|
YUNANİSTAN,
Balkan
Yarımadası’nın güneyinde devlet. Önemli kentleri Pire, Selânik, Volos, Kandiye, Larissa, Kavala ve Korint’tir. Nüfusun %98’i Yunanlıdır, en kalabalık
azınlık olan Türklerin oranıysa %1,5 kadardır. Kuzeyde Arnavutluk, Yugoslavya,
Bulgaristan; kuzeydoğuda Türkiye, doğuda Ege Denizi; güneyde Akdeniz; batıda da
Yunan Denizi ile sınırlanır. Balkan Yarımadası’nın, güneye inildikçe daralan
güney bölümünü oluşturur. Kıyıları çok girintili çıkıntılı olan dar bir
yarımadadır. Kıyılarında yer alan birçok körfez ve koylar; ikincil
yarımadalarla (kuzeyde Kalkidikya, ortada Atik, güneyde Pelopones) çok
parçalanmıştır. Bu nedenle Yunanistan, hemen hemen bütünüyle Akdeniz’in etkisi
altında, Akdeniz kıyılarında bu iklimin en etkili olduğu ülkedir. Yunanistan üç
coğrafî bölgeye ayrılır: 1) Kuzey Yunanistan: Batı Trakya ve Yunan
Makedonyası’ndan oluşur. Doğuda Meriç Vadisi’nden, batıda Yugoslavya ve
Arnavutluk sınırlarına kadar uzanan bu bölge, Rodop ve Makedonya Dağlarının
bazı serpintilerini taşımakla beraber, daha çok alüvyonlu ovalarla kaplıdır.
Rodop ve Makedonya Dağlarından inen ırmaklarla sulanan bu ovalar, ülkenin
başlıca tarım alanlarıdır (Meriç Ovası, Mesta akarsuyu üzerinde Yenice,
Kavala-Dırama Ovaları, Struma üzerinde Serez Ovası, Kalkidikya Yarımadası’nın
batısında Vardar Ovası). 2) Orta Yunanistan: Çok dağlıktır. Bu bölge batıda,
Arnavutluk sınırına komşu Epir Platosu ve dağlarından, Yanya Havzası’ndan,
Epir’in doğusunda ülkenin en sürekli dağları olan Pinduslardan, daha doğuda
Tesalya Havzası, Tırhala ve Larissa Ovaları ve bunları denizden ayıran Olimpos
ve Ossa dağlık masiflerinden oluşur. 3) Güney Yunanistan ve adalar: Korint
Körfezi ve kanalı ile Orta Yunanistan’dan ayrılan Pelopones, Güney Yunanistan’ı
oluşturur. Güney ucunda ikincil üç yarımadayla son bulur. Bölge, dağlar ve
yüksek platolarla kaplıdır. Yunan adaları, sayıca pek çoktur. Fakat Girit,
Rodos, Midilli, Korfu, Sisam, Sakız, Eğriboz, Taşoz, Limni dışındakiler küçük
adalardır. Deniz ticaretinde çok ilerlemiş, koşullarının her bakımdan
elverişliliği nedeniyle turizmde giderek canlanan bir ülke olan Yunanistan’da
ekonominin temeli, tarıma dayanır. Fakat sıcak, yazları kurak, iç sular
bakımından yoksul bir ülke olan Yunanistan’da, zeytin, üzüm, incir gibi bu
iklime özgü toprak ürünleri dışında, öteki kültür bitkilerinin üretimleri
azdır. Başlıca ihraç ürünleri zeytin, zeytinyağı, şarap, turunçgiller, incir,
üzüm (kuru üzüm), tütün ve pamuktur. Hayvan sayısı azdır. Boksit, manganez ve
linyit dışında yeraltı kaynakları bakımından zengin değildir. Bununla birlikte
sanayileşme çabaları hızlıdır. Madensel, tarımsal ve sanayi üretimleriyle
mütevazı ölçüler içinde kalan Yunanistan, 1997’de 41,5 milyon groston olan
deniz ticaret filosuyla dünyada ön sıralarda yer alır. 1829’da Edirne Antlaşması
ile özerklik kazanan ve tam bağımsızlığı Osmanlı Devleti tarafından 1832’de
tanınan Yunanistan, bu tarihten itibaren zamanla genişledi ve bugünkü
sınırlarına ulaştı. 1912-1913’te Balkan Savaşı’na katıldı; önce Osmanlılar;
sonra da Bulgarlar ile savaştı. Sonuçta Batı Trakya’yı (Selânik dahil),
kuzeydoğu Ege’deki adaları elde etti. I. Dünya Savaşı’nda tarafsız kaldı. Savaş
sonunda müttefiklerin yanında yer alan Yunanistan, İngiltere’nin yardımıyla
1919 Mayısı’nda İzmir’e asker çıkardı ve Anadolu Seferi’ni başlattı. Fakat bu
girişim, kesin bir bozgun ve yenilgiyle son buldu. Bu sonuç, Yunanistan’ın
siyasî ve toplumsal yaşamını da derinden etkiledi. II. Dünya Savaşı’ndan önce
İtalya’nın saldırısına uğradı (1940). Bu istila girişimini önleyebildiyse de,
1941’de Alman ordularının işgaline karşı duramadı. Yunan hükûmeti önce Girit’e,
sonra da 1944’te kurtuluşa kadar Kahire ve Londra’ya sığındı. 1946’da kral
ülkeye döndü. 1947’de Rodos ve Oniki Ada İtalya’dan Yunanistan’a geçti.
