|
WELLES,
ORSON, (1915
Kenosha/Wisconsin - 1985 Los Angeles), ABD’li yazar, oyuncu ve film yönetmeni.
Chicago Sanat Enstitüsü’ne devam etti. Öğrenimini yarıda bırakarak gazete
muhabirliği yaptı. İrlanda’ya giderek, Dublin’deki Gate Tiyatrosu’nda oyuncu
olarak çalışmaya başladı (1931). 1932’ye dek İrlanda’da kalan Welles, Abbey
Oyuncuları topluluğunda da oyunculuk yaptı. ABD’ye döndükten sonra bir tiyatro
topluluğuyla birlikte turneye çıktı. 1934’te New York’ta sahneye çıktı, “Romeo
ve Juliet”te oynadı. 1937’de kurduğu Mercury Tiyatrosu, Shakespeare oyunlarında
modern giysiler kullanmasıyla dikkati çekti. 1938’de, Mercury Tiyatrosu
oyuncularıyla birlikte ünlü romanlardan uyarlanan radyo tiyatrolarını mikrofona
koydu. Bunlardan H. G. Wells’in “War of the Worlds” (Dünyalar Savaşı) adlı
yapıtı üzerine kurulmuş program sırasında, New Jersey’in Marslılar tarafından
işgal edildiğine dair haber taklidi yayın, binlerce dinleyicinin paniğe
kapılmasına yol açtı. 1940’ta Hollywood’a giden Welles, “Citizen Kane” (Yurttaş
Kane, 1911) adlı filmi yönetti ve Kane rolünü oynadı. Bir gazete patronunun
yaşamını konu alan filmin senaryosu, Welles ve H. Mankiewicz tarafından
yazılmıştı. Welles’in bu filmde kullandığı dramatik yöntemler, filmin
eleştirmenlerce çok beğenilmesine yol açtı. Booth Tarkington’un aynı adlı
romanı üzerine kurulan “The Magnificent Ambersons” (Muhteşem Ambersonlar, 1942)
adlı film, birbiri üzerine bindirilmiş diyaloglarıyla dikkati çekti. 1947’den
sonra film çalışmalarını Avrupa’da sürdürdü. 1959’da Hollywood’a döndü. “The
Touch of Evil” (1958) ve “F for Fake” (Aldatmacanın A’sı, 1975) adlı filmleri
yönetti ve bu filmlerde oynadı. Sinemada yeni anlatım yöntemleri geliştiren
Welles, dramatik etkiyi güçlendirmek için fotoğrafı, ışıklandırmayı ve müziği
değişik biçimlerde kullandı. Welles’in yönettiği diğer önemli filmler arasında,
“The Lady from Shanghai” (Şanghaylı Kadın, 1947), “Macbeth” (1947), “Othello”
(1952) ve “The Trial” (Dava, 1962) sayılabilir. Oyuncu olarak yer aldığı
başlıca filmler ise şunlardır: “Jane Eyre” (1943), “The Third Man” (Üçüncü
Adam, 1949), “The Long Hot Summer” (Uzun Sıcak Yaz, 1958), “A Man for All
Seasons” (Her Devrin Adamı, 1966), “F for Fake” (Hakikatler ve Yalanlar, 1975).
|
|