve Laos, ortak bir bildiri yayınlayarak, 30 Eylül 1989’a kadar, Vietnam birliklerinin Kamboçya’dan çekileceğini açıkladılar. Ve 25 Eylül’de 11 yıl süren
işgalden sonra son Vietnam askeri de Kamboçya’dan çekildi. 1992’deki anayasa
reformu, Devlet ile Komünist Parti arasında bir güç ayrımına gidilmesiyle
sonuçlandı. Le Duc Anh ve Vo Van Kist, Eylül 1992’de yeni meclis tarafından
cumhurbaşkanı ve başbakan seçildiler; VII. Kongre’den bu yana Komünist Parti
genel sekreteri ise Do Muoi’dir. Çin’le diplomatik ilişkilerin normalleşmesi,
Çin-Vietnam sınırının açılmasıyla sonuçlanırken Kamboçya’da barış yolunda
uluslararası bir uzlaşmaya varılmasını kolaylaştırdı. Böylelikle Vietnam, uluslararası arenada yerini bulurken ekonomik yenileşme hareketini de
başlatabildi.
VİETNAM
Resmî adı : Vietnam
Sosyalist Cumhuriyeti
Yüzölçümü : 329.560 km2
Nüfus : 83.585.000
(2005)
Başkent : Hanoi
Resmî dil : Vietnam dili
Din : % 55 Budist,
% 7 Katolik, % 38 Taocu, Müslüman ve yerli inanlara bağlı
Para birimi : Dong
|
|