BoyutPedia

ZONGULDAK, Karadeniz Bölgesi’nin Batı Karadeniz Bölümü’nde il. Doğuda Bartın ve Karabük, güneyde Çankırı ve Bolu illeri, batı ve kuzeyde Karadeniz’le çevrilidir. Yüzey Biçimleri: İlin yüzey biçimleri kıyıdan iç kesimlere doğru yükselir. İl alanının % 50’si dağlıktır. Dağlar, Karadeniz’e paralel olarak üç sıra hâlinde uzanır. İlk dağ sırası, ortalama 1.000 metre yükseltili tek tek kütlelerin yan yana dizilmesiyle oluşur. Ereğli ilçe merkezinin doğusundaki Küpdağı, il merkezinin doğusundaki Göldağı ve Güllüdağ ile Bartın ilçe merkezinin doğusundaki Kabadağ, bu sıranın en önemli yükseltileridir. İkinci dağ sırası ilin batısındaki Akçakoca Dağları’yla başlar ve Bartın’ın güneyinde Mahmut Dağı, Kırıkdağ ve Kumar Dağı’yla yükselti kazanarak sürer. Sıranın yüksekliği en doğuda Kızılcaören Tepesi’nde 1.379 metreye, Göktepe’de 1.416 metreye ulaşır. Birinci ve ikinci dağ sıraları, ilin doğusunda birbirine oldukça yaklaşır. Burada Safranbolu’nun kuzeyindeki Sarıçiçek Tepesi (1.726 metre) ilin önemli yükseltilerinden biridir. Denize paralel olarak ilin en güneyinde uzanan üçüncü dağ sırası Zonguldak ile Bolu ve Çankırı’yı birbirinden ayıran Bolu Dağları’nın uzantısıdır. Batıdan doğuya Kızıltaş Tepesi (1.486 metre), Bacaklıyayla Tepesi (1.637 metre), Keçikıran Tepesi (1.619 metre), Keltepe (1.976 metre), Panayır Tepesi (1.544 metre) bu üçüncü sıranın belli başlı yükseltileridir. İlin %35’ini kaplayan platolar, bu üç dağ sırası arasında dağların etekleri üzerinde yer alırlar. Akarsular tarafından açılmış sık bir vadi ağıyla yarılı bu platoların en önemlileri Karabük ve Safranbolu platolarıdır. Zonguldak’ta Ovalar %15’lik bir oranla oldukça sınırlı bir alanı kaplar. Zonguldak’ta göl yoktur. Ancak il akarsularca zengindir. Tümü Karadeniz’e dökülen bu ırmakların en önemlileri, Filyos Çayı (Yeniceırmak), Bartın Çayı, Gülünçırmak, Alaplı Çayı ve Üzülmez Deresi’dir. İklim ve Bitki Örtüsü: Zonguldak ilinde genellikle her mevsim yağışlı ve ılıman Karadeniz iklimi egemendir. Bununla birlikte, kıyıdan iç kesimlere gidildikçe iklim biraz sertleşir. İlde mevsimler arası ve gece ile gündüz arası sıcaklık farkları pek yüksek değildir. Her mevsim bol yağış alır. Kış ve sonbaharda yağışlarda belli bir artış görülür. Zonguldak’ta elverişli iklim koşulları ve bol yağış, gür bir bitki örtüsünün oluşumuna yol açar. İlin büyük bölümü ormanlarla kaplıdır. Köknar, kayın, karaçam, meşe başlıca orman ağaçlarıdır. Öte yandan ormanaltı bitki örtüsü de zengindir. Bu örtünün en önemli türleri karayemiş, eğrelti otları, çayır otları, devetabanı, sarmaşık, ormangülü, kızılcık, kuşburnu, ısırgan, çoban püskülü vb. türledir. Ekonomi: Halkın yarıdan fazlasının kırsal kesimde yaşamasına karşın, ekime elverişli toprakların azlığı nedeniyle temel ekonomik etkinlik madencilik ve sanayidir. Öteki gelir kaynakları tarım, ormancılık, balıkçılık ve ticarettir. Ekonominin başlıca dayanağı olan taş kömürü yataklarının yer aldığı alan, Ereğli-Zonguldak Kömür Havzası olarak bilinir. Büyük bölümü il sınırları içinde kalan havza, 2.200 km²’si deniz altında olmak üzere toplam 13.350 km²’lik bir alanı kaplar. Havzanın sınırları batıda Ereğli, doğuda İnebolu, güneyde Karabük ve Araç’an geçer. Yüksek nitelikli taş kömürlerinin bulunduğu yataklardaki rezervin 1 milyar tondan fazla olduğu sanılmaktadır. 19. yüzyıl ortalarından beri işletilen havzadaki kuyu ve ocakların tümü ilin kıyı kesimindedir. Yaklaşık 45.000 geçici ve sürekli işçinin çalıştığı havzadaki taş kömürü yatakları, kısa adı TTK olan Türkiye Taş kömürü Kurumu tarafından işletilir. Yılda ortalama 2 milyon ton kadar yıkanmış parça kömür elde edilir. Zonguldak ilinde yetiştirilen başlıca bitkisel ürünler buğday, mısır, arpa, patates ve çeşitli sebze ve meyvedir. Kırsal alanda hayvancılık daha çok sığır ve manda besiciliğine dayanır. Yüksekçe kesimlerde az miktarda koyun, kıl keçisi ve tiftik keçisi yetiştirilir. Tavukçuluk ve arıcılık da önemli bir gelir kaynağıdır. Kıyı kesiminde halkın küçük bir bölümü balıkçılıkla uğraşır. Orman açısından oldukça zengin olan ilde kırsal nüfusun bir bölümü geçimini ormancılık işlerinde çalışarak sağlar. Bu ormanlardan elde edilen ürünlerden biri olan maden direği, havzadaki ocaklarda galerilerin çökmemesi için destekleme malzemesi olarak kullanılır. Zonguldak ili kara ve demir yollarıyla ülkenin diğer bölgelerine bağlanır. Türkiye’nin demiryolu ağına bağlı olmayan Ereğli-Armutçuk hattı daha çok taş kömürü taşımacılığı amacıyla kullanılır. Ereğli ve Zonguldak limanları, taş kömürü ve yük taşımacılığı açısından önem taşır. Küçük teknelerin yanaştığı Alaplı iskelesi, bir balıkçı barınağı işlevi görür. Turistik Yerler: Zonguldak ve yöresi: Yayla Mesiresi, Türkali Köyü kumsal ve piknik yeri, Kapuz Belediye Plajı, Ilıksu mesiresi. Devrek ve yöresi: Yedi göller, Bostanözü mesire yerleri. Ereğli ve yöresi: Roma, Bizans, Ceneviz, Selçuklu ve Osmanlı egemenlikleri altına giren Ereğli’de günümüze ulaşan pek az kalıntı vardır. Bizans Dönemi’nde yapılan surlar, Cenevizlilerce onarılarak kullanılmıştır.

