BoyutPedia

ZÜBEYDE HANIM, (1857 ?, Tırhala - 14 Ocak 1923 İzmir), Mustafa Kemal Atatürk’ün annesi. Sarıgöllü Hacı Sofu ailesinden Feyzullah Ağa’nın kızıdır. Çocukluk ve gençlik yılları Langaza’da geçti. Ailesinin ilk kuşağı, Orta Anadolu’dan göç ederek Selânik’in batısında, Arnavutluk sınırı yakınlarına yerleştirilen Yörüklerden olup Varyemezoğulları olarak tanınıyordu. Selânik’te akrabalarının yanında kalan Zübeyde Hanım, bu sırada evkaf kâtibi ve gümrük memuru olarak çalışan kendisinden on sekiz yaş büyük Ali Rıza Efendi ile evlendi (1871). Ailenin, Atatürk’ün doğumundan önce dünyaya gelen Fatma, Ahmet ve Ömer adlı üç çocuğu hastalık nedeniyle öldü; Atatürk’ün en küçük kardeşi Naciye ise genç kızken ölmüştü. Sadece Mustafa ve Makbule hayatta kaldı. Eşi Ali Rıza Efendi 1888’de öldüğünde Mustafa, henüz ilkokul çağındaydı. Zübeyde Hanım yalnız kalınca Hacı Süleyman Efendi’nin Langaza yakınındaki çiftliğinde kâhyalık yapan kardeşi Hüseyin Ağa’ya sığınmak zorunda kaldı. Bir süre sonra da oğlunun okula gidebilmesini sağlayabilmek için Selânik’e döndü. Mustafa Kemal, Çanakkale Savaşı’ndan İstanbul’a dönünceye kadar Zübeyde Hanım, kızı Makbule’yle birlikte Selânik’te kaldı. Bu tarihten sonra Mustafa Kemal, annesini ve kız kardeşini İstanbul’a çağırarak Akaretler’deki ve ardından 1916’da İstanbul Şişli’de bulunan ve günümüzde Atatürk Müzesi olan eve yerleşti. 1919’da oğlundan ayrılmak zorunda kalan Zübeyde Hanım onu ancak Ankara’da 1922’de görebildi. Ankara’da, oğlunun yanında pek kısa bir süre kaldıktan sonra 1923’te tedavi olmak ve dinlenmek amacıyla gittiği İzmir’de öldü. Cumhuriyet döneminde adına birçok anıt dikildi ve okullar açıldı.