1955-1963 arasında oldukça istikrarlı bir iç politika izledi. Fakat sık sık
değişen hükûmetler, siyasî partiler arasındaki anlaşmazlıklar 1967’de askerî
bir hükûmet darbesiyle sonuçlandı. “Albaylar Cuntası” diye adlandırılan
yönetim, Georgios Papadopulos başkanlığında bir diktaya dönüştü. Papadopulos
1967’de başbakan, 1970’te cumhurbaşkanı seçildi. Muhalefet ve üniversite
öğrencilerinin gösterileri kanlı bir şekilde bastırıldı; sosyal demokratların
lideri Papandreu yurt dışına gitmek zorunda kaldı. 1973’te kansız bir darbeyle
başa geçen Fedon Gizikis cumhurbaşkanı oldu. Cuntanın, Kıbrıs’ı, Yunanistan
topraklarına katmak için Makarios’a karşı düzenlediği darbe, Türkiye’nin,
Temmuz-Ağustos 1974’teki “Kıbrıs Barış Harekâtı” sonunda başarısızlıkla
sonuçlandı. Bu olaydan sonra cunta devrildi; yurt dışında bulunan Karamanlis,
Yeni Demokrasi Partisi’ni kurarak başbakan oldu ve ülkede demokrasiye dönüş
süreci başladı. 1975’te yeni bir anayasa yapıldı ve yürürlüğe kondu. Yunanistan
1979’da Ortak Pazar’a üye oldu. Karamanlis 1980’de cumhurbaşkanı seçildi. 1981
seçimlerini Yunan Sosyalist Hareket Partisi (PASOK) kazanarak iktidara geldi ve
Andreas Papandreu başbakan oldu. Mart 1985 seçimlerinde, cumhurbaşkanlığını
PASOK’un adayı Hristos Sortzetakis kazandı. Aynı yılın Haziran ayında yapılan
seçimler de PASOK’un zaferiyle sonuçlandı. Ancak Koskotas Skandalı diye bilinen
Girit Bankası yolsuzluğu gibi nedenlerle yıpranan iktidar, 1989 seçimlerinde
yenilgiye uğradı. Papandreu, muhalefet liderlerinin telefonlarını dinletmek,
rüşvet almak ve görevini kötüye kullanmak gibi nedenlerle Yüce Divan’a sevk
edildi. Haziran 1989 ile Nisan 1990 arasında yapılan üç genel seçim sonucunda,
Konstantin Miçotakis’in başkanı olduğu Yeni Demokrasi Partisi iktidara geldi.
Nisan 1990’da Yeni Demokrasi Hareketi lideri K. Miçotakis, muhafazakâr bir hükûmet
kurdu. ABD ile, Yunanistan’daki Amerikan üslerinin sayısını ikiye indiren bir
antlaşma imzaladı. Mayıs ayında K. Karamanlis, parlamento tarafından yeniden
cumhurbaşkanı seçildi. 1992’den başlayarak siyasal yaşam, Hellenizm ve
Makedonya adı altında bağımsız bir devletin kuruluşuna karşı çıkmak üzerine
temellendi. 1993’teki erken seçimleri PASOK kazandı. A. Papandreu yeniden
başbakan oldu. 1995’te Kostis Stefanopulos cumhurbaşkanı seçildi. 1996’da A.
Papandreu istifa etti. Yerine Kostas Simitis başbakan oldu, eylüldeki seçimleri
kazanan Simitis, daha sonra PASOK’un başına da geçti.1981’de Avrupa Birliği’ne
üye olan Yunanistan, 2001 yılı başında ekonomik kriterleri yerine getirmek için
verdiği yoğun çabaların ardından, Avrupa Para Birliği’ne katıldı. 7 Mart 2004’te
yapılan erken seçimlerin ardından Muhafazakâr Yeni Demokrasi Partisi, sosyalist
PASOK’un iktidarına son verirken, başbakan Costas Karamanlis oldu. 2005
cumhurbaşkanlığı seçimlerini, Karolos Papulias kazandı.
YUNANİSTAN
Resmî adı : Hellenic
Cumhuriyeti
Yüzölçümü : 131.940
km2
Nüfus : 10.978.000
(2005)
Başkent : Atina
Resmî dil : Yunanca
Dinler : Ortodoks
% 97, Müslüman % 1,2
Para birimi : Euro
|
|