ZONGULDAK (67)

Batı Karadeniz Bölümü’nde, aynı adlı ilin merkezi olan liman kenti. Nüfusu 218.422 (2000). Ankara’ya 268, İstanbul’a 327 km uzaklıkta olup ülkenin diğer bölgelerine demiryoluyla bağlıdır. Tarih: Zonguldak’ın şimdi bulunduğu yer eskiden Üzülmez Deresi’nin ağızında bir bataklıktı. Bataklığın kıyı kesiminde bir balıkçı köyü vardı. Sandraka veya Sandrake olarak anıldığı bilinen bu küçük kırsal yerleşme, adını, Üzülmez Deresi’nin İlk Çağdaki adı olan Sandra’dan alıyordu. Sonraki dönemlerde “Zongalık” olarak adlandırılan bu kesimdeki sazlık ve bataklık alanın kurutulmasıyla belirmeye başlayan yerleşmeye Zonguldak dendi. Ereğli-Zonguldak Kömür Havzası’ndaki taş kömürü yataklarında 1848’de üretime başlanmasından sonra maden ocaklarının bulunduğu yörelerde birbirinden bağımsız bazı küçük yerleşme yerleri ortaya çıktı. Bu küçük yerleşim birimleri, madenlerde çalışmak için göç edenlerce kurulmuştu. 19. yüzyıl sonlarında yabancı taş kömürü işletme şirketlerinin yönetim merkezleri bu yerleşme birimlerinden Kozlu’daydı. Bugünkü Zonguldak kentinin bulunduğu kıyı, liman tesisleri kurulmasına daha elverişli olduğundan bu kesimdeki yerleşme yeri daha fazla gelişti. Fransızlara ait Ereğli Şirketi’nin burada kömür yıkama tesisleri, dekovil hatları, lojmanlar ve kısa mendirekli bir liman yaptırması, Zonguldak’ı madencilik merkezi ve taş kömürü ihraç limanı durumuna getirdi. Zonguldak 1899’da ilçe merkezi yapıldı ve yabancı şirketlerin Kozlu’daki yönetim merkezleri 1909’da buraya taşındı. Diğer maden ocaklarının yer aldığı Karadon, Üzülmez, Kilimli ve Gelik çevresinde de bazı yerleşme yerleri belirdi. Memur ve işçi lojmanlarının yapılması ve 1950’lerde yeni limanın inşa edilmesi, şehrin gelişmesini daha da hızlandırdı. Eskiden bazı idarî binalar ile çeşitli ticarî işyerlerinin sıralandığı ana caddeden geçen demiryolu sökülerek Üzülmez Deresi’nin sol kıyısındaki lavuar ve limana ulaşacak biçimde yeniden düzenlendi. Şehir daha sonra ortaya çıkan bazı mahallelerle güney ve güneydoğudaki sırtlara doğru gelişti; kuzeydoğuda Çatalağzı ve Kilimli, doğuda Üzülmez, batıda da Kozlu’yla bütünleme eğilimine girdi. Günümüzde de varlığı ve canlı ticaret hayatı, kömüre dayanan bir fabrika ve liman şehri görünümünde olan Zonguldak’ın 1927’de ancak 11.797 olan nüfusu giderek arttı, 1935’te 20.000’e düştü. 1990’ların başlarında havzanın ihtiyacı için eleman yetiştirilmesi amacıyla kentte kurulmuş olan bazı yükseköğretim kurumları vardır. Bu kurumlar yeniden düzenlenerek 1992’de Zonguldak Karaelmas Üniversitesi kuruldu.

ZONGULDAK

Yüzölçümü           :  3.304 km²

Nüfusu                 :  615.599 (2000)

İlçe sayısı             :  6

İl trafik kodu         :  67

ZONGULDAK’IN İLÇELERİ

İlçe                                İlçe Nüfusu

Merkez                       218.422

Alaplı                            44.578

Çaycuma                     100.685

Devrek                          66.518

Ereğli                          159.808

Gökçebey                      25.588

Toplam (2000):                 615.599