|
ZAMBİYA, Orta Afrika’nın güneyinde
devlet. Tanzanya, Malavi, Mozambik, Zimbabwe, Güneybatı Afrika, Angola ve Zaire
ile sınırlanır. Önemli kentleri Kitwe, Ndola, Chingola ve Mulfuria’dır.
Nüfusunun tümüne yakınını (%99) Bantu zencileri oluşturur. Buğday, mısır,
tütün, kahve, yer fıstığı, pamuk gibi ürünler yetiştirir. Asıl zenginliği
yeraltı kaynaklarına dayanır. Bu bakımdan Afrika’nın en zengin ülkelerinden
biridir. Maden yatakları ülkenin merkezi kısmında, Zaire sınırı yakınında
toplanmıştır. Çıkarılan başlıca madenler bakır (dünyada üçüncü büyük üretici),
çinko, kurşun, kobalt, manganezdir. Denize kıyısı yoktur; en yakın liman,
Mozambik’te Beira’dır. Afrika’nın bu kesimleri, 1895-1924 arasında, bir İngiliz
kumpanyası (British South Africa Chartered Company) tarafından işletilmiştir.
Bölgenin adı olan Rodezya, bu kumpanyayı yöneten Cecil Rhodes’un adından
gelmektedir. Rodezya 1911’de Kuzey ve Güney Rodezya olmak üzere ikiye bölündü.
Bunlardan Kuzey Rodezya 1924’de İngiliz himayesi, Güney Rodezya ise 1923’te bir
koloni hâline getirildi. 1953’te bu iki arazi, komşu Nyassaland ile
birleştirilerek bir federasyon oluşturuldu (Rodezya ve Nyassaland Federasyonu).
İngilizler tarafından tutuklanarak hapis cezasına çarptırılan Birleşik Ulusal
Bağımsızlık Partisi’nin lideri Kenneth Kaunda, Nyassaland’da çıkan ayaklanmalar
sonucu serbest bırakıldı (1959). 1963’te federasyon çözüldü ve Kuzey Rodezya,
Zambiya adıyla bağımsızlığını ilan etti (1964). Aynı yıl cumhurbaşkanı seçilen
Kenneth Kanunda’nın yönetiminde yeni devlet tek partili otoriter bir rejime
yöneldi (1973 Anayasası). Afrika’nın öncülerinden olan Kaunda, Güney Afrika ve
Rodezya kurtuluş hareketlerine sığınak ve geri üs sağlarken, Zambiya’nın
ekonomik açıdan varlığını sürdürmesinde vazgeçilmez olan Güney Afrika ile iyi
komşuluk ilişkilerini sürdürdü. Tek parti, ilkesinin kuramsal temellerini
oluşturdu, ancak sokağın baskısıyla bir demokratik sürecin gerekliliğini
kabullenmek zorunda kaldı. Kasım 1991 başkanlık ve milletvekili seçimlerinde
yenildiği Frederick Chiluba, öncelikli hedef olarak yolsuzlukları önlemeyi ve
ekonomiyi düzeltmeyi yeğledi. 1996’da Chiluba hükûmeti, anayasada yaptığı
değişiklikle Kaunda’nın yeniden başkan seçilmesini engelledi ve kendisi ikinci
kez başkan seçildi. 2001’de yapılan seçimleri kazanan Levy Mwanavasa devlet
başkanı oldu.
ZAMBİYA
Resmî adı : Zambiya
Cumhuriyeti
Yüzölçümü : 752.610 km2
Nüfus : 11.043.000
(2005)
Başkent : Lusaka
Resmî dil : İngilizce
Dinler : % 72
Hristiyan, % 27 geleneksel inançlar
Para birimi : Kwacha (K)
 
|